Streszczenie „Szatana z siódmej klasy” w pigułce

„Szatan z siódmej klasy” Kornela Makuszyńskiego to powieść przygodowa dla młodzieży o pomysłowym uczniu Adamie Cisowskim, który latem 1937 roku wyjeżdża na Wileńszczyznę, by rozwikłać zagadkę zniknięcia drzwi w dworze Gąsowskich. Pigułka opisuje drogę od warszawskiej szkoły po finał w Bejgole.

Adam Cisowski i profesor Gąsowski

Nauczycielem historii w siódmej klasie szkoły podstawowej był roztargniony profesor Gąsowski. Od lat stosował sprawdzoną metodę odpytywania trzech uczniów na każdej lekcji. Jego metodę odkrył bystry uczeń – Adaś Cisowski – a sprawa wydała się, gdy nauczyciel pomylił kolejność odpytywania. Belfer zdziwił się i zasmucił – dotychczas chłopcy odpowiadali bezbłędnie. Adaś przyznał się do przejrzenia metody Gąsowskiego. Umówił się z nim, że na następnej lekcji odkryje jego metodę – udało się mu przechytrzyć nauczyciela.

Młody Cisowski używał swych „szatańskich” zdolności w okiełznaniu młodszego rodzeństwa. Tego lata cała rodzina miała udać się nad morze. W szkole dwóch kolegów pokłóciło się o zaginione pióro. Adaś domyślił się kto był sprawcą zamieszania i przywłaszczył sobie pióro (Staszek Burski), jednak nie wydał kolegi i cała awantura rozeszła się po kościach. Zdolności Adasia były powszechnie znane w szkole, dlatego pewnego dnia zawitało u niego dwóch szóstoklasistów z prośbą o pomoc koledze prowadzącemu rachunki. W kasie brakowało 100 złotych. Adaś długo przeglądał księgi rachunkowe. Wkrótce oznajmił swe odkrycie klasie szóstej – do zapisu jednej z sum przyczepiła się czarna nitka, która zafałszowała wynik rachunków.

Wyjazd do Bejgoły

Profesor Gąsowski w pierwszy dzień wakacji udał się do Adasia z prośbą o pomoc w rozwikłaniu rodzinnych problemów. Sprawę wyjaśniła mu bratanica profesora – Wanda o fiołkowych oczach. Chłopak zauroczył się w niej i postanowił zmienić wakacyjne plany – pojechać z profesorem do majątku jego brata mieszkającego w Bejgole. Dowiedział się, że w ich domu przebywał jakiś czas temu Francuz zainteresowany drzwiami. Proponował kupno gospodarstwa. Z domu ukradziono kolejne drzwi. Mimo wątpliwości Adaś zdecydował się pomóc.

Gospodarzem w Bejgole był czarnobrody Iwo Gąsowski zajmujący się wyższą matematyką. Nie dbał właściwie o majątek, którym zajmowała się głównie jego wiecznie zapracowana żona. Adaś rozpoczął poszukiwania od obejrzenia starego domu i okolic. Wieczorem spacerując z panną Wandą dostrzegł zbliżającą się do domu postać. Chciał odkryć, kto to jest, jednak człowiek był sprawniejszy i powalił Cisowskiego ciosem w głowę.

Poszukiwanie zaginionych drzwi

Adaś przez następne dni dochodził do siebie. Wanda wspomniała o starych dokumentach na strychu. Młody detektyw poznał też historię portretów wiszących w bawialni. Wraz z profesorem i Wandą zniósł ze strychu stare szpargały i przeglądał je przez następne dni. Po pewnym czasie odnalazł zapiski księdza Koszyczka, które wspominały o dwóch Francuzach, którzy mieszkali w domu podczas powrotu z rosyjskiej kampanii Napoleona. Autor wspominał, że jeden z żołnierzy - Kamil de Berier - był bardzo chory. Dochodził do siebie w domku ogrodnika. Zachowywał się nietypowo i mimo stanu zdrowia opuszczał dom. Wyposażył swego towarzysza w list i odesłał do Francji, sam zaś niebawem zmarł.

Niestety, okazało się, że drzwi w domku ogrodnika zniknęły już dawno. Do Gąsowskich wprosił się w gościnę wędrowny malarz, który wydał się Adasiowi wielce podejrzany. Interesował się drzwiami i nie chciał pochwalić się swym malarskim kunsztem. W nocy badał drzwi, myśląc, że nikt go nie śledzi. Na koniec skradł z pokoju Adasia zapiski księdza Koszyczka. Do Gąsowskich zajechał komornik - Bejgoła była całkowicie zadłużona. O odroczenie spłaty długu zadbał historyk. Adaś postanowił opuścić dwór i wyśledzić bandytów. Zainscenizował swój wyjazd do Warszawy. Nazajutrz został zaproszony w gości do majątku pani Niemczewskiej. Tam dowiedział się, że nieznajomi z Żywotówki poprosili o przetłumaczenie francuskiego pisma. Adaś zadeklarował swą pomoc. Był to list Kamila de Berier do brata. Prosił w nim o przybycie do Bejgoły i dawał tajemnicze wskazówki prowadzące do skarbu – wspominały o drzwiach. Cisowski zdecydował się na śledzenie fałszywego malarza, który wieczorem przyszedł po pismo.

Śledzenie bandytów i walka

Młodzieniec zaczaił się nieopodal domu w Żywotówce na drzewie i śledził poczynania dwóch bandytów – malarza i chudzielca. Zdecydował się na sen w pobliskiej budzie. Zbudziło go ujadanie psów – został rozpoznany i ujęty przez opryszków. Po przesłuchaniu i napisaniu przez chłopca uspakajającego listu do Gąsowskich Adaś został wtrącony do piwnicy. Okazało się, że jest tam już więziony Francuz. Wyznał, że to on wynajął bandytów. List Beriera znalazł w antykwariacie – zgubiła go chciwość. Rano więźniów nakarmił garbaty pomocnik złodziei i zapowiedział, że wróci wieczorem. Po południu rozpętała się burza. Na pomoc Cisowskiemu przyszli harcerze – a wśród nich Staszek Burski.

Uwolnieni wraz z harcerzami próbowali przedostać się łodzią do ich obozu. Niedaleko brzegu łódź została zatopiona. Francuz pomógł dopłynąć jednemu z chłopców. Adaś poprosił, by harcerze przenieśli swój obóz do Bejgoły. Obcokrajowca postanowiono ulokować na plebanii u księdza Kazuro. Ksiądz wspomniał w rozmowie z Adasiem, że od poprzedników dowiedział się, że podczas powstania styczniowego jeden z księży przyłączył się do powstania i został ranny. Przyniesiono go na drzwiach z dworu Gąsowskich. Drzwi wciąż znajdowały się w przykościelnej szkółce. Adaś odnalazł napis: „W wielkim domu znajdziesz dwie malowane brody. Nie patrz poza siebie. Patrz przed siebie i czytaj w brodzie!”.

Zakończenie

List Adasia zaniepokoił Gąsowskich. Zawierał szyfr nakazujący, by strzegli domu. Bracia Gąsowscy porozmawiali szczerze o losach majątku i pogodzili się. Nad ranem Staszek Burski opowiedział gospodarzom o losach Adasia. Sam młody detektyw zjawił się w nocy i wziął jakąś rzecz ze strychu. Nazajutrz rano pojawił się i został gromko przywitany. Oznajmił, że odkrył tajemnicę napoleońskiego żołnierza i wieczorem udadzą się na poszukiwania skarbu. Długo kluczyli, aż w końcu wydobyli z ziemi ciężką skrzynię we wskazanym przez Adasia miejscu. Napadł na nich jeden z bandytów i odebrał skarb. Ucieszyło to Adasia i wyjawił podstęp – poprzedniej nocy to on zakopał skrzynię z nic niewartym żelastwem.

Przez następne dni domownicy mieli okazywać smutek. Wkrótce nadeszła wieść, że w wileńskim lokalu ujęto dwóch dawno poszukiwanych opryszków, którzy bili się o skrzynię napełnioną żelastwem. Gąsowskich odwiedził ksiądz Kazuro, by rozmienić sto złotych dla biednych, które w podzięce zostawił Francuz. Adaś wyjawił zebranym, jak odnalazł drzwi i odczytał napis. W bawialni jedną brodę Adaś odnalazł na portrecie przodka, zaś drugą na odbiciu obrazu w lustrze. Odczytał napis na brodzie: „Znajdziesz w domu tego, co powróci wkrótce z Egiptu i nigdy nie jadł na uczcie z płaskiego talerza”. Podczas obiadu Adaś podczas obiadu stwierdził, ze z płaskiego talerza nigdy nie jadł bocian. Zebrani podeszli pod stary dąb, na którym od zawsze znajdowało się bocianie gniazdo. Adaś odnalazł otwór zalepiony gliną. Wydobył z niego zawiniątko z rubinami i diamentami. Cisowski i panna Wanda wpatrzeni w siebie nie byli zaciekawieni znaleziskiem.

Pytania i odpowiedzi

O czym jest „Szatan z siódmej klasy”?

O uczniu Adamie Cisowskim, nazywanym szatanem, który rozwiązuje zagadkę dworu w Bejgole, gdzie znikają drzwi i grasują bandyci.

Gdzie przeczytać dokładne streszczenie?

W streszczeniu szczegółowym oraz w planie wydarzeń.

Szybki test

Stare dokumenty dotyczące rodu Gąsowskich zostały odnalezione:

Majątek Gąsowskich w Bejgole odwiedził z nakazem zapłaty długów:

Cisowskiego zauroczyły oczy Wandy o kolorze: