MakbetWilliam Szekspir

Kompozycja, język i styl „Makbeta”

„Makbet” składa się z pięciu aktów i 27 scen, a akcja biegnie chronologicznie i bardzo szybko. Większość tekstu to wiersz biały, ale wiedźmy mówią rymami, a odźwierny, lekarz i dama dworu prozą. Język Szekspira jest obrazowy i pełen metafor, a w tragedii pojawiają się też porównania i personifikacje.

Budowa: pięć aktów i 27 scen

Makbet składa się z pięciu aktów, które zawierają kolejno siedem, cztery, sześć, trzy i ponownie siedem scen. Nie wszystkie wydarzenia, które mają miejsce w dramacie dzieją się na scenie. Dowiadujemy się o nich z relacji bohaterów. Najważniejsze sceny są na ogół poprzedzone przez te, w których udział biorą wiedźmy. Zabieg ten ma na celu podkreślić istotę tych wydarzeń. Fabuła jest chronologiczna i łatwo za nią nadążyć. Nie ma retrospekcji, przez co czas akcji nie jest zaburzony. Cała uwaga jest generalnie poświęcona losom Makbeta.

Rolę ekspozycyjną spełnia pierwszy akt, który ma na celu zapoznać odbiorcę z bohaterami i problematyką dramatu. Zawiązaniem akcji jest przepowiednia trzech czarownic, które wywróżyły Makbetowi między innymi objęcie tronu Szkocji. Akcja właściwa rozpoczyna się, gdy przepowiednie wiedźm zaczynają się sprawdzać i Lady Makbet próbuje przekonać męża do zabicia Dunkana. Punktem kulminacyjnym jest zamordowanie króla przez tytułowego bohatera dramatu. Stopniowe rozwiązywanie się akcji następuje od momentu próby zatajenia przez Makbeta, że to on jest zabójcą Dunkana. Losy bohatera kroczą od zbrodni do zbrodni i nieuchronnie prowadzą do jego upadku. Rozwiązaniem akcji jest śmierć Lady Makbet i Makbeta oraz koronacja Malkolma na króla Szkocji.

Wiersz i proza w „Makbecie”

Kwestie głównych bohaterów są napisane wierszem białym, czyli bez rymów. Wiedźmy mówią krótkimi wierszykami z rymami, jak w pierwszej scenie: Brzydnieje uroda, brzydota pięknieje, Więc dalej, więc dalej, przez mgły i zawieje. Prozą napisane są niektóre fragmenty: list Makbeta do żony, rozmowa odźwiernego, który otwiera bramę po zabójstwie, oraz rozmowa lekarza z damą dworu, którzy patrzą na lunatykującą królową.

Język i styl Szekspira

Szekspir jest często uważany za największego dramatopisarza wszechczasów, a jego styl jest niedościgniony. Artysta posługiwał się poetyckim i elokwentnym słownictwem. Używał ironii i tragedii, by stworzyć napięcie rosnące wraz z rozwojem wydarzeń. Jego język był bardzo obrazowy. Manierę językową można nazwać formalną. Poetyckość języka Szekspira powoduje jednak, że jego dzieła są często trudne w odbiorze. Zdania wypowiadane w Makbecie charakteryzują się długością, np.:

„Spiesz się, przybywaj, abym duch mój mogła Przelać w twe ucho i ust mych potęgą Rozwiać to wszystko, co od twojej głowy Oddala krąg ów złoty, którym, widno, Sam los i wpływy tajemniczych potęg Postanowiły cię uwieńczyć”.

Środki artystyczne: metafora, porównanie, personifikacja

Wysublimowane metafory to znak rozpoznawczy Szekspira. W Makbecie można odnaleźć takie przenośnie:

„ (…) Boję się tylko, czy twoja natura, Zaprawna mlekiem dobroci, obierze Najkrótszą drogę ku temu”.

Makbet tak nazywa życie:

„Życie jest tylko przechodnim półcieniem, Nędznym aktorem, który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada – powieścią idioty, Głośną, wrzaskliwą, a nic nie znaczącą”.

Porównanie nie jest tak często stosowanym środkiem artystycznym przez Szekspira jak metafora. Pomimo tego w Makbecie można znaleźć również ten zabieg:

„(…) Że cnoty jego, jak anioły nieba, Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci, I litość, jako nowo narodzone, Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewdzialnych, powietrznych rumakach”.

Personifikacje w utworze są nieliczne. Jedną z nich można dostrzec w słowach Makbeta:

„Makbet zabija sen, niewinny sen, Który zwikłane węzły trosk rozplata, Grzebie codzienne nędze; sen, tę kąpiel Znużonej pracy, cierpiących serc balsam. Odżywiciela natury, głównego Posiłkodawcę na uczcie żywota”.

Pytania i odpowiedzi

Która część tragedii jest ekspozycją, a która punktem kulminacyjnym?

Ekspozycją jest akt I, w którym poznajemy bohaterów, a zawiązaniem akcji przepowiednia wiedźm. Punktem kulminacyjnym jest zabójstwo Dunkana w akcie II, a rozwiązaniem śmierć Makbeta i koronacja Malkolma.

Czym różni się mowa wiedźm od mowy bohaterów?

Wiedźmy mówią rymowanymi, krótkimi wierszykami, które brzmią jak zaklęcia lub dziecięce wyliczanki, a bohaterowie zwykle wierszem białym. Mowa wiedźm od razu wyróżnia się na scenie.

Kto w „Makbecie” mówi prozą?

Odźwierny w scenie po zabójstwie Dunkana, lekarz i dama dworu w scenie lunatykowania oraz list Makbeta do żony, który czyta Lady Makbet.