„Akademia pana Kleksa” Jana Brzechwy: streszczenie i opracowanie
„Akademia pana Kleksa” Jana Brzechwy (1946) to powieść fantastyczna dla dzieci, napisana w formie pamiętnika Adasia Niezgódki. Chłopiec trafia do szkoły pana Kleksa, w której uczą się tylko chłopcy o imionach na literę „A”, i poznaje szpaka Mateusza, który jest zaczarowanym księciem. Książka łączy codzienność szkoły z baśniami.
Lektura w pigułce
- Autor: Jan Brzechwa (właśc. Jan Wiktor Lesman).
- Tytuł: „Akademia pana Kleksa”.
- Pierwsze wydanie: 1946 rok.
- Gatunek: powieść dla dzieci i młodzieży.
- Czas akcji: w Akademii od września do wigilii Bożego Narodzenia, w bajkach nieokreślony.
- Miejsce akcji: Akademia pana Kleksa na ulicy Czekoladowej oraz bajki, psi raj, księżyc, fabryka dziur i dziurek.
- Budowa: pamiętnik Adasia Niezgódki, dwanaście rozdziałów, budowa szkatułkowa (baśń o Mateuszu w środku).
- Bohaterowie: Ambroży Kleks, Adaś Niezgódka, Mateusz, doktor Paj-Chi-Wo, golarz Filip, Anatol i Alojzy, pies Reks.
Opracowanie lektury
Streszczenie w pigułce
Dwunastoletni Adaś Niezgódka wspomina o przyczynach trafienia przez niego do Akademii pana Kleksa. Opisuje wygląd trzypiętrowego budynku: sal szkolnych, jadalni i sypialni, pomieszczeń dyrektora i jego sekretów. W szkole uczyło się dwudziestu czterech uczniów, którym towarzyszył szpak Mateusz. Akademia znajdowała się w wielkim parku otoczonym murem, w którym znajdowały się bramy do różnych bajek.
Gdy pewnego razu panu Kleksowi skończyły się zapałki wysłał Adasia do bajki Andersena o dziewczynce z zapałkami. Spotkał tam autora, który wręczył mu pudełko zapałek. Innym razem bohater wraz z Andrzejem pomógł zakończyć bajkę o śpiącej królewnie i siedmiu braciach. Pan Kleks nosił codziennie w innym miejscu piegi, które były największą nagrodą w Akademii oraz przysmakiem Mateusza.
Mateusz urodził się jako książę i jedyny spadkobierca potężnego królestwa. Już od dziecięcych lat kochał jazdę konną i polowania, jednak ojciec zabronił mu tego. Łamiąc zakaz udał się pewnego razu na przejażdżkę na wierzchowcu Ali Babie i przez przypadek zabił króla wilków. Zwierzę raniło go, a rana nie chciała się goić. Pomoc przyniósł chłopcu dopiero doktor z Chin – Paj-Chi-Wo. który wręczył mu także czapkę bogdychanów. Dzięki niej, w chwili niebezpieczeństwa, książę mógł przemienić się w dowolne zwierzę. Wykorzystał ją, gdy po paru latach na królestwo napadły hordy wilków. Zgubił jednak guzik i już na zawsze miał pozostać ptakiem. Jego siostry nie poznały go, przechodził z rąk do rąk, aż trafił do pana Kleksa. Adaś po wysłuchaniu opowieści zaczął zbierać guziki.
Pan Kleks nie był w stanie pomóc Mateuszowi. Wspomniał Adasiowi, że jest od niego młodszy. Codziennie w nocy maleje, by następnie za pomocą pompki powiększającej i tabletek na porost włosów wrócić do normalnej postaci. Pamięć przywracał mu zielony płyn. Nauczyciel wyglądał oryginalnie – miał szerokie spodnie, surdut, kamizelkę i kokardę oraz mnóstwo kieszeni kryjących ogromną ilość głównie magicznych przedmiotów. Miał też bujną czuprynę, czarną brodę i ruchliwy nos, na którym nosił binokle. W piwnicy Akademii przechowywane były baloniki z koszyczkami, do których Kleks wkładał swe oko i wysyłał na rekonesans. Zrobił tak między innymi, by sprawdzić, dlaczego popsuł się tramwaj, a następnie naprawił pojazd. Innym razem, gdy do stawu wpadła pompka zanurzył tam swe oko i odnalazł zgubę. Swe prawe oko wysłał pewnego dnia na księżyc. Inną umiejętnością pana Kleksa było unoszenie się w powietrzu i latanie.
Dzień chłopców wyglądał podobnie. rano budził ich Mateusz i po prysznicu w wodzie sodowej schodzili na śniadanie. Po apelu pokazywali swoje senne lusterka panu Kleksowi. O siódmej zaczynały się nietypowe lekcje np. kleksografia czy przędzenie liter. W ramach zajęć uczniowie odwiedzili szpital chorych sprzętów, w którym Kleks leczył zaprzyjaźnione meble. Gdy zgubił złotą wykałaczkę ozdrowieńcy pomogli mu w jej odnalezieniu. Podczas lekcji na świeżym powietrzu chłopcy grając w piłkę uczyli się geografii. Musieli uważać, by piłka nie wpadła do sąsiednich bajek.
W Akademii wszelkie prace wykonywali uczniowie, jedynie obiady przygotowywał pan Kleks. Wyznaczony do pomocy w kuchni Adaś zobaczył, z czego powstają dania (głównie z jadalnych farb, których tajniki zdradził Kleksowi doktor Paj-Chi-Wo). Po obiedzie chłopcy bawili się w parku. Jedną z zabaw było poszukiwanie skarbów. Podczas wyprawy Adaś z Arturem w dziupli dębu spotkali Królową Żabkę i otrzymali złoty gwizdek, który przenosił w dowolne miejsce oraz złoty kluczyk, otwierający wszystkie drzwi. Zostali nagrodzeni przez Kleksa piegami.
Adasiowi udało się unieść w powietrzu. Wzniósł się ponad miasto, jednak nie potrafił sterować lotem. Zmęczony trafił do psiego raju, gdzie spotkał swego pupilka Reksia. Pies pokazał mu osobliwości miejsca (np. ulicę Dręczycieli czy pomnik doktora Dolittle) i przedstawił przyjaciół. Mimo rajskiego życia Adaś tęsknił za Akademią. Po dwunastu dniach odnalazł go szpak Mateusz i przekazał instrukcje latania od Kleksa. Szczęśliwie wrócili do Akademii.
Pewnego dnia uczniowie Akademii wybrali się z panem Kleksem tramwajem do fabryki dziur i dziurek. Przywitał ich inżynier Kopeć i oprowadził po poszczególnych halach, w których produkowane były różnej wielkości dziurki i dziury (dziurki w nosie, dziurki od kluczy, dziury w moście). Po powrocie do Akademii okazało się, że budynek zaatakowały muchy. Nie pomógł nawet wielki pająk krzyżak, dopiero wymyślona przez Kleksa muchołapka powstrzymała natrętne owady. Po ich uprzątnięciu pan Kleks pokłócił się z Filipem golarzem
Od tego momentu pan Kleks zmienił się. Stał się bardziej roztargniony i zaczął się kurczyć. Musiał zabrać wodę ze stawu, by ugasić parzące go płomienie świec. Adaś ruszył na ratunek zwierzętom – Królowej Żabce oddał złoty kluczyk, zaś ryby wraz z innymi kolegami przeniósł do bajki o rybaku i złotej rybce. W zamian od płaza otrzymał Żabkę Podajłapkę. Tego dnia do Akademii powróciło z księżyca oko pana Kleksa, który obiecał opowiedzieć chłopcom o księżycowych mieszkańcach.
Adaś miał sen o siedmiu szklankach. Gdy się obudził pan Kleks zarządził wyprawę do Chin. W odjeździe przeszkodziła wielka czarne chmura. Adaś wspiąwszy się na drabinę zebrał do szklanek deszcz, śnieg, grad, grom i błyskawicę oraz wiatr. Jego koledzy zmienili się w widelce. Pan Kleks ogłosił suszę, z nieba lał się wrzątek. Adaś wypuścił na niego deszcz, a następnie śnieg. Rozpętała się śnieżyca, którą przepędził za pomocą wiatru. Po oblaniu wrzątkiem pan Kleks zakwitł, pożądliły go pszczoły. Gdy uśmierzył ból gradem zaczął grać swą głową jak piłką. Adaś odnalazł zagubioną głowę w pokrzywach, przy pomocy pioruna. Kleks zjadł następnie grzmot i rozpadł się na tysiące małych Kleksów. Jednego Adaś schował do szklanki i zaniósł do kuchni. Obudził się, a nad sobą zobaczył prawdziwego pana Kleksa.
Pan Kleks z dnia na dzień zmniejszał się. W nocy ktoś dobijał się do bram Akademii. Okazało się, że golarz Filip przyprowadził dwóch synów – Anatola i Alojzego. Pan Kleks spał w szklance i kazał chłopcom zająć się gośćmi. Alojzy wciąż spał. Rano uczony stwierdził, że to lalka i zabrał ją szpitala chorych sprzętów, gdzie przy pomocy Adasia zajął się ożywianiem lalki. Po obiedzie sprowadził sztucznego chłopca na dół. Lalka bardzo szybko się uczyła. Po tygodniu nikt nie byłby już w stanie rozpoznać w Alojzym zwyczajnej lalki powołanej do życia przez pana Kleksa.
Pan Kleks zapowiedział wielką uroczystość, na której miał opowiedzieć, co jego oko widziało na księżycu. Chłopcy ochoczo przystąpili do przygotowania Akademii, ponieważ miało się pojawić wielu gości z innych bajek. Okazało się, że Alojzy robi im na złość i specjalnie bałagani oraz niszczy sprzęty. Pan Kleks był bezradny. Alojzy dokuczał innym uczniom. Adaś wyprowadził go do parku i śpiącego zostawił. Nazajutrz do Akademii przybyło wielu znamienitych gości z bajek. Zajmowali się nimi odświętnie ubrani chłopcy. O jedenastej pan Kleks zaczął prezentację. Wspomniał, że na księżycu, pod ziemią żyją Lunnowie – księżycowi ludzie, którzy mogą przybierać dowolne kształty. W Wielkiej Srebrnej Górze mieszkał władca Lunnów – król Niesfor. Opowieść uczonego przerwało wtargnięcie na salę Alojzego, który przepędził gości.
Pan Kleks z dnia na dzień kurczył się, a wraz z nim malała cała Akademia. Alojzy zachowywał się skandalicznie. W wigilię Bożego Narodzenia dyrektor zapowiedział zniknięcie Akademii i zakończenie bajki. Nauczyciel na pożegnanie przygotował piękną choinkę i podarunki dla chłopców. Uroczystość przerwano, ponieważ okazało się, że Alojzy dostał się do sekretów pana Kleksa. Przyniósł hebanową szkatułkę z całą wiedzą doktora Paj-Chi-Wo i zniszczył porcelanowe tabliczki. Uczony rozłożył go na części i schował do walizki. Wściekły Filip zapowiedział zemstę.
Adaś znalazł się na dziedzińcu Akademii. Malała coraz bardziej, aż zamieniła się w klatkę ze szpakiem. Malutki pan Kleks zmienił się w guzik. Adaś znalazł się w tajemniczym pokoju z książkami. Szpak zamienił się w starszego, dystyngowanego pana. Powiedział, że nie jest księciem, a autorem bajki. Wziął z kolan książkę i odstawił na półkę – na jej grzbiecie widniał napis „Akademia pana Kleksa”.
Streszczenie szczegółoweDwanaście rozdziałów. 12 rozdziałów · ok. 23 min
Ta oraz inne bajki
Opowieść o Akademii Pana Kleksa zaczyna dwunastoletni Adaś Niezgódka. Wspomina, że jest tam już pół roku. Wcześniej, gdy był w domu miał problemy z nauką i dyscypliną, poza tym był niezdarny. Trzypiętrowa Akademia mieściła się na końcu ulicy Czekoladowej. Na parterze były sale lekcyjne, na piętrze sypialni i jadalnie, drugie piętro zajmował Pan Kleks, zaś trzecie skrywało tajemnice dyrektora szkoły. Do placówki przyjmowano jedynie chłopców, których imię zaczynało się na literę „A”. Było ich dwudziestu czterech. Wyjątkiem był Mateusz – inteligentny, gadający szpak.
Akademia położona była w parku i otoczona murem. Znajdowały się w nim wejścia do innych bajek zamknięte na małe srebrne kłódeczki. Nikt nie wiedział, ile ich łącznie było. Pewnego razu Pan Kleks wysłał Adasia do bajki Andersena o dziewczynce z zapałkami po zapałki. Po drugiej stronie zobaczył ulicę i zmarzniętych ludzi – padał śnieg, choć w Akademii było lato. Podszedł do niego jakiś pan, który przedstawił się jako Andersen, zawołał dziewczynkę i wręczył Adasiowi pudełko zapałek. Pocieszył go, by nie płakał nad losem zziębniętej małej, bo to tylko bajka i wszystko jest na niby. Koledzy zazdrościli Adasiowi tego spotkania.
Pan Kleks kilkakrotnie wysyłał Adasia do różnych bajek po sprawunki. Pewnego dnia zjawił się tajemniczy gość w aksamitnym stroju. W rozmowie z Kleksem okazało się, że przychodzi z bajki „O śpiącej królewnie i siedmiu braciach” i pragnie wypożyczyć dwóch chłopców, bo zaginęło dwóch bohaterów i bajka nie może się skończyć. Był to jeden z braci królewny. Adaś i Andrzej chętnie wzięli udział w bajce, a po jej zakończeniu zostali ugoszczeni po królewsku – na stołach było wiele słodyczy i owoców. Mogli jeść ile dusza zapragnie. Po podwieczorku królewna odwiozła ich pod samą bramę prowadzącą do Akademii i prosiła by pozdrowić Pana Kleksa. Adaś postanowił wypytać Mateusza o postać dyrektora szkoły.
Pan Kleks przez roztargnienie codziennie nosił piegi w innym miejscu. Zawsze miał przy sobie tabakierę z piegami. Dostarczał mu je co czwartek Filip – golarz. Piegi otrzymywali także najzdolniejsi uczniowie jako najwyższą w Akademii nagrodę. Natomiast szpak Mateusz uważał je za najlepszy przysmak. Adaś pozbierał kiedyś kilka piegów zgubionych przez Kleksa i zaniósł je ptakowi, za co mógł liczyć na jego przyjaźń.
Niezwykła opowieść Mateusza
Mateusz wyznał Adasiowi, że jest księciem. Urodził się jako jedyny syn i następca tronu potężnego władcy. Wychowywał się na dworze pełnym marmurów i złota, a każda jego zachcianka była niezwłocznie spełniana. Jego cztery siostry wyszły za okolicznych władców. Wszyscy liczyli się z potęgą militarną ojca Mateusza i zabiegali o jego przyjaźń. Pasją młodego księcia były polowania, miał wiele koni i odpowiednio dobranej broni myśliwskiej. Myśli o polowaniu odwracały uwagę księcia od innych nauk, dlatego ojciec zabronił mu konnej jazdy. Z żalu za swą pasją Mateusz płakał, a w kraju urządzano żałobę, jednak król był nieugięty.
Pewnego dnia ośmioletni Mateusz usłyszał rżenie swego konia – Ali Baby pod oknem. Wziął broń i udał się na przejażdżkę. Po oddaleniu się od pałacu, w lesie, koń zaczął okazywać oznaki niepokoju. Na jego drodze stanął potężny wilk. Książę nakazał mu odejść, gdy jednak wilk nie posłuchał, wystrzelił w stronę jego paszczy wszystkie naboje. Trafił, jednak zwierzę przed ostatnim tchnieniem kłem skaleczyło chłopca w udo. Rozległo się wycie wilków. Czym prędzej książę niezauważony powrócił do pałacu i zasnął.
Nad ranem nad swoim łóżkiem ujrzał królewskich lekarzy. Nie mogli powstrzymać krwotoku z rany. Za wyleczenie syna władca wyznaczył wielką nagrodę. Przybywało wielu medyków, jednak żadna kuracja nie skutkowała. Gdy wszyscy już stracili nadzieję na dwór przybył doktor Paj-Chi-Wo z Chin. Król obiecywał mu bajkowe skarby i tytuły, jednak medyk chciał najpierw zobaczyć chorego. Oddech specjalisty przywrócił mu siły, a rana zniknęła. Radość była wielka. Paj-Chi-Wo porosił o rozmowę z księciem sam na sam. Wyznał, że zabił on króla wilków i grozi mu niebezpieczeństwo, ponieważ to bardzo mściwe zwierzęta. Ofiarował mu czapkę bogdychanów. Dzięki niej, w chwili niebezpieczeństwa, książę mógł przemienić się w dowolne zwierzę, a po pociągnięciu przyszytego do niej guzika powrócić do swej postaci. Doktor zniknął, zaś na jego cześć skarby zostały rozdane ubogim.
Mijały lata, a książę wciąż nie mógł zapomnieć o przerażającej paszczy wilka. Zabrał się za naukę, a polowania nie pociągały go już. Po pewnym czasie do stolicy zaczęły napływać niepokojące wieści – ogromne stada wilków atakowały osady i tratowały pola uprawne. Mordowały zwierzęta i ludzi. Zapanował głód. Mimo wysłania armii wilków wciąż przybywało. W końcu zagroziły stolicy. Mateusz miał wówczas czternaście lat i dzielnie stanął w obronie rodziców, jednak jeden z halabardników okazał się zdrajcą i powstrzymał go. Stracił przytomność, a gdy się ocknął zobaczył, że inni już nie żyli. Pomyślał, że warto byłoby być ptakiem i sięgnął po magiczną czapkę. Zobaczył, że nie ma przy niej guzika, jednak, gdy ujrzał paszczę wilka, bez wahania zmienił się w ptaka.
Lecąc nad swym krajem patrzył, jak się rozpada. Zastanawiał się, gdzie podczas licznych podróży mógł zgubić guzik. Jako szpak Mateusz próbował porozumieć się z siostrami, jednak go nie rozumiały. Trafił na sprzedaż i przechodził z rąk do rak, aż na targu w Salamance kupił go pan Kleks.
Osobliwości pana Kleksa
Od czasu usłyszenia opowieści Mateusza Adaś zbierał wszystkie guziki, a nawet obrywał je przygodnie napotkanym osobom, za co nieraz spotykała go kara. Zastanawiał się czemu pan Kleks mu nie pomógł. Dyrektor nie uważał się za czarodzieja. Wspomniał, że zna się na wynalazkach i bajkach. Pewnego razu wspomniał Adasiowi, że jest od niego młodszy. Tajemnicę rozwikłał szpak. Wytłumaczył, że co noc pan Kleks zmienia się w niemowlę, a rano, dzięki powiększającej pompce i pastylkom na porost włosów wraca do swej normalnej postaci. Pompka służyła także do powiększania jedzenia dla chłopców. Jednak, gdy tylko coś nie potrzebowało już bycia powiększonym, wracało do swej normalnej wielkości.
Na śniadanie pan Kleks popijał zielonym płynem kilka szklanych kulek. Dzięki miksturze odzyskiwał pamięć, którą tracił będąc niemowlęciem. Miał oryginalny wygląd: nosił szerokie spodnie i surdut, cytrynową kamizelkę oraz kokardę zamiast krawata. Miał niezliczoną ilość kieszeni, a w jednej z nich przebywał Mateusz. Kieszenie wydawały się być bez dna i skrywały ogromną ilość głównie magicznych przedmiotów. Wieczorem dyrektor opróżniał wszystkie kieszenie. Pan kleks miał bujną czuprynę mieniącą się kolorami tęczy, czarną brodę i wielki ruchliwy nos, nosił binokle.
W piwnicy Akademii przechowywane były baloniki z koszyczkami. Adaś dowiedział się, o ich znaczeniu w dniu, gdy do Akademii przybiegł Filip z informacją o wypadku tramwaju, który zatarasował ulicę. Pan Kleks wysłał wówczas swoje oko, by zobaczyć wypadek. Po pięciu minutach znał jego przyczyny i wyruszył z chłopcami na ratunek. Dzięki pompce powiększającej zmienił swe binokle w rower i szybko dotarł do ulicy Śmiesznej. Chłopcy otoczyli go, a on za pomocą: małej słuchawki, młoteczka, angielskiego plasterka, słoiczka z żółtą maścią i flaszki z jodyną w dziesięć minut naprawił pojazd.
Pewnego razu podczas lekcji z kumkania żab chłopcy zapisywali wiersze układane przez skaczące stwory. Adaś zapisał wierszyk o księżycu. Pan Kleks tak nieszczęśliwie pochylił się nad stawem, że do wody wpadła jego powiększająca pompka. Chłopcy wskoczyli na jej poszukiwania, jednak okazały się one bezskuteczne. Wówczas Kleks wpuścił do wody swoje prawe oko. Bezbłędnie odnalazł więc zgubę. Innym razem za pomocą niebieskiego balonika wysłał swe oko na księżyc, by stworzyć bajkę o księżycowych ludziach. Koszyczek miał wrócić w okolicach Bożego Narodzenia.
Rankiem Kleks nie schodził po schodach, tylko zjeżdżał po poręczy. Potrafił także wjeżdżać na górę. Odżywiał się wszystkim co było kolorowe, a jego przysmakiem na drugie śniadanie były kolorowe motyle. Wszyscy chłopcy zazdrościli dyrektorowi umiejętności latania. Pilnie go naśladowali i ćwiczyli tę umiejętność. Ćwiczył także Adaś i pewnej niedzieli zaczął się unosić w górę.
Nauka w Akademii
Codziennie rano o piątej chłopców budziła zimna woda kapiąca na śpiących i wołanie Mateusza. Następnie uczniowie brali prysznic, jednak zamiast zwykłej wody leciała sodowa, codziennie o innym smaku. Chłopcy nosili granatowe koszule, białe spodnie i trzewiki. O wpół do szóstej chłopcy meldują się w jadalni na śniadaniu. Po posiłku jest apel w gabinecie pana Kleksa. Następnie chłopcy oddają lusterka ze swymi snami nauczycielowi, który pozostawia najciekawsze z nich. Po obróbce wykorzystywane są przy produkcji specjalnych pastylek na sen. Sen Adasia o siedmiu szklankach zapisany został w specjalnej księdze.
Lekcje rozpoczynają się o siódmej. Przykładowy dzień wyglądał następująco. Najpierw była lekcja kleksografii. W rozmazanych kleksach doszukiwano się figur, zwierząt i innych postaci. Następnym przedmiotem było przędzenie liter. Chłopcy rozplatali litery z książek i zwijali je w kłębki. Pan Kleks przepuszczając je przez palce poznawał treść książek nie męcząc wzroku. Tego dnia belfer zabrał chłopców na drugie piętro do szpitala chorych sprzętów. Była to istna rupieciarnia. Chore sprzęty cieszyły się na widok „lekarza”. Kleks pokazał chłopcom jak leczy się meble – zbadał stół, pomógł skrzypiącej szafie, uleczył pęknięte lustro oraz zepsuty zegar.
Przy wyjściu okazało się, że Kleks zgubił swą ulubioną złotą wykałaczkę. Chłopcy i Mateusz rzucili się na poszukiwania. Nie przynosiły one jednak rezultatu. Wówczas wszyscy „pacjenci” ruszyli na pomoc. Dzięki pomocy pieca i zegara wykałaczka odnalazła się w fałdzie firanki. Następnie odbyła się lekcja na świeżym powietrzu. Była to geografia. Chłopcy grali w piłkę specjalnym globusem i przy każdym uderzeniu mieli wymieniać nazwę miejsca, w które kopnęli. Sędzią był Mateusz. Kopnięta przez jednego z Aleksandrów piłka wpadła do jednej z bajek. Po chwili odniosło ją dwunastu krasnoludków na czele z Królewną Śnieżką. Chcieli także nauczyć się geografii, jednak panujące lato sprawiło, że postacie zaczęły topnieć, aż zmieniły się w strumienie i powróciły w takiej formie do swej bajki.
Kuchnia pana Kleksa
W Akademii nie było służących ani innych pracowników. Wszystkie obowiązki spoczywały na uczniach. Jedynie obiady przyrządzał sam pan Kleks. Wstęp do kuchni był zabroniony. Adaś mógł poznać jej tajniki, gdy został wyznaczony do pomocy w kuchni. Z przedziwnych kolorowych substancji i przedmiotów nauczyciel potrafił przyrządzić tradycyjne dania, takie jak zupa pomidorowa. Służyły mu do tego farby, kolorowe szkiełka, specjalny proszek i płomyki świec. Domalowywał poszczególne elementy, a na koniec za pomocą pompki powiększał dania. Chłopcom jedzenie bardzo smakowało.
Gdy wszyscy zjedli Adaś pracujący w kuchni mógł sobie wybrać dowolną potrawę. Poprosił o omlet ze szpinakiem, a następnie kurczaka z mizerią i pierogi z jagodami. Kleksowi wystarczyły kolorowe tabletki na porost włosów oraz kawałek nasturcji. Wspomniał o doktorze Paj-Ch-Wo, który nauczył go wytwarzania jadalnych farb, które stanowiły esencję rozmaitych smaków, a także przekazał całą swą naukową wiedzę.
Popołudnia chłopcy spędzali na zabawach w parku. Tego dnia pan Kleks zarządził zabawę w poszukiwaczy skarbów. Adaś był w parze z Arturem. Park wokół Akademii był bardzo rozległy i krył w sobie wiele tajemnic. Chłopcy na wyprawę wzięli latarki, sznury, ostry nóż myśliwski oraz kilka innych pożytecznych przedmiotów. Przedzierając się dotarli do serca gąszczu. Docierały do nich tajemnicze dźwięki. Adaś w starym dębie dostrzegł dziuplę. Udało im się wspiąć, a wewnątrz zobaczyli prowadzące w dół schody. Zeszli w dół, a następnie korytarzem dotarli do oświetlonej komnaty, w której stały trzy skrzynie.
W pierwszej siedziała zielona żabka w koronie. Przez przypadek trafili do bajki o Królewnie Żabce. Żaba obiecała im zawartość pozostałych skrzyń w zamian za zostawienie jej w spokoju. W drugiej skrzyni był mały złoty gwizdek, który wziął Artur, zaś w trzeciej mały złoty kluczyk. Gdy Adaś zagwizdał chłopcy znaleźli się na zewnątrz dębu, a po dziupli nie było śladu. Inni chłopcy wyłożyli już swoje skarby. Kleks z uwagą patrzył na znalezisko Adasia i Artura. Wytłumaczył, że kluczyk otwiera wszystkie zamki, a gwizdek posiada taką właściwość, że wystarczy na nim zagwizdać, aby znaleźć się tam, gdzie się być pragnie. Pochwalił chłopców i wręczył im wyróżnienie – piegi. Następnie poprosił Niezgódkę, by opowiedział o swojej przygodzie.
Moja wielka przygoda
Pewnej niedzieli Adaś nabrał dużo powietrza, wydął policzki i nagle poczuł się bardzo lekki i gotowy do lotu. Zaczął się wznosić ponad Akademię, a jego koledzy niknęli w oczach. Przestraszył się, gdy uświadomił sobie, że nie potrafi kierować lotem. Wznosił się jak balon, a o kierunku lotu decydowały podmuchy wiatru. Znalazł się nad miastem z domkami niczym z zapałek i mikroskopijnymi tramwajami. Wzbudził zaciekawienie przechodniów. Wszyscy zadzierali głowy i obserwowali dziwny lot. Gdy zapadł zmrok i zrobiło się chłodno uczeń Akademii przeraził się nie na żarty. Wyczerpany lotem zasnął.
Obudziło go uderzenie w plecy. Okazało się że znalazł się przy jakimś murze, jednak ziemia była przezroczysta i błękitna jak niebo, zaś mur zbudowany był z niebieskiego matowego szkła. Wkrótce odnalazł szklaną bramę i zapukał. Przez otwór wyjrzał buldog, a następnie przyjazny biały pudel. Adaś zagwizdał tak, jak niegdyś przywoływał swego psa Reksa. Po chwili ulubiony przyjaciel pojawił się i przywitał z chłopcem, a bramy otworzyły się. Wewnątrz widać było szeroką ulicę z umiejscowionymi przy niej małymi domkami – budami dla psów. Przechadzały się po niej psy przeróżnych ras.
Adaś, by upodobnić się do psów, zaczął chodzić na czworaka. Okazało się, że rozumie mowę psów i umie się nią posługiwać. Dowiedział się, że jest w psim raju, który znajduje się w połowie drogi do raju ludzkiego. Adaś opowiedział, jak się tu dostał. Reks kilka miesięcy temu wpadł pod samochód, a za swą wierność trafił do raju. Pies przedstawił mu buldoga Toma, pudla Glu-Glu i wiele innych psów. Wszystkie zwierzęta żyły w zgodzie i przyjaźni. Adama zaczepił pies Lord uskarżający się, że ludzie nie rozumieją zwierząt, a czasem są dla nich źli. Ulicą Białego Kła dotarli do pałacu doktora Dolittle. Pomnik weterynarza zrobiony był z czekolady i Adaś zaczął go ze smakiem jeść, podobnie jak psy.
Reks zaprosił go do siebie na szklankę mleka. W ogródku na drzewach rosła kiełbasa i serdelki, których gość spróbował, a następnie popił mlekiem o smaku śmietankowym. Reks opowiadał mu o innych mieszkańcach. Zaprowadził też człowieka na ulicę Dręczycieli. Po jej obu stronach stali chłopcy, którzy ze skruchą wyznawali swe przewinienia wobec psów. Dostawali się tu podczas snu. Następnie Adaś ze swym pupilem bawił się na placu Robaczków Świętojańskich, a potem posilił na ulicy Biszkoptowej. Zwiedził wiele innych ciekawych miejsc i dowiedział się o życiu w psim raju.
Po pewnym czasie psie przysmaki znudziły się Adasiowi. Tęsknił za Akademią. Pewnego dnia do chłopca przyleciał Mateusz z instrukcją od pana Kleksa, jak ma kierować swym lotem. Pożegnał się z psami, a przede wszystkim z Reksiem i wraz z Mateuszem opuścił psi raj. Po kilku godzinach dotarli do Akademii. Okazało się, że Niezgódki nie było dwanaście dni. Przyrzekł, że już nie będzie latał.
Fabryka dziur i dziurek
Pewnego dnia pan Kleks oznajmił uczniom, że obejrzą najwspanialszą fabrykę, w której pracuje jego przyjaciel – inżynier Kopeć. Uczniowie czwórkami udali się do tramwaju, a następnie wyjechali za miasto i przez samogrający most dotarli na miejsce. Do fabryki prowadziły ruchome chodniki. Przywitał ich inspektor Kopeć, któremu Kleks przedstawił uczniów. Technik uprzedził, by niczego nie dotykać.
Fabryka składała się z dwunastu budynków. Słychać było stukot kół i odgłos maszyn. W pierwszej hali przy wielu maszynach uwijali się robotnicy. Głos inżyniera zagłuszały maszyny. Były tu wyrabiane m. in. dziurki od kluczy, dziurki w nosie i dziurki w uszach. Gotowe wyroby przenoszone były do składu. Pan Kleks wymienił swoje dziurki w nosie. W dalszych halach powstawały większe otwory - dziury na łokciach, dziury w moście, a nawet dziury w niebie. W jednym z pawilonów mieściła się sortownia, zaś w ostatnim budynku pakownia. Kopeć podarował im dziurki do obwarzanków, które po powrocie upiekł pan Kleks. Inżynier odprowadził ich na przystanek, gdzie czekał już tramwaj. Przyświecając sobie płomykami późnym wieczorem dotarli do Akademii.
W domu czekała ich przykra niespodzianka. Akademię opanowały roje much. Obsiadły wszystko i były wszędzie. Atakowały chłopców. Dowodziła nimi królowa much. Żaden sposób nie pomagał na pozbycie się ich. Pan Kleks zamyślił się, a muchy tak go obsiadły, że nie było go widać. Pan Kleks znalazł pająka krzyżaka i powiększył go do wielkości kota. Pajęczak zaczął pleść sieć i pożerał złapaną zdobycz, jednak wkrótce nasycił się i zmalał. Wówczas muchy rozszarpały go. W końcu nauczyciel wymyślił specjalny rodzaj muchołapki. Wypuszczał bańki mydlane z klejem, do których przylepiały się owady i spadały na ziemię. Chłopcy usuwali muchołapki z uwięzionymi owadami. Nazajutrz wywiozły je olbrzymie ciężarówki. Gdy muchy zniknęły okazało się, że na otomanie śpi Filip golarz. Po tajemniczej rozmowie z Kleksem wyszedł wzburzony, krzycząc, by pan Kleks znalazł sobie innego fryzjera, i że przyprowadzi w następnym tygodniu kogoś, dla kogo powstała Akademia. Dyrektor nakazał przygotowanie dwóch nowych posłań. Chłopcy zasnęli zmęczeni.
Sen o siedmiu szklankach
Pierwszego września każdy z chłopców zajmował się tym, co sprawiało mu radość. Pan Kleks od wizyty Filipa posmutniał i przygarbił się. Często też przypalał potrawy na obiad. Przyznał, że zna się na wielu rzeczach, jednak z fryzjerem nie mógł sobie poradzić. Podejrzewał, że Akademia będzie miała kłopoty przez niego. Zdradził Adasiowi, jako najlepszemu uczniowi, że Filip chce przysłać do Akademii swych dwóch synów, a gdyby się nie zgodził, odbierze mu wszystkie piegi.
Adaś poszedł szukać Mateusza, by wypytać go o relacje Kleksa i Filipa. W ogrodzie usłyszał dziwne odgłosy. Okazało się, że ktoś spuścił wodę ze stawu i raki wraz z żabami ruszyły na poszukiwanie nowej siedziby. Zaś ryby trzepotały się na dnie. Żabom przewodziła Królewna Żabka, która wspomniała, że pan Ambroży z niewiadomych powodów zabrał całą wodę ze stawu. Poprosiła Adasia o zwrot złotego kluczyka, by mogła otworzyć jedną z bajek, w której występował staw lub jezioro. Adaś pobiegł do Akademii i skrzyknął kilku chłopaków, by ratowali ryby. Nigdzie nie mógł znaleźć dyrektora. Dopiero w Sali chorych sprzętów odszukał maleńkiego niczym Tomcio Paluch uczonego, który bujał się na wahadle zegara.
Najpierw zarzucił Adasiowi, że mu przeszkadza, a następnie przeprosił. Powiedział, że brak piegów powoduje, że się kurczy. Dodatkowo płomienie świec, które nosił w kieszeni zaczęły go parzyć i musiał użyć wody ze stawu, by je ugasić. Współczuł rybom, rakom i żabom. Mimo, że część jego kieszeni zarosła znalazł złoty kluczyk i nakazał przekazać go Królewnie Żabce. W zamian od płaza otrzymał Żabkę Podajłapkę, która miała mu pomóc we wszelkich przedsięwzięciach.
Pan Kleks, choć nieco mniejszy, sprawnie zarządzał przenosinami ryb. Udał się do „Bajki o rybaku i rybaczce” i tam wypuścił biedne stworzenia. Rybak namówił chłopców do zażycia morskiej kąpieli. Gdy powrócili szpak Mateusz uprzedził ich, że do Akademii zbliża się balonik. Był to niebieski balonik, który wraz z okiem pana Kleksa wracał z wyprawy na księżyc. Nauczyciel był zachwycony tym, co ujrzał dzięki oku na księżycu. Obiecał chłopcom opowiedzieć o tym, jednak we właściwym czasie. Po obiedzie odczytał z księgi najpiękniejszych snów to, co przyśniło się Adasiowi Niezgódce.
Adaś obudził się i zobaczył, że pan Kleks pozamieniał wszystkie meble w chłopców. Było ich przeszło stu. Powiedział, że zabiera ich na wycieczkę do Chin. Przed domem stał pociąg z pudełek od zapałek i czajnikiem zamiast lokomotywy. Wszyscy zmieścili się w środku. Nagle niebo zasłoniła wieka chmura i rozpętał się wicher, który porozrzucał wagony. Adaś pobiegł do kuchni wziął siedem szklanek i drabinę. Przystawił ją do dachu Akademii i wszedł na samą górę, aż sięgnął chmury. Najpierw zebrał z wierzchu cały deszcz i wlał go do pierwszej szklanki. Następnie zeskrobał pokrywający chmurę śnieg i wsypał do drugiej szklanki. Do trzeciej szklanki wrzucił grad, do czwartej - grzmot, do piątej - błyskawicę, do szóstej - wiatr.
Niebo się wypogodziło. Adaś zobaczył, że chłopcy zamienili się w srebrne widelce. Tylko pan Kleks wciąż mocował się z czajnikiem. Pan kleks krzyknął do niego, że zabrał chmurę i odtąd zapanuje susza. Niebo przemieniło się w wielki emaliowany, niebieski czajnik, z którego sączył się wrzątek. Pan Kleks zaczął się rozbierać, a z jego głowy buchnął dym. Adaś wylał więc szklankę z wodą na nauczyciela – deszcz zamiast z góry padał z dołu. Kleks zakrzyknął o śnieg. Po jego wypuszczeniu ze szklanki przykrył białym puchem cały park. Widelce zaczęły rzucać się śnieżkami. Zrobiła się istna śnieżyca, którą Adaś chciał przegonić za pomocą wiatru.
Wiatr dął we wszystkich kierunkach, a widelce zamieniły się w gwiazdy. Pan Kleks przypominał bałwana, dlatego bohater oblał go wrzątkiem. Nauczyciel zakwitł i pokrył się pierwiosnkami. Zleciały się pszczoły, które zaczęły go żądlić. Jego głowa przypominała wielki bąbel. Czajnik na niebie obrócił się i zapanowały ciemności. Niezgódka wtarł w bolące miejsca uczonego kilka grudek gradu, a Kleks rzucił mu głowę niczym piłkę. Potoczyła się ona w zarośla, a właściciel bezradnie wymachiwał rękoma.
Przyświecając sobie piorunem Adaś odnalazł poparzoną przez pokrzywy zgubę i oddał Kleksowi, który stwierdził że jest głodny. Do zjedzenia pozostawał tylko grzmot. Uczony obrał go niczym owoc granatu i zjadł z apetytem, po czym rozpadł się na tysiąc małych części, z których każda była panem Kleksem w miniaturce. Jednego z nich Adam schował do siódmej szklanki i zaniósł do kuchni. Przez lufcik wpadły widelce i chciały dostać się do nauczyciela, więc bohater schował szklankę do kredensu. W tym momencie obudził się, a nad sobą zobaczył prawdziwego pana Kleksa.
Anatol i Alojzy
Wrzesień był bardzo deszczowy. Chłopcy zauważyli, że pan Kleks zmniejsza się, a w Akademii dzieje się coś niedobrego. Zaczęli się nudzić, gdyż nauczyciel wcześnie kładł się spać. Adasiowi śniło się, że jest młotkiem, a Kleks rozbija nim guziki, gdy jednak się zbudził usłyszał, że ktoś stuka do bramy Akademii. W strugach deszczu golarz Filip przyprowadził dwóch nowych uczniów – Anatola i Alojzego. Śmiał się złowieszczo. Postanowiono obudzić pana Kleksa, by przywitał nowoprzybyłych.
Adaś nie mógł dobudzić pana Kleksa, więc sam udał się do kuchni, by gościom przygotować kolację. W jednej ze szklanek znalazł śpiącego, maleńkiego nauczyciela. Gdy się obudził i powiększył do normalnych rozmiarów był wzburzony. Przekonywał Adasia, ze wszystko mu się śni i kazał samodzielnie zająć się gośćmi, po czym udał się na górę. Po posiłku Filipa skierowano do gabinetu na otomanę, a Adaś przygotował posłanie dla Anatola i wciąż śpiącego Alojzego. Rano chłopcy wstali jeszcze przed pobudką i przyglądali się nowym uczniom. Po chwili do sypialni wszedł pan Kleks. Anatol Kukuryk przywitał się grzecznie, zaś Alojzy wciąż spał. Uczony zbadał go, a następnie oznajmił że to lalka, którą musiał nauczyć czuć, chodzić i mówić. Wprowadzono ją do Akademii podstępem, a Kleks zawsze sprzeciwiał się lalkom w szkole. Poprosił chłopców, by zanieśli kukłę do szpitala chorych sprzętów i odwołał lekcje.
Okazało się, że Alojzy jest lekki jak piórko, jednak jego wszystkie szczegóły wskazywały, że jest prawdziwym chłopcem. Gdy Anatol tłumaczył budowę lalki, którą kochał jak brata chłopcom, Adaś zabrał Alojzego do pana Kleksa. Uczony kazał mu rozebrać sztucznego chłopca – okazało się, że zasłonięte części ciała wykonane były z cienkiego metalu. Nakazał specjalną maścią nacierać ciało lalki tak, by pojawiły się naczynia krwionośne, sam zaś zajął się płucami i sercem. Gdy rozległ się dzwonek na obiad Kleks wysłał Adasia na posiłek, sam zaś zajął się mózgiem lalki.
Podczas deseru do jadalni wszedł pan Kleks podpierając niezdarnego Alojzego. Sztuczny chłopiec potrafił nawet mówić i jąkając się powiedział jak się nazywa. Poruszał się wolno i miał problemy z jedzeniem, jednak szybko nabierał wprawy i wieczorem płynnie rozmawiał z nauczycielem o Akademii. Po tygodniu nikt nie byłby już w stanie rozpoznać w Alojzym zwyczajnej lalki powołanej do życia przez pana Kleksa.
Historia o księżycowych ludziach
Gdy chłopcy przynieśli senne lusterka panu Kleksowi, ten oznajmił, że nazajutrz odbędzie się wielkie wydarzenie – opowie o tym, co jego oko widziało na księżycu. Na uroczystość zaprosił sąsiednie bajki, dlatego poprosił chłopców, by zajęli się przygotowaniem Akademii. Wszyscy ochoczo wzięli się do pracy, a nad całością czuwał Mateusz. Jednak nie wszystko szło tak jak powinno. Czyjaś niewidzialna ręka rozlała atrament, porozcinała poduszki, w sypialni rozniosła sadzę, krzesła wysmarowała klejem, zaś puszczona woda zalała łazienkę i kuchnię.
Artur wraz z Adasiem przyłapali winowajcę. Alojzy właśnie przecinał elektryczne kable. Nie reagował na upomnienia i przyznał się do wszystkich występków. Wystraszeni koledzy pobiegli do pana Kleksa. Uczony twierdził, że wobec mechanizmu skonstruowanego przez Filipa jest bezsilny. Należało być wyrozumiałym. Alojzy drwił z innych chłopców i ciągle im dokuczał. Groził, że spali całą Akademię. Dokuczał nawet swemu bratu. Był jednak inteligentny i bardzo szybko się uczył. Poznał nawet język chiński. Adaś, by odciągnąć urwisa od Akademii, wybrał się z nim na polowanie na szczygły. Gdy zasnął, Adaś zostawił go w parku. Zmęczeni krzątaniną chłopcy szybko poszli spać.
Chłopcy następnego dnia byli wystrojeni od rana. Od dziesiątej zaczęli się zjeżdżać goście z różnych bajek. Mimo późnej jesieni zakwitły kwiaty. Przybywało wiele bajkowych postaci bardzo różnymi środkami lokomocji (np. latającym dywanem). Wśród gości byli: kot w butach, kura znosząca złote jajka, niedźwiadek Miś, Koziołek Matołek, Kaczka Dziwaczka, lis-przechera, czapla i żuraw, a nawet konik polny i mrówka. Chłopcy rozsadzali przybyłych i częstowali smakołykami przygotowanymi przez pana Kleksa.
O jedenastej pan Kleks rozpoczął swoje wystąpienie o księżycowych ludziach zwanych Lunnami. Mieszkają oni we wnętrzu gór i drążą metalowe korytarze. Poza nimi nie ma innych żywych istot na mroźnym księżycu. Lunnowie utworzeni są z mglistej miazgi podobnej do obłoków i mogą przybierać najrozmaitsze, dowolne kształty. Nie posiadają światła, ale sami promieniują. Żywią się zielonymi kulkami, które wybierają z miedzi. Wydają dźwięki podobne do uderzeń srebrnych dzwonków i doskonale w ten sposób porozumiewają się między sobą. Poruszają się płynąc. Na południowej półkuli w Wielkiej Srebrnej Górze mieszkał władca Lunnów – król Niesfor, który sprawował rządy silnej ręki. Pewnego dnia postanowił wyjść na powierzchnię…
W tym momencie Kleks przerwał opowieść ponieważ z ogrodu dobiegały niepokojące dźwięki. Do sali wpadł wściekły Alojzy z kijem i zaczął rozganiać gości. Rozbił także stół ze smakołykami przygotowanymi dla słuchaczy. Pan Ambroży stał bezradny. W Sali zrobił się popłoch i harmider, goście uciekali. Wieszczka lalek próbowała powstrzymać łobuza, jednak bezskutecznie. W końcu wszyscy goście opuścili Akademię. Chłopcy byli przerażeni i oburzeni. Pan Kleks stwierdził niewzruszony, że nadeszła pora obiadu.
Sekrety pana Kleksa
Pan Kleks z dnia na dzień kurczył się, co go bardzo irytowało. Był roztargniony i często się zamyślał. Nawet najmniejszy Alfred przewyższał go o głowę. Alojzy żartował sobie z niego, zachowywał się skandalicznie i dręczył innych. Pan Kleks tracił swój autorytet. Akademia także się kurczyła, a wraz z nią park – potężne drzewa stały się krzaczkami. W wigilię Bożego Narodzenia dyrektor zapowiedział zniknięcie Akademii i zakończenie bajki. W nocy Anastazy miał otworzyć bramę. Chłopcy mieli zaś powrócić do swych domów. Wszyscy byli smutni i ze łzami żegnali się z nauczycielem.
Ambroży Kleks miał jednak dla uczniów niespodziankę. Zabrał ich na drugie piętro i otworzył dotychczas pozamykane drzwi. Pośrodku jednej z sal stała pięknie udekorowana choinka, a obok niej bogato zastawione stoły. Po uroczystej kolacji dyrektor rozdawał uczniom upominki. Okazało się, że brakuje Alojzego. Anatol przypuszczał, że był on w sekretach pana Kleksa. Nauczyciel przez lufcik wyleciał na górę. Po chwili do sali wkroczył umorusany Alojzy, trzymając w rękach hebanową szkatułkę. Otworzył ją wytrychem i wysypał z niej kilkanaście porcelanowych tabliczek, zapisanych drobnym chińskim pismem. Powrócił pan Kleks wzrostem przypominający małe dziecko. Po chwili Alojzy zniszczył sekrety. Dyrektor za pomocą pompki i pigułek powrócił do naturalnej postaci i ukarał sztucznego chłopca – rozebrał go na części i schował w specjalnej walizce.
Pan Kleks znów się skurczył. Pocieszył chłopców. Stwierdził, że bez sekretów Akademia nie może istnieć. Zaproponował odśpiewanie kolędy. Do sali wszedł wściekły Filip. Gdy zobaczył popsutą lalkę, stwierdził, że dwadzieścia lat jego życia poszło na marne i że Kleks obiecał mu ożywienie jego wynalazku. Zapowiedział zemstę i brzytwą ściął wszystkie płomyki z choinki. Zapadła ciemność. Adaś znalazł się na dziedzińcu i patrzył na opuszczających Akademię kolegów.
Pożegnanie z bajką
Zmęczony Niezgódka usiadł na ławce. Budynek Akademii wraz z murem i parkiem zaczął maleć na jego oczach. Gdy miała rozmiar szafy ze środka wyszedł maleńki pan Kleks. Wszystko skurczyło się, a Adaś zasnął. Gdy się ocknął siedział w pokoju pod lampą. Gmach Akademii przemienił się w klatkę, w której siedział zamyślony Mateusz. W miejscu gdzie przypadał park, leżał piękny zielony dywan, haftowany w drzewa, krzaki i kwiaty. Tam, gdzie był mur, stała biblioteka, a furtki w murze zamieniły się w grzbiety książek, na których wyciśnięte były złotymi literami ich tytuły.
Malutki pan Kleks pożegnał się z chłopcem, po czym nieoczekiwanie zmienił się w guzik. Mateusz podleciał i chwycił go w dziób. Był to guzik od cudownej czapki bogdychanów, cudowny guzik doktora Paj-Chi-Wo. Mateusz zaczął się powiększać i zmieniać kształt. Po chwili zmienił się w wytwornego pana w wieku lat czterdziestu, o włosach przyprószonych lekką siwizną. Adaś przywitał go, jak księcia. Mężczyzna uśmiechnął się i pogłaskał chłopca. Stwierdził, że opowiedział mu bajkę, której jest autorem. Wziął z kolan książkę i odstawił na półkę – na jej grzbiecie widniał napis „Akademia pana Kleksa”.
Streszczenie szczegółowe jako osobny artykuł · Opowieść Mateusza
Bohaterowie: Kleks, Adaś, MateuszDziwak, chłopiec i książę-szpak. ok. 1 min
- Ambroży Kleks: wybitny uczony i dyrektor Akademii, uważany przez niektórych za dziwaka. Ma kolorową czuprynę, binokle przypominające mały rower i piegi, które codziennie zmieniają miejsce, bo na noc chowa je do tabakierki. Przyjaźni się z postaciami z bajek, a w ostatnich pokojach Akademii trzyma swoje tajemnice. Uczy chłopców kleksografii, pomaga rozwijać wyobraźnię i wiarę w siebie.
- Adaś Niezgódka: dwunastoletni rudy chłopiec, narrator i autor pamiętnika. Trafia do Akademii, bo w domu wszystko wypada mu z rąk i zawsze się spóźnia. U pana Kleksa okazuje się najzdolniejszym uczniem, zostaje jego pomocnikiem w kuchni i pomaga ożywić lalkę Alojzego. Jest życzliwy i uczynny, jako jedyny uczy się unosić w powietrzu i trafia do psiego raju, gdzie spotyka ukochanego psa Reksia.
- Mateusz: szpak, który jest zaczarowanym księciem. Jako jedyny syn potężnego króla był rozpieszczany i nie mógł zrezygnować z konnych przejażdżek. Gdy zabił w lesie króla wilków, uratował go chiński doktor Paj-Chi-Wo i dał mu czapkę, dzięki której mógł zmieniać się w zwierzęta. W Akademii budzi chłopców.
- Filip, doktor Paj-Chi-Wo i inni: golarz Filip przynosi panu Kleksowi piegi i podstępem wprowadza do Akademii lalkę Alojzego, żeby zniszczyć szkołę od środka. Doktor Paj-Chi-Wo, nadworny lekarz ostatniego cesarza Chin, uczy pana Kleksa swoich tajemnic. Jest też wysoki inżynier z fabryki dziur i dziurek oraz Anatol, syn Filipa.
Ambroży Kleks · Adaś Niezgódka · Mateusz · Pozostali bohaterowie
Akademia, czas i miejsce, bajkiSzkoła pana Kleksa. ok. 1 min
Akademia. Szkoła pana Kleksa mieści się w trzypiętrowym gmachu z kolorowych cegiełek na końcu ulicy Czekoladowej. Pan Kleks przyjmuje tylko chłopców, których imię zaczyna się na literę „A”. W Akademii jest ich dwudziestu czterech, a tylko szpak Mateusz ma inne imię. Dzień zaczyna się punktualnie o piątej rano, gdy Mateusz otwiera śluzy, z których na łóżka leci zimna woda. Potem chłopcy się myją, bo z pryszniców płynie woda sodowa z sokiem, w jadalni jedzą śniadanie. Pan Kleks całuje każdego w czoło i zbiera ich sny, które zapisują się na specjalnych lusterkach.
Lekcje i przedmioty. Zamiast tabliczki mnożenia i gramatyki chłopcy uczą się nietypowych przedmiotów, np. kleksografii, czyli szukania figur i zwierząt w kleksach, oraz przędzenia liter. Chodzą też na wycieczki, na przykład do fabryki dziur i dziurek. W ogromnym parku wokół Akademii bawią się. W murze są furtki prowadzące do bajek.
Czas i miejsce. Akcja dzieje się w czasach autora, w bajkowym mieście bez nazwy. Trwa od września, gdy Adaś pojawia się w Akademii, do wigilijnej kolacji i pożegnania z panem Kleksem.
Bajki. Adaś odwiedza bajkę Andersena „Dziewczynka z zapałkami” i bajkę „O Śpiącej Królewnie i siedmiu braciach”, gdzie z Andrzejem zastępują zaginionych braci. Pomaga też Królowej Żabce i ma sen o siedmiu szklankach.
Opis Akademii, życie chłopców, magiczne przedmioty · Czas i miejsce akcji · Wizyty w bajkach
Problematyka i wątkiNauka, baśń, przemijanie. ok. 1 min
- Nauka i szkoła: głównym wątkiem jest nauka w Akademii dziwaka i uczonego pana Kleksa. To połączenie szkoły i internatu, gdzie chłopcy mają obowiązki, ale nie uczą się tradycyjnych przedmiotów. Szkoła ma otwierać umysły, budzić wiarę w siebie i rozwijać wyobraźnię.
- Dorastanie Adasia: niezdarny chłopiec, który w domu sprawiał same kłopoty, w Akademii okazuje się najzdolniejszym uczniem. Zyskuje wiarę w siebie, jest odważny i wrażliwy, a jego przygody prowadzą go do bajek i psiego raju.
- Świat baśni: w Akademii wszystko jest możliwe. Granica między rzeczywistością a bajką jest cienka i otwierają ją specjalne furtki.
- Dobro i zło: golarz Filip knuje przeciwko Akademii i podstępem wprowadza do niej lalkę Alojzego, która psuje sprzęty, dokucza chłopcom i niszczy tajemnice pana Kleksa. Pan Kleks musi rozłożyć Alojzego na części i schować go do walizki.
- Przyjaźń i życzliwość: Adaś jest uczynny i myśli o kolegach. Gdy trafia do bajki, bierze dla nich lody, a potem pomaga Królowej Żabce.
- Koniec bajki i przemijanie: w wigilię pan Kleks zapowiada, że Akademia zniknie. Kurczy się, aż zamienia się w klatkę ze szpakiem, a pan Kleks w guzik. Na końcu szpak mówi, że jest autorem tej bajki, a księga „Akademia pana Kleksa” stoi na półce.
Pytania i odpowiedzi
Kto napisał „Akademię pana Kleksa”?
Jan Brzechwa. Książka ukazała się w 1946 roku.
O czym jest „Akademia pana Kleksa”?
O chłopcu Adasiu Niezgódce, który trafia do szkoły pana Kleksa, poznaje szpaka Mateusza i wyprawia się do bajek.
Kim jest Mateusz?
Szpakiem, który jest zaczarowanym księciem. Jego opowieść stanowi środkową część książki.
Kto może uczyć się w Akademii?
Tylko chłopcy, których imię zaczyna się na literę „A”.
W jakiej formie napisano książkę?
W formie pamiętnika Adasia Niezgódki, w dwunastu rozdziałach.