Czas i miejsce wydarzeń oraz wyjaśnienie tytułu
Akcja dzieje się latem 1937 roku w Warszawie i w majątku Bejgoła na Wileńszczyźnie. Artykuł opisuje czas, miejsce i znaczenie tytułu.
Czas i miejsce wydarzeń
Akcja powieści Kornela Makuszyńskiego „Szatan z siódmej klasy” rozpoczyna się w Warszawie w jednej z warszawskich szkół podczas lekcji historii prowadzonej przez profesora Gąsowskiego. Następnie przenosimy się m. in. do domu Adama Cisowskiego oraz domu profesora Gąsowskiego, które także znajdują się na terenie Warszawy.
Kolejna odsłona powieści toczy się w położonym na wileńszczyźnie majątku rodziny Gąsowskich – Bejgole. Dwór oddalony był od wszelkich komunikacyjnych szlaków. Stary ponadtrzystuletni dom zamieszkuje tam Iwo Gąsowski z żoną i córką Wandą. Majątek otoczony jest ogrodem, zaś nieopodal znajduje się dom ogrodnika, w którym mieszkał onegdaj ranny Francuz. Otoczenie domu opisuje autor, wspominając, że Cisowski:
[…] zwiedził park, zapuszczony i zielono kosmaty, przecięty leniwym strumieniem; obejrzał gospodarskie budynki, połatane jak stary but, chylące się ku upadkowi, a obszerne jak brzuch żarłoka. Szara, zblakła bieda wyglądała z każdego kąta. Porykujący i chrząkający inwentarz był nieliczny i miał skłonność do melancholii. Nad całym obejściem zwisała znużona i w letnim upale usmażona ospałość. Nawet dwa młode koguty, które porwały się do bijatyki, czyniły to bez entuzjazmu. Gospodarski teren zasypany był płowym kurzem, zaśmiecony słomą i zeschłym nawozem.
Ponadto natkniemy się na opis dworu Gąsowskich:
Dom był stary, niski i rozległy. Dwie drewniane kolumienki u wejścia z niechętnym trudem podtrzymywały skrzywiony daszek. Zdawało się, że ten dom dlatego tylko nie zapada się w zachłanną i wszystko grzebiącą ziemię, bo go podtrzymuje gęstwa dzikiego wina, co wszystkie zalegało ściany i usiłowało zasłonić okna. Pod okapem gnieździła się czereda jaskółek, wychowująca gorliwie młode, niezmiernie żarłoczne i równie pyskate pokolenie. […]Nad gankiem sterczała nadbudówka, dwoma ślepiami okien patrząca na zielony, boży świat; […].
Poznajemy także otoczenie Bejgoły – stację kolejową, dwory pani Niemczewskiej w Wiliszkach oraz pana Rozbickiego w Głodówce. Ponadto obserwujemy stary dom w Żywotówce, gdzie swą siedzibę mają opryszkowie i gdzie trzymają w piwnicy więźniów – Adasia i Francuza. Biały dom stał na niewielkim wzniesieniu nad wodą. Przed nim rosły wyniosłe drzewa. Dom stał w odosobnieniu, za drzewami jednak bieliły się inne zabudowania. Nieopodal, za niewielkim jeziorem znajduje się obozowisko harcerskie Burskiego. Zaglądamy także na starą plebanię księdza Kazuro oraz do stodoły leśnika, gdzie nocuje Adaś podczas swej samotnej wyprawy.
Akcja książki Kornela Makuszyńskiego „Szatan z siódmej klasy” toczy się w na przełomie czerwca i lipca 1937 roku. Akcja rozpoczyna się w czwartkowy dzień, w którym doszło do pomyłki profesora Gąsowskiego podczas odpytywania uczniów i trwa około dwóch miesięcy. Autor przenosi również dwukrotnie akcję książki w przeszłość, a dokładnie w rok 1813, kiedy do wsi Bejgoły do majątku państwa Gąsowskich przychodzą dwaj francuscy żołnierze, którzy wracają do domu po klęsce Napoleona pod Moskwą, oraz w rok 1863 w okres powstania styczniowego, kiedy na probostwo powstańcy przynoszą rannego na drzwiach z domku ogrodnika z majątku Gąsowskich.
Wyjaśnienie tytułu
W intrygującym tytule powieści Kornel Makuszyński ukrył przezwisko głównego bohatera – Adama Cisowskiego, ucznia siódmej klasy jednego z warszawskich gimnazjów. Tytuł intryguje i budzi ciekawość na zasadzie kontrastu. Możemy zastanawiać się, jaki „szatan” może być uczniem siódmej klasy.
Przezwisko „szatan” nadaje Cisowskiemu nauczyciel historii – profesor Gąsowski po tym, jak bystry chłopak odkrywa jego metodę odpytywania, którą posługuje się nieprzerwanie od lat. Jest wściekły na ucznia, ponieważ zdaje sobie sprawę, że jego koledzy zamiast uczyć się historii wyznaczali trzech spośród siebie, którzy mieli być akurat pytani. Profesor jest szanowanym i lubianym nauczycielem m. in. siódmej klasy, która dzięki przenikliwości Adasia wyróżnia się niezwykłymi talentami historycznymi.
„Szatańskość” główny bohater powieści zawdzięcza swym unikatowym zdolnościom – jest bystry, ma zdolności analityczne, a jego inteligencja jest znana w całej szkole. Wykorzystuje swe zdolności, by pomóc innym kolegom, a czasem, by ułatwić im naukę, jak to się stało w przypadku profesora Gąsowskiego. Oprócz przezwiska „szatan” Cisowski otrzymał od nauczyciela przydomki: „brat diabła”, „bliski krewny czarownicy”, „jasnowidz” czy też „cudotwórca”.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego tytuł mówi o szatanie?
Bo przezwisko „szatan” nadał Adamowi Cisowskiemu nauczyciel historii, profesor Gąsowski, po tym jak chłopak odkrył jego metodę odpytywania.
Szybki test
Bandyci pragnący zdobyć skarb Francuza zaszyli się w:
Poprawna odpowiedź: a) Żywotówce
Cisowski uczęszczał do gimnazjum w:
Poprawna odpowiedź: d) Warszawie
Akcja powieści Makuszyńskiego o bystrym Cisowskim toczy się:
Poprawna odpowiedź: d) latem