Krytyka literacka o „Quo vadis”

„Quo vadis” wywołało zróżnicowane opinie krytyków. Pisali o nim między innymi Aleksander Świętochowski, Piotr Chmielowski, Ignacy Matuszewski i Antoni Potocki. Część chwaliła powieść, a część zarzucała jej jednostronność.

Opinie krytyków

Powieść z czasów antycznego Rzymu i początków wspólnoty chrześcijan, przyniosła Henrykowi Sienkiewiczowi światową sławę. To „dzieło życia”, jak sam o Quo vadis mówił autor, spotkało się ze skrajnie odmiennymi opiniami krytyków literackich. Mimo, że utwór przełożono na niemal wszystkie języki, kwestia jego wartości literackiej pozostaje nadal nierozstrzygnięta. W Polsce krytycy nie zajęli jednoznacznego stanowiska. W swej opinii skupiali się na walorach artystycznych, nie pozostali jednak obojętni na słabe strony powieści.

Pisarz i publicysta, Aleksander Świętochowski, w sposób umiarkowanie nieprzychylny wyraził się o Quo vadis, które „znalazło się na falach potężnego prądu, który dziś najszerszym łożyskiem płynie przez pola cywilizacji i który unoszonym przez się dziełom nadaje szczególne znaczenie”. Zarzucił Sienkiewiczowi między innymi tendencyjność i schematyczność. Twierdził, że autor stworzył powieść, która powieliła dawne schematy i sięgała do konserwatywnej tematyki.

Z kolei Piotr Chmielowski wydał umiarkowany i wyważony osąd. Docenił ascetyczne ukazanie świata chrześcijan i proces nawrócenia Winicjusza. Jego krytyka skupiła się głównie na nieciekawym opisie niektórych wydarzeń, między innymi: śmierci Petroniusza i przemianie Chilona Chilonidesa. Za duży minus utworu uważał także małą ilość wydarzeń historycznych: „Nie wydaje mi się, ażeby to było stroną dodatnią powieści historycznej, gdy wypadki i osoby dziejowe znikają albo zacierają się, ażeby ustąpić postaciom i zdarzeniom przez powieściopisarza wymyślonym”.

Entuzjastyczną ocenę Quo vadis wygłosił Ignacy Matuszewski, który uważał utwór Sienkiewicza za ponadprzeciętny na tle literatury światowej. Z przychylnością wypowiadał się o epickich zdolnościach autora, docenił między innymi ukazanie świata pogańskiego.

Na skrajnie odmiennym stanowisku stał Antoni Potocki, który uznał antyczną powieść Sienkiewicza za konwencjonalną i pełną przeciętnej dogmatyki. Zarzucił Quo vadis prostackie wręcz mówienie o sprawach ważnych i skomplikowanych. Ujęta w powieści tematyka filozoficzna i religijna była według niego ukazana w sposób niewystarczający i powierzchowny.

Istnieje jeszcze wiele przychylnych lub mniej przychylnych opinii na temat powieści antycznej autora Trylogii. Faktem jest to jednak, że dzieło zyskało światową poczytność, a cóż świadczy o wielkości dzieła, jak nie przychylność czytelnika?

Pytania i odpowiedzi

Kto entuzjastycznie ocenił powieść?

Ignacy Matuszewski, który uważał, że to wielkie osiągnięcie Sienkiewicza.

Kto krytykował jej obraz starożytności?

Antoni Potocki, który zajął skrajnie odmienne stanowisko.