Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Quo vadis

Geneza „Quo vadis”



Na genezę Quo vadis składają się:
  • zainteresowania autora światem starożytnym,

  • wrażenia estetyczne (wyniesione ze zwiedzania Rzymu i podziwiania obrazów Siemiradzkiego oraz rzeźby Welońskiego),

  • lektura wielu dzieł o historii pierwszych chrześcijan oraz prześladowania Polaków przez zaborców.


  • W 1894 roku Henryk Sienkiewicz postanowił znów sięgnąć do tematyki historycznej. Rozpoczął przygotowania do Quo vadis.Pisarz osadził akcję dzieła w Rzymie za czasów panowania Nerona. Swoją decyzję uzasadniał między innymi w liście do paryskiego krytyka i powieściopisarza, J.A. Boyera d`Agen:
    „Pomysł do „Quo vadis” powstał we mnie przy czytaniu annałów Tacyta, który jest jednym z najulubieńszych moich pisarzy, i podczas dłuższego pobytu w Rzymie. Słynny malarz Polski Siemiradzki, który wówczas zamieszkiwał w Rzymie, był moim przewodnikiem po wiecznym mieście i podczas jednej z naszych wędrówek pokazał mi kapliczkę <>. Wtedy to powziąłem myśl napisania powieści z owej epoki i mogłem ją urzeczywistnić dzięki znajomości początków Kościoła. […] Oczywiście prześladowania Polaków miały silny wpływ na moje zamiary”.

    Pracę nad powieścią rozpoczął na początku 1895 roku w Warszawie. Zakończył 18 lutego 1896 roku w Nicei. Od 26 marca 1895 do 29 lutego 1896 roku Quo vadis ukazywało się w odcinkach w Gazecie Polskiej oraz w dziennikach krakowskim i poznańskim. Kilka miesięcy później pojawiło się trzytomowe wydanie książkowe.

    Na powstanie Quo vadis wpłynęły zainteresowania Sienkiewicza tematyką starożytności. Autor w listach do przyjaciół wielokrotnie wspominał o lekturze twórczości starożytnych historyków i pisarzy. Szczególne miejsce wśród utworów antycznych zajmowały Roczniki Tacyta. Rzymski historyk przedstawił w nich w sposób obiektywny panowanie cesarzy. Począwszy od Tyberiusza na Neronie kończąc. Obok Tacyta ważne były również dzieła: Swetoniusza Żywoty cezarów i Greka Diona Cassiusa. Do autorów nawiązujących do Antyku należy dodać twórców historycznie bliższych polskiemu pozytywiście. Jak wykazały wnikliwe badania i analizy literackie Quo vadis nawiązuje do licznych utworów, które powstały w czasach Sienkiewicza. Jednym z pisarzy europejskich był E. Renan, autor Antychrysta. Ten francuski filozof i historyk, jeden ze znakomitych pozytywistycznych badaczy starożytnego chrześcijaństwa, dostarczył pisarzowi wyczerpującego opisu postaci Nerona. Stamtąd zaczerpnął jeden z głównych motywów utworu – prześladowanie chrześcijan. W XIX wieku zaczęły pojawiać się w pełni naukowe i niezwykle skrupulatne analizy historyczne starożytności. W wyniku licznych badań archeologicznych otrzymano informacje o życiu w pierwszych wiekach naszej ery. Tacy badacze, jak Ch. E. Beule, F. de Conlanges, H. Baudrillart i P. Allard dostarczyli autorowi Quo vadis ogólnej wiedzy o Rzymie czasów cezarów.

    Omawiając genezę Quo vadis warto wspomnieć o swoistej tendencji, panującej wśród pisarzy XIX wieku. Coraz chętniej w utworach sięgali do czasów związanych z początkami chrześcijaństwa. Wymieć tu należy kilka najbardziej znamiennych. Zyskały one uznanie odbiorców. Jednocześnie stały się argumentem dla krytyków literackich czasów Sienkiewicza. Wielokrotnie podważali oni oryginalność dzieła Sienkiewicza.

    W 1809 roku ukazała się powieść F.R. de Chateaubrianda: Męczennicy czyli Triumf religii chrześcijańskiej. Opowiadała o losach młodego chrześcijanina Eudora. W 1834 roku zostały opublikowane Ostatnie dni Pompei E. Bulwera.

    Rok później A. Guiraud wydał utwór Flawian czyli z Rzymu na pustynię. Utwór mówił o miłości głównego bohatera do chrześcijańskiej niewolnicy Neodemii. W 1838 roku A. Dumas napisał dramat Acte o miłości tytułowej bohaterki do Nerona.

    W opowiadaniu F. Soulie: Męczeństwo świętego Saturnina można odnaleźć postać szpiega – donosiciela, o imieniu Cilo. Dopatrywano się w niej pierwowzoru Chilona Chilonidesa z Quo vadis Sienkiewicza. We Włoszech ukazał się dwutomowy romans awanturniczy Świat starożytny A. della Sala Spada. Jego głównym wątkiem była miłość do chrześcijanki Carity Rzymianina Opitera, przyjmującego chrześcijaństwo w chwili śmierci kochanki.

    O początkach chrześcijaństwa opowiadały również: Salambo G. Flauberta, Fabiola N. Wismana, Rzym i Judea G.J. Whyte – Melville`a, Ahaswerus w Rzymie R. Hemerlinga oraz dzieło L. Wallacea Ben Hur. Zyskało ono szczególne uznanie Sienkiewicza.

    Jeżeli chodzi o literaturę polską w momencie wydania Quo vadis istniały lub powstały nieco później utwory o podobnej tematyce. Wymienić tu należy między innymi Mirtala E. Orzeszkowej, Irydion Z. Krasińskiego oraz Rzym za Nerona I. Kraszewskiego.

    Wszystkie te powieści poruszały tematykę antycznego świata. Często utrzymane były w tonie romansu czy też powieści przygodowej. Powiązane były tematycznie z powieścią Henryka Sienkiewicza. Trudno jest jednoznacznie wskazać wzajemne inspiracje i wpływy. Stały się również przyczyną ataków krytyków na pisarza. Jeden z francuskich znawców literatury – F. Brunetiere otwarcie zarzucił Polakowi plagiat. Twierdził, że Quo vadis jest skrótem Męczenników Chateaubrianda, Acte Dumasa i Antychrysta Renana. Z. Czerny z kolei wykazał szereg podobieństw Quo vadis do powieści Flawian czyli z Rzymu na pustynię.

    Obok powiązań literackich należy wymienić inspiracje malarskie i rzeźbiarskie. Towarzyszyły procesowi tworzenia Quo vadis. Sienkiewicz kilkakrotnie przebywał w Rzymie. Miasto zwiedził wraz z polskim malarzem Henrykiem Siemiradzkim. To właśnie jego obrazy Uczta Nerona (1872) oraz Pochodnie Nerona (1876) stały się źródłem końcowych rozdziałów powieści Sienkiewicza.

    Z kolei płótno malarza Dirce chrześcijańska z roku 1897 postrzegane było jako barwna ilustracja rozdziału o ocaleniu Ligii. Pobyt w Rzymie pozwolił Sienkiewiczowi na podziwianie rzeźby Gladiator Piusa Welońskiego. Była ona kolejną inspiracją utworu. Również wędrówki po wiecznym mieście znacząco wpłynęły na treść dzieła.

    Bazylika świętego Piotra, Góra Albańska, zabytkowe Tre Fontae oraz katakumby dały autorowi namacalny obraz miejsc akcji utworu i na długo pozostały w jego pamięci.

    „Te rzymskie wspomnienia długo zostaną mi w pamięci. Marmury, posągi, ruiny, dzieła sztuki, wycieczki za miasto do katakumb lub pobliskich willi, błękitne krajobrazy Kampanii, poprzecinane twardymi liniami akweduktów – wszystko to, gdy raz odbije się w mózgu, utrwala się w nim na zawsze”. Jednym z najważniejszych miejsc, które polski pozytywista zwiedził w Rzymie była historyczna kapliczka Quo vadis, Domine?, od której wywodzi się tytuł powieści.

    Na genezę Quo vadis wpłynęła sytuacja polityczna współczesna autorowi. W prześladowaniach chrześcijan upatrywano analogię do sytuacji Polaków w zaborach oraz prześladowań Unitów na Podlasiu. Również atmosfera fin de siecle, jaka panowała pod koniec XIX wieku, stała się jednym z bodźców do powstania utworu. W Rzymie czasów Nerona dostrzegano sytuację Europy końca XIX stulecia.

    Jedną z ciekawszych inspiracji, jakich doszukali się badacze Quo vadis, był pożar Puław w 1875 roku. Sienkiewicz obserwował go, pracujący jako reporter w Gazecie Polskiej. Wrażenia z płonącego miasta w Polsce autor wykorzystał do stworzenia obrazu płonącego Rzymu.

    strona:    1    2  

    Szybki test:

    Sienkiewicz, pisząc "Quo vadis" inspirował się obrazami „Uczta Nerona” oraz „Pochodnie Nerona” namalowanymi przez:
    a) Jana Matejkę
    b) Janusza Kossaka
    c) Henryka Siemiradzkiego
    d) Piusa Welońskiego
    Rozwiązanie

    „Quo vadis” najpierw ukazywało się w odcinkach w:
    a) Słowie
    b) Tygodniku Ilustrowanym
    c) Gazecie Polskiej
    d) Tygodniku Powszechnym
    Rozwiązanie

    Głównym antycznym dziełem, z którego wiedzę o starożytnym swiecie czerpał Sienkiewicz to:
    a) „Roczniki” Tacyta
    b) „Mowy” Cycerona
    c) „Żywoty” Marka Aureliusza
    d) „Pompeje” Swetoniusza
    Rozwiązanie

    Zobacz inne artykuły:

    Inne
    „Quo vadis”- streszczenie szczegółowe
    „Quo vadis”- krótkie streszczenie
    Geneza „Quo vadis”
    Biografia Henryka Sienkiewicza
    Marek Winicjusz – charakterystyka postaci
    Chilon Chilonides – charakterystyka postaci
    Neron – charakterystyka postaci
    Ligia – charakterystyka postaci
    Petroniusz – charakterystyka postaci
    Prawda historyczna w „Quo vadis”
    Ideologiczna wymowa „Quo vadis”
    Artyzm „Quo vadis”
    Charakterystyka pozostałych bohaterów
    Plan wydarzeń „Quo vadis”
    Obraz dwóch światów w „Quo vadis” – chrześcijańskiego i rzymskiego
    Kalendarium życia Sienkiewicza
    Ekranizacje „Quo vadis”
    Kalendarium twórczości Sienkiewicza
    Krytyka literacka o „Quo vadis”
    „Quo vadis” - najważniejsze cytaty
    O Sienkiewiczu powiedzieli…
    Ciekawostki o Sienkiewiczu
    Bibliografia



    Partner serwisu:

    kontakt | polityka cookies