Streszczenie szczegółowe „Romea i Julii” Williama Szekspira

„Romeo i Julia” Williama Szekspira to tragedia złożona z prologu i pięciu aktów, napisana około 1595 roku. Jej akcja toczy się w Weronie i przez chwilę w Mantui, a trwa pięć dni. Dramat opowiada o miłości Romea Montekiego i Julii Kapulet, dzieci dwóch wrogich rodów. Streszczenie prowadzi przez wszystkie sceny po kolei i przytacza cytaty w przekładzie Józefa Paszkowskiego.

Prolog

Dramat rozpoczyna PROLOG. Czytamy w nim zapowiedź historii, która połączyła dwa zwaśnione rody, od wieków pozostające w konflikcie. Historii o tym, jak nieszczęśliwa miłość dzieci, wywodzących się z tych rodzin, zabrała je z tego świata:

„Fatalna miłość dzieci ich jednoczy I krwawa wojna, co z wieków się toczy, W cichym ich grobie na wieki umiera. Miłość, kochanków śmiercią naznaczona”.

Akt I: bójka na placu i bal u Kapuletów

Scena 1: bójka sług i smutek Romea

Przed godziną dziewiątą na publicznym placu pojawili się Samson i Grzegorz – słudzy Kapuleta – uzbrojeni w tarcze i miecze. Zapowiedzieli głośno, że jeśli ktokolwiek będzie chciał z nimi walczyć, podejmą rękawicę: „Ale będziemy darli koty, jak z nami zadrą”. Przechwalali się walecznością. Samson na przykład powiedział: „Mam zwyczaj drapać zaraz, jak mię kto rozrucha”, i, że mogą go do tego doprowadzić psy z domu Montekich. Na to jego towarzysz tłumaczył, że „rozruchać” to tyle samo, co ruszyć się z miejsca: „być walecznym, jest to stać nieporuszenie”. Dogryzał Samsonowi, że w jego przypadku skutkiem „rozruchania” będzie ucieczka. Urażony rozmówca zapewnił, że będzie stał jak mur „dla każdego mężczyzny i dla każdej kobiety z tego domu”.

Rozmawiali tak do momentu pojawienia się dwóch domowników i służących Montekiego – Abrahama i Baltazara. Choć postanowili nie zaczepiać przechodniów, lecz poczekać na ich pierwszy ruch: „Miejmy prawo za sobą, niech oni zaczną”, to i tak w cichej rozmowie planowali już zadanie pierwszych ciosów. Grzegorz zamierzał: „Marsa im nastawię przechodząc; niech go sobie, jak chcą, tłumaczą”, a Samson: „Nie jak chcą, ale jak śmią. Ja im gębę wykrzywię; hańba im, jeśli to ścierpią”. Tymczasem słudzy Montekiego zauważyli wrogie miny pracowników znienawidzonej rodziny. Zaczęła się wymiana oskarżeń, kto z nich szuka „zaczepki”.

Ta zabawna przepychanka trwała do momentu pojawienia się Benwolia, krewnego Montekiego i przyjaciela Romea. Młodzieniec, widząc początki bójki, nakazał rozejście się służących: „Odstąpcie, głupcy; schowajcie miecze do pochew. Sami nie wiecie, co robicie”, po czym, gdy to nie poskutkowało, rozdzielił ich swym mieczem. Na plac wszedł kolejny mężczyzna, tym razem był to Tybalt – krewny Pani Kapulet, a tym samym „przeciwnik” Benwolia, Abrahama i Baltazara. Mężczyzna zarzucił temu pierwszemu, że „krzyżuje oręż z parobkami” i zaproponował walkę ze sobą: „Do mnie, Benwolio! pilnuj swego życia”. W trakcie słownych utarczek Tybalt wykrzyknął, że nienawidzi Montekich tak jak Szatana, po czym przeszedł od słowa do czynu i… rozpoczęła się walka.

Nadeszło kilku przyjaciół obu zwaśnionych stron i uczestnicy kłótni powiększyli swe grono. Wkrótce potem na plac weszli mieszczanie z pałkami, wykrzykujący: „Precz z Montekimi, precz z Kapuletami!”, a po nich małżeństwo państwa Kapulet. Kapulet, widząc, że z drugiej strony nadchodził Monteki - od razu chciał dołączyć do walki. Wraz z mężem pojawiła się pani Monteki, która musiała, podobnie jak pani Kapulet, chłodzić waleczne zapędy małżonka.

Kto wie, jak skończyłoby się całe zajście, gdyby nie pojawienie się Księcia Eskalusa z orszakiem, wzywającego niesfornych poddanych do zaprzestania ciągłych walk: „Ludzie czy zwierzęta, / Co wściekłych swoich gniewów żar gasicie / W własnych żył swoich źródle purpurowym: / Pod karą tortur wypuśćcie natychmiast / Z dłoni skrwawionych tę broń buntowniczą (…)”.

Książę, zdenerwowany tym, że domowe zatargi obu rodzin trzykrotnie już zakłóciły spokój miasta, postanowił, iż jeżeli wzniecą jeszcze jedną kłótnię – „Zamęt pokoju opłacicie życiem”. Równocześnie nakazał, aby się rozeszli. Kapuleta zabrał ze sobą, a Montekiemu podyktował, by przyszedł po południu do ratusza, gdzie usłyszy dalszą wolę władcy. Po tych słowach wyszedł z placu, a wraz z nim Kapulet z małżonką, Tybalt, obywatele i słudzy.

Gdy tylko zostali sami – Monteki od razu zaczął wypytywać Benwolia, swego bratanka, o początki „tej nowej zwady”. Jego ciekawość nie została jednak zaspokojona, ponieważ młodzieniec oznajmił, że bójka już trwała, gdy wszedł na plac. W pewnym momencie starszy pan zapytał o Romea: „Widziałżeś go dzisiaj?”, wyrażając radość, że jego pierworodny nie brał udziału w całym zajściu. Benwolio powiedział, że widział kuzyna przed wschodem słońca, przechadzającego się w gaju. Romeo umknął przed jego powitaniem: „I w najciemniejszej ukrył się gęstwinie”, co było typowe dla jego usposobienia odludka. Benwolio już go nie niepokoił: „Nie przeszkadzałem mu w jego dumaniach / I w inną stronę się udałem, chętnie (…)”.

Ojciec Romea wcale nie zdziwił się usłyszaną historią, od dawna bowiem wiedział o postępowaniu syna, którego już niejednokrotnie widziano o świcie w tamtym miejscu: „On, uciekając od widoku światła, / Co tchu zamykał się w swoim pokoju; / Zasłaniał okna przed jasnym dnia blaskiem / I sztuczną sobie ciemnicę utwarzał. / W czarne bezdroże dusza jego zajdzie, / Jeśli się na to lekarstwo nie znajdzie”.

Gdy Benwolio zapytał, czy stryj zna powód dziwnego zachowania Romea, usłyszał: „Nie znam i z niego wydobyć nie mogę”. Monteki zdradził, że próbował już kilkakrotnie wydobyć od syna, przyczynę stronienia od ludzi – zawsze jednak bezskutecznie…

Rozmowę przerwało pojawienie się Romea. Benwolio poprosił wuja i ciotkę, by zostawili go sam na sam z kuzynem, ponieważ może wówczas dowie się czegoś na temat „tajonych w piersi cierpień”. Romeo był bardzo zdezorientowany, nie wiedział nawet, która była godzina: „Jeszczeż nie południe? / Dziewiąta biła dopiero”. Narzekał na nudę i powolność mijających chwil, na brak odwzajemnionej miłości, mówiąc: „Dla mego serca, miłość, przyjacielu, / To dym, co z parą westchnień się unosi; / To żar, co w oku szczęśliwego płonie; / Morze łez, w którym nieszczęśliwy tonie”.

Gdy Benwolio, chcąc zatrzymać przyjaciela, zapytał, kto jest obiektem tego nieszczęśliwego uczucia, usłyszał, że Romeo kocha… piękną kobietę, mającą naturę Diany: „Pod twardą zbroją wstydliwości swojej / Grotów miłości wcale się nie boi; / Szydzi z nawału zaklęć oblężniczych; / Odpiera szturmy spojrzeń napastniczych; / Nawet jej złota wszechwładztwo nie zjedna. / Bogata w wdzięki, w tym jedynie biedna, / Że kiedy umrze, do grobu z nią zstąpi / Całe bogactwo, którego tak skąpi”.

Choć Benwolio doradził mu zaniechanie myślenia o tajemniczej wybrance – Romeo nie potrafił. Nie zamierzał także „Rozpatrywania się w innych pięknościach”, co zaproponował mu kuzyn. Wyszli, nie odnajdując porozumienia w tej spornej kwestii.

Scena 2: Parys prosi o rękę Julii

Na ulicę weszli: Kapulet i Parys - krewny księcia wraz ze Służącym. Starszy z nich opowiadał o niedawnej kłótni z Montekim, którą zakończyło pojawienie się Księcia. Mężczyzna obiecywał zachowanie spokoju słowami: „(…)w wieku naszym / Spokojnie siedzieć rzecz nietrudna”. Kapulet opowiadał o swej czternastoletniej córce, mając nadzieję, iż prędko wyjdzie za mąż. Pokładał w jedynej spadkobierczyni swych ziem wszystkie swe niespełnione nadzieje, wyrażając pragnienie, by Parys starał się o jej względy: „Jeśli cię przyjmie, głos ojca w tym względzie / Jej pozwolenia echem tylko będzie”.

Snuł plany wieczornego przyjęcia, na które zaprosił wielu gości. Miał nadzieję, że Parys powiększy ich grono: „Przyjdź, przejrz i wybierz sobie z tych bukietów / Kwiat najpiękniejszy. I mój kwiat tam luby / Wejdzie do liczby, choć nie do rachuby”. Gdy rozmówcy zbierali się do wyjścia, starszy pan polecił Słudze, by zaprosił ludzi wyszczególnionych na danej mu liście. Mężczyźni wyszli.

Służący zaczął odczytywać głośno listę, lecz nie szło mu to zbyt dobrze – miał wyraźne problemy z tą umiejętnością. Mozolny proces przerwało pojawienie się Benwolia i Romea (nie wiedział, że to „wrogowie” jego pana). Poprosił Romea o pomoc i młodzieniec rozpoczął płynne czytanie. W ten sposób dowiedział się o wieczornym przyjęciu u Kapuletów. Przez brak roztropności Służącego – kuzyni także otrzymali zaproszenie: „(…)jeżeli panowie / nie jesteście z domu Montekich, to was zapraszam do niego na kubek wina. Bądźcie weseli”.

Gdy zostali sami, Benwolio oznajmił kuzynowi, iż na tym wieczorze będzie: „Bożyszcze twoje, piękna Rozalina” oraz poddał mu pomysł, by Romeo skorzystał z zaproszenia i udał się do domu Kapuletów i na tle piękniejszych dam ujrzał przeciętność swej wybranki. Romeo, pewny swego uczucia, postanowił pójść, by: „Jednej wyłącznie poić się widokiem”. Młodzieńcy opuścili ulicę.

Scena 3: matka mówi Julii o małżeństwie

Do pokoju w domu Kapuletów weszła Pani Kapulet i Marta, mamka jej córki – Julii, którą gospodyni nakazała przywołać. Gdy dziewczyna w końcu się pojawiła, dowiedziała się od matki (mimo ciągłego przerywania przez wspominającą jej dzieciństwo nianię), iż powinna pomyśleć już o swym zamążpójściu. Pani Kapulet, która sama była już matką w wieku niespełna czternastu lat, oznajmiła córce, iż o jej rękę stara się Parys.

Choć zachwycona Marta zaczęła wychwalać zalety kawalera, i wtórowała jej Pani Kapulet, to sama zainteresowana podeszła do osoby przystojnego Parysa dosyć chłodno. Dowiedziała się, iż wieczorem ujrzy go wśród zaproszonych gości. W pewnej chwili wszedł Służący z informacją o przybyciu pierwszych gości, którzy niecierpliwią się z powodu nieobecności gospodyni. Po jego wyjściu panie także opuściły pokój.

Scena 4: droga na bal

Na ulicy pojawili się Romeo, Merkucjo (krewny księcia i przyjaciel Romea) oraz Benwolio w towarzystwie pięciu czy sześciu przebranych ludzi w maski oraz ludzi z pochodniami. Romeo zastanawiał się, czy przy wejściu do domu Kapuletów powinien coś powiedzieć, czy po prostu przekroczyć próg. Benwolio poradził, by weszli, „pokręcili się”, a potem wyszli. Gdy pojawiła się kwestia tańców i Monteki zapowiedział, że nie jest w nastroju do zabawy: „Mnie ołów serce tłoczy, ledwie mogę / Ruszyć się z miejsca”, Merkucjo stwierdził, iż zakochany młodzieniec będzie musiał potańczyć.

Następnie przyjaciele rozmawiali o miłości, dywagując, czy jest to uczucie twarde, czy raczej delikatne. Nierozstrzygnięty spór przerwał niebiorący w nim udziału Benwolio, który pospieszył ich do szybszej drogi. Potem z kolei Merkucjo zaczął mówić o marzeniach, według niego niebędących niczym innym, niż: „(…)wylęgłymi w chorobliwym mózgu / Dziećmi fantazji”.

Gdy Benwolio, zmartwiony późną porą, prosił ponownie, by przyspieszyli kroku – Romeo wyznał, iż przeczuwa, że od tej daty rozpocznie się: „(…) jakieś / Nieszczęście, jeszcze wpośród gwiazd wiszące (…)Przyśpieszy jakimś strasznym śmierci ciosem”. Na koniec powiedział, że „(…)niech Ten, który ma ster mój w swym ręku, / Kieruje moim żaglem”, po czym, ku uciesze Benwolia, pospieszył kolegów. Odeszli, uderzając w bębny.

Scena 5: pierwsze spotkanie Romea i Julii

W sali w domu Kapuletów byli już obecni muzykanci i słudzy. Rozmawiali między sobą o przyjęciu, upominając się wzajemnie o dopilnowanie wszystkich obowiązków. Gdy się oddalili, do salonu weszli Kapulet wraz ze swymi gośćmi i ludźmi w maskach. Pan domu raczył wszystkich opowieścią, w której wspominał czasy młodości: „Maskę nosiłem i umiałem szeptać / W ucho pięknościom jedwabne powieści, / Co szły do serca; przeszło to już, przeszło”. Potem, na osobności, zaczął rozmawiać ze swym bratem o ich wspólnej przeszłości. Nie mógł uwierzyć, że ostatni raz miał na twarzy maskę trzydzieści lat temu.

W tym czasie Romeo zapytał jednego ze sług o imię damy, która zachwyciła go swym tańcem. Nie dowiedziawszy się o jej personalia, powiedział: „Ona zawstydza świec jarzących blaski; / Piękność jej wisi u nocnej opaski / Jak drogi klejnot u uszu Etiopa. / Nie tknęła ziemi wytworniejsza stopa. Jak śnieżny gołąb wśród kawek, tak ona / Świeci wśród swoich towarzyszek grona”. Obiecał sobie, że zaraz po zakończeniu tańca zbliży się do niej i postara się dotknąć jej dłoni. Mówił: „Kochałżem dotąd? O! zaprzecz, mój wzroku! Boś jeszcze nie znał równego uroku”.

W tym czasie krewny Kapuletów – Tybalt – usłyszawszy głos młodzieńca, od razu rozpoznał po nim Romea: „Na krew szlachetną, co mi wzdyma serce, / Nie będzie grzechu, jeśli go uśmiercę”. O swym odkryciu powiadomił od razu pana domu („Ujmy tej, stryju, pewno nie wytrzymasz: / Jeden z Montekich, twych śmiertelnych wrogów, Śmie tu znieważać gościnność twych progów”), który nie pozwolił mu na wszczęcie awantury. Wiedząc, iż Romeo uchodzi za „młodzieńca pełnego przymiotów”, nie chciał mu w swym domu czynić krzywdy. Przykazał Tybaltowi okazanie gościowi uprzejmości. Ten jednak nie chciał spełnić woli stryja, co starszy pan skwitował stwierdzeniem: „Cicho! burdą jesteś. / Z tą porywczością doigrasz się waszmość”. Niezadowolony Tybalt ustąpił w końcu i oddalił się.

Wtedy Romeo zrealizował swój zamiar. Trzymając w swej dłoni dłoń Julii, mówił: „Jeśli dłoń moja, co tę świętość trzyma, / Bluźni dotknięciem: zuchwalstwo takowe / Odpokutować usta me gotowe / Pocałowaniem pobożnym pielgrzyma”. Gdy tak rozmawiali, nieświadomi swej tożsamości, doszło między nimi do pierwszego pocałunku, co Julia podsumowała: „Jak z książki całujesz, pielgrzymie”. Te chwile przerwała im Marta, która przyszła po dziewczynę. Gdy powiedziała: „Panienko, jejmość pani matka prosi”, Romeo zapytał się, kto jest jej matką. Zamarł ze zgrozy, mówiąc: „A więc Kapulet! O dolo zbyt sroga! / Życie me jest więc w ręku mego wroga”. Po chwili zawołał go Benwolio i zakomunikował, że czas już opuścić przyjęcie.

Gdy wszyscy już wychodzili, Julia i Marta obserwowały żegnających się gości. Wówczas młoda dziewczyna także poznała imię swego adoratora. Usłyszała od niani: „Zwie się Romeo, jest z rodu Montekich. / Synem waszego największego wroga”. Choć ta informacja przeraziła ją, wiedziała już, że się zakochała: „Dziwny miłości traf się na mnie iści, / Że muszę kochać przedmiot nienawiści”. Nie wyjawiając swych uczuć Marcie, opuściła wraz z nią salon.

Akt II: wyznanie w ogrodzie i ślub

Chór informuje, że młodzi zakochali się w sobie.

Scena 1: Romeo przeskakuje mur

Na pustym placu przy ogrodzie Kapuletów pojawił się Romeo i, mówiąc, że tam jest jego serce, przeskoczył mur. Zaraz potem pojawili się Merkucjo i Benwolio. Obaj bez skutku nawoływali młodzieńca. Merkucjo twierdził, że zapewne poszedł spać, lecz Benwolio odparł: „Pobiegł tą drogą i przelazł przez parkan”. Przyjaciele zaczęli jeszcze głośniej wołać Romea: „ (…) gachu! cietrzewiu! wariacie!”, a w końcu, zniechęceni brakiem odzewu, odeszli z placu.

Scena 2: rozmowa w ogrodzie Kapuletów

W ogrodzie Kapuletów pojawił się Romeo. W chwilę potem w oknie pojawiła się również Julia. Młodzieniec był zachwycony widokiem: „Lecz cicho! Co za blask strzelił tam z okna! / Ono jest wschodem, a Julia jest słońcem! / Wzejdź, cudne słońce, zgładź zazdrosną lunę, / Która aż zbladła z gniewu, że ty jesteś / Od niej piękniejsza; o, jeśli zazdrosna, / Nie bądź jej służką! Jej szatkę zieloną / I bladą noszą jeno głupcy. Zrzuć ją! / To moja pani, to moja kochanka!”. Chciał być rękawiczką otulającą jej dłoń: „Patrz, jak na dłoni smutnie wsparła liczko! / O! gdybym mógł być tylko rękawiczką, / Co tę dłoń kryje!”.

Nieświadoma czyjejś obecności, Julia wyrzekła: „Romeo! Czemuż ty jesteś Romeo! / Wyrzecz się swego rodu, rzuć tę nazwę! / Lub jeśli tego nie możesz uczynić, / To przysiąż wiernym być mojej miłości, / A ja przestanę być z krwi Kapuletów”. Romeo, zachwycony, a jednocześnie zakłopotany tym, że podsłuchuje, postanowił jeszcze nie zdradzać swej obecności. Zrobił to wówczas, gdy Julia zadeklarowała: „Romeo! porzuć tę nazwę, a w zamian / Za to, co nawet cząstką ciebie nie jest, / Weź mię, ach! całą!”. Powiedział, że „bierze ją za słowo”.

Młodzi nieśmiało, ale i stanowczo, wyznali sobie swe uczucia. Byli świadomi niebezpieczeństwa związanego z wypowiedzeniem tych deklaracji, lecz nie zamierzali ich cofać. Na pożegnanie Julia poprosiła: „Drogi Romeo! jeśli twoja skłonność / Jest prawą, twoim zamiarem małżeństwo: / To mię uwiadom jutro przez osobę, / Którą do ciebie przyślę, gdzie i kiedy / Zechcesz dopełnić obrzędu;”, obiecując jednocześnie, że zjawi się na umówione spotkanie: „(…) a wtedy / Całą mą przyszłość u nóg twoich złożę / I w świat za tobą pójdę w imię Boże”. Wołana przez Martę, dziewczyna zniknęła z balkonu. Po chwili pojawiła się jeszcze na moment, by zapytać, o której godzinie ma jutro przysłać do niego zaufaną osobę. Gdy Romeo powiedział, że o dziewiątej, Julia weszła do domu. Młodzieniec postanowił iść do ojca Laurentego, od którego oczekiwał pomocy i rady.

Scena 3: Romeo u ojca Laurentego

W celi franciszkanin wychwalał piękno poranka i dobroć ziemi: „Ziemia jest matką natury i grobem, / Grzebie i życia obdziela zasobem. / I mnóstwo dzieci jej łona widzimy / Ciągnących pokarm z jej piersi rodzimej;”. Gdy wszedł Romeo, Laurenty od razu wziął to za zły znak: „Młody mój synu, zły to znak, kto łoże / Próżne zostawia o tak wczesnej porze”. Zgadł, że Romeo nie położył się minionej nocy do łóżka, lecz pomylił się, mówiąc, że młodzieniec był zapewne u Rozaliny.

Monteki opowiedział Ojcu zdarzenia minionego wieczoru, kończąc wyznaniem: „Dowiedz się zatem, że anioł kobieta, / Którąm ukochał, jest z krwi Kapuleta. / Jego to dziecko i nadzieja cała; / Jak ja ją, tak mnie ona ukochała”. Poinformował franciszkanina o celu swej porannej wizyty: „I do jedności, która nas już splata, / Brakuje tylko, byś nas ty dla świata / Stułą zjednoczył”, prosząc, by ślub odbył się jeszcze tego dnia („Błagam cię tylko, niech się to dziś stanie”).

Usłyszane słowa zadowoliły ojca Laurentego. Cieszył się, że Romeo w końcu zapomniał o Rozalinie. Miał nadzieję, że połączenie świętym sakramentem dwóch nienawidzących się rodów zaprowadzi między nimi nić pokoju: „To jest, że może z tego zawiązania / Wyniknie węzeł, który wasze rody / Zawistne złączy w piękny łańcuch zgody”. Mężczyźni opuścili celę.

Scena 4: Marta przychodzi do Romea

Na ulicy pojawili się Merkucjo i Benwolio. Zastanawiali się, gdzie podziewał się ich przyjaciel, Romeo. Benwolio powiedział, że młody Monteki nie nocował tej nocy w domu, na co Merkucjo wydedukował, iż to zapewne sprawka Rozaliny: „Ta blada sekutnica Rozalina / Na wariata go wnet wykieruje”.

Kuzyn Romea poinformował krewnego księcia, że Tybalt napisał do ich przyjaciela list z wyzwaniem, o którym jeszcze Romeo nie wiedział. Bali się, że młodzieniec nie poradzi sobie w walce z lepszym i bardziej doświadczonym przeciwnikiem („Biedny Romeo! Już trup z niego! / Zakłuty czarnymi oczyma białogłowy; przestrzelony na / wskroś uszu romansową piosnką; ugodzony w sam rdzeń serca postrzałem ślepego malca łucznika”). Po przyjściu Romea, przyjaciele zaczęli robić mu wymówki odnośnie tak nagłego zniknięcia uprzedniej nocy. Jednocześnie natychmiast zauważyli w nim jakąś zmianę: „Teraz to co innego; teraz mi jesteś towarzyski, / jesteś Romeem, jesteś tym, czym jesteś”. Rozmowę przerwało pojawienie się dwóch „dziwadeł” (okazało się, że to Marta z Piotrem). Kobieta zapytała, gdzie może znaleźć młodego Romea. Gdy Monteki się ujawnił, poprosiła o chwilę rozmowy w cztery oczy.

Romeo pożegnał się z Benwoliem i Merkucjem, obiecując, że spotkają się na obiedzie u jego ojca. Po odejściu młodzieńców, Marta powiedziała Montekiemu, że przychodzi w posłannictwie od Julii. Romeo nakazał przekazać ukochanej, by za parę godzin pod pozorem spowiedzi przyszła do celi ojca Laurentego, gdzie wezmą ślub. W czasie ceremonii niania miała stanąć za murem klasztornym i odebrać od wysłannika Romea „drabinkę / Z sznurków skręconą, która mi w noc późną / Do szczytu mego szczęścia wstęp ułatwi”. Na pożegnanie gadatliwa Marta poinformowała jeszcze Montekiego, że Julią zainteresowany jest Parys.

Scena 5: Julia czeka na wiadomość

Do ogrodu Kapuletów weszła Julia. Zastanawiała się, gdzież też podziewa się Marta, którą wysłała do Romea o dziewiątej. Obiecała wrócić za pół godziny, a zegar bił już dwunastą. Na szczęścia zaraz pojawiła się niania z Piotrem. Gdy mężczyzna odszedł, by stać na warcie, Marta zaczęła się przekomarzać z podekscytowaną dziewczyną. Nie chciała powiedzieć jej o wyniku spotkania, zmieniając ciągle temat (pytała, czy Julia jadła już obiad, narzekała na ból głowy, krzyża, zastanawiała się, gdzie jest Pani Kapulet). W końcu poinformowała Julię o planie jej ukochanego. Uradowana dziewczyna pobiegła do „spowiedzi”.

Scena 6: ślub w celi

W celi ojca Laurentego czekał już Romeo. Po przyjściu panny młodej, kochankowie poszli za franciszkaninem.

Akt III: zabójstwo Tybalta i wygnanie

Scena 1: śmierć Merkucja i Tybalta

Na plac weszli Benwolio, Merkucjo, Paź i słudzy. Choć ten pierwszy prosił, by oddalili się ze wzroku krążących Kapuletów, Merkucjo nie zamierzał uniknąć starcia. Przyjaciele zaczęli wypominać sobie przypadki, gdy dali upust swej kłótliwości.

Po przyjściu Tybalta ze swymi towarzyszami, Merkucjo zaczął z nim kąśliwą rozmowę. Gdy Benwolio poprosił, by nie kłócili się na oczach tłumu („Jesteśmy w miejscu publicznym panowie; / Albo usuńcie się gdzie na ustronie, / Albo też zimną krwią połóżcie tamę / Tej kłótni. Wszystkich oczy w nas wlepione”), pojawił się Romeo.

Choć Kapulet powiedział mu: „Romeo, nienawiść / Moja do ciebie nie może się zdobyć / Na lepszy wyraz jak ten: jesteś podły”, ten jedynie pozdrowił swego niedawnego wroga (teraz już krewnego). Tybalt nie dał za wygraną, kazał Montekiemu wyjąć szpadę. Mimo próśb Romea o zachowanie spokoju („Klnę się, żem nigdy obelg ci nie czynił; / Sprzyjam ci, owszem, bardziej, niżeś zdolny / Pomyśleć o tym, nie znając powodu. / Uspokój się więc, zacny Kapulecie, / Którego imię milsze mi niż moje”), sytuacja wymknęła się spod kontroli: Merkucjo dobył szpady i stanął do pojedynku z Kapuletem, nazywając go „dusiszczurem” i „kocikrólem”.

W czasie bijatyki Romeo próbował ich rozdzielić. Prosił przyjaciela: „Merkucjo, schowaj szpadę, jak mię kochasz”, a także nawoływał: „(…) Wstydźcie się, mości panowie! / Wybaczcie sobie. Tybalcie! Merkucjo!”. W pewnej chwili Tybalt odszedł ze swoimi towarzyszami, pozostawiając zranionego Merkucja. Wysłano zaraz Pazia po sprowadzenie chirurga, a ranny zaczął wyrzucać Montekiemu, że niepotrzebnie mieszał się do walki. W końcu opuścił plac, trzymany przez Benwolia.

Po powrocie kuzyna, Romeo dowiedział się, że jego przyjaciel nie żyje. Na nieszczęście, powrócił także Tybalt. To przechyliło czarę rozpaczy i Monteki postanowił walczyć z zabójcą Merkucja: „Precz, pobłażliwa teraz łagodności! / Płomiennooka furio, ty mną kieruj! / Tybalcie, odbierz nazad swoje "podły "; / Zwracam ci, co mi dałeś! Duch Merkucja / Wznosi się ponad naszymi głowami / Dopominając się za swoją twojej. / Ty lub ja albo oba musim legnąć”. Tybalt przyjął wyzwanie. Po chwili walki padł martwy na ziemię.

Z racji tego, że mężczyźni złamali zakaz walki w miejscu publicznym, wydany przez Księcia – Benwolio poradził przyjacielowi ucieczkę: „Nie stój jak wryty; jeśli cię schwytają, / Książę cię na śmierć skaże; chroń się zatem!”. Gdy Romeo opuścił plac, na rynek weszli obywatele, a za nimi Książę z orszakiem oraz Monteki i Kapulet ze swymi małżonkami.

Choć Benwolio bronił Romea, mówiąc, że bójkę rozpoczął Tybalt („Romeo darmo przekładał, jak próżną / Była ta kłótnia, przypominał zakaz / Waszej książęcej mości, ale wszystkie / Te przedstawienia, uczynione grzecznie, / Spokojnym głosem, nawet w korny sposób, / Nie mogły wpłynąć na zawzięty umysł / Tybalta. Zamiast skłonić się do zgody / Zwraca morderczą stal w Merkucja piersi, (…) Romeo woła: "Hola! przyjaciele! / Stójcie! odstąpcie!", i ramieniem szybszym / Od słów rozdziela skrzyżowane klingi, / Wpadając między nich; lecz w tejże chwili / Cios wymierzony z boku przez Tybalta / Przeciął Merkucja życie. Tybalt zniknął; / Wkrótce atoli ukazał się znowu, / Kiedy Romeo już był zemstą zawrzał”), Pani Kapulet zawrzała, że Książę nie może mu wierzyć, ponieważ nie jest obiektywny. Przedstawiła jednocześnie swoją wersję wydarzeń (choć nie widziała starcia): „Ich tu przynajmniej ze dwudziestu było; / Dwudziestu przeciw jednemu walczyło”.

Książę, wysłuchawszy wszystkich opinii, skazał Romea na banicję: „Uprzedzam! Niechaj Romeo ucieka, / Bo gdy schwytany będzie, śmierć go czeka”.

Scena 2: Julia dowiaduje się o wygnaniu męża

Julia (nieświadoma ostatnich wydarzeń) siedziała samotnie w swym pokoju, prosząc dobre duchy o sprowadzenie Romea. W momencie wejścia Marty, niosącej w dłoniach drabinkę sznurkową, dziewczyna zaczęła się domagać nowych wieści o ukochanym. Niania machinalnie powtarzała: „Ach! on nie żyje, nie żyje! nie żyje! / Biada nam! biada nam! wszystko stracone! / On zginął! on nie żyje! on zabity!”, nazywając Romea okrutnikiem. Julia, myśląc, że ukochany popełnił samobójstwo, prosiła o bolesne szczegóły. Usłyszała: „Widziałam ranę na me własne oczy. / Boże, zmiłuj się nad nim, tu, tu oto, / Tu w samym środku mężnej jego piersi. / Straszny trup! straszny trup! blady jak popiół; / Cały zbroczony, cały krwią zbryzgany, / Zgęstłą krwią: ażem wzdrygnęła się patrząc”.

W końcu jednak Marta się opamiętała i wyjawiła imię zabitego, mówiąc, że Ukochany Julii został wygnany: „Tybalt nie żyje, Romeo wygnany, / Romeo zabił go, jest więc wygnany”. Przerażona dziewczyna nie umiała ukryć lęku i bólu, które wywołały te słowa. Gdy Marta przeklęła Romea, Julia natychmiast stanęła w obronie męża, tłumacząc niani, że on nie byłby w stanie zabić Tybalta z zimną krwią („O, jakże mogłam mu złorzeczyć!”). Nie mogła uwierzyć, że w trzy godziny po ślubie, jej małżonek został skazany na banicję: „(…) Romeo wygnany! / Z zbójczego tego wyrazu płynąca / Śmierć nie ma granic ni miary, ni końca / I żaden język nie odda boleści, / Jaką to straszne słowo w sobie mieści”.

Julia dowiedziała się, że jej rodzice klęczą przy zwłokach zabitego. Nie chciała do nich dołączyć, ważne było dla niej jedynie spotkanie z ukochanym („A ja w panieńskim stanie jestem wdową. / Pójdź, nianiu, prowadź mię w małżeńskie łoże, / Nie mąż, już tylko śmierć w nie wstąpić może”). Gdy Marta wychodziła sprowadzić Romea, Julia dała jej swój pierścionek: „(…) daj mu w zakład ten pierścionek / I na ostatnie proś go pożegnanie”.

Scena 3: Romeo w celi ojca Laurentego

W celi Ojca Laurentego przebywał Romeo. Obaj ubolewali nad losem Montekiego, którego Książę skazał na wygnanie z obrębu Werony. Młodzieniec nie wyobrażał sobie życia z dala od ukochanej: „Zewnątrz Werony nie ma, nie ma świata, / Tylko tortury, czyściec, piekło samo! / Stąd być wygnanym, jest to być wygnanym / Ze świata; być zaś wygnanym ze świata, / Jest to śmierć ponieść; wygnanie jest zatem / Śmiercią barwioną. Mieniąc śmierć wygnaniem, / Złotym toporem ucinasz mi głowę, / Z uśmiechem patrząc na ten cios śmiertelny”. Choć franciszkanin próbował mu wytłumaczyć, iż Książę wydał łagodny wyrok, prosił, by znalazł spokój w filozofii, to jednak nie przekonał Romea: „Katusza to, nie łaska. Tu jest niebo, / Gdzie Julia żyje; lada pies, kot, lada / Mysz marna, lada nikczemne stworzenie / Żyje tu w niebie, może na nią patrzeć, / Tylko Romeo nie może”.

W pewnej chwili usłyszeli kołatanie do drzwi. Romeo, za namową Laurentego, ukrył się w jego pracowni, a Ojciec poszedł otworzyć drzwi. Stanęła w nich Marta, informując, iż przychodzi z posłannictwa Julii. Wyznała, że jej podopieczna, tak jak i Romeo, wije się na ziemi i łka niepohamowanie. Młodzieniec chciał wiedzieć, czy jego ukochana ma go za „mordercę zakamieniałego”. Gdy usłyszał, że dziewczyna: „Nic, tylko szlocha i szlocha, i szlocha; / To się na łóżko rzuca, to powstaje, / To woła: "Tybalt!", to krzyczy: "Romeo!" - / I znowu pada”, chwycił za szpadę i chciał popełnić samobójstwo (tylko dzięki franciszkaninowi nie zrobił tego ostatecznego kroku: „Otrząś się, człeku! Julia twoja żyje; / Julia, dla której umrzeć byłeś gotów; / W tymeś szczęśliwy (…) Szczęście najwabniej wdzięczy się do ciebie, / A ty, jak dziewka zepsuta, kapryśna, / Fochasz się na tę szczodrotę fortuny”). Laurenty nakazał mu iść do żony i ukoić jej skołatane nerwy. Romeo miał wyjść od niej przed rozstawieniem wart, by mógł później udać się do Mantui: „Gdzie masz przebywać tak długo, aż znajdziem / Czas do odkrycia waszego małżeństwa, / Do pojednania waszych nieprzyjaciół, / Do przebłagania księcia, na ostatek / Do sprowadzenia cię nazad, z radością”.

Marta pobiegła uprzedzić Julię o przyjściu jej męża, lecz przedtem dała młodzieńcowi ów pierścionek: „O, jakże mi ten dar dodał otuchy!”. Franciszkanin jeszcze raz upomniał go, by osiadł w Mantui, dokąd jeden z jego braci nosić mu miał informacje z Werony. Mężczyźni opuścili celę.

Scena 4: Kapulet wyznacza dzień ślubu z Parysem

Do pokoju w domu Kapuletów weszli Kapulet, Pani Kapulet oraz Parys. Małżeństwo poinformowało go o tragicznym wypadku, wskutek czego hrabia zaniechał spotkania z Julią: „Pora żałoby nie sprzyja zalotom; / Dobranoc; pani, poleć mnie swej córce”, która zamknęła się w pokoju: „(…) by żal swój spłakać”.

Przed wyjściem Parysa Kapulet zapewnił go o przychylności swej córki względem jego osoby. Nakazał żonie, by przed udaniem się na spoczynek wstąpiła do Julii i poinformowała ją o zamiarach krewnego księcia. Miała jej także powiedzieć, że w czwartek (a był wówczas poniedziałek) „Zostanie żoną szlachetnego hrabi”. Przyjęcie miało być skromne, by nie sprowokować ludzi do plotek – Kapuleci byli przecież w żałobie.

Scena 5: pożegnanie o świcie i gniew ojca

Do swego pokoju Julia przyprowadziła swego męża. Choć próbowała go przekonać, by został jeszcze trochę, on tłumaczył, że „Chcąc żyć, iść muszę lub zostając – umrzeć”. Nagle ich rozmowę przerwało pojawienie się Marty, która ostrzegała, że nadchodzi Pani Kapulet. Na szczęście młodzieniec zdążył wyjść oknem, obiecując wcześniej, iż kiedyś jeszcze się spotkają: „Nie wątpię o tym, najmilsza, a wtedy / Wszystkie cierpienia nasze kwiatem tkaną / Kanwą do słodkich rozmów nam się staną”. Mimo tego, Julia miała złe przeczucia: „Boże! przeczuwam jakąś ciężką dolę; / Wydajesz mi się teraz tam na dole / Jak trup, z którego znikły życia ślady. / Czy mię wzrok myli! Jakiżeś ty blady!”.

Do pokoju weszła Pani Kapulet. Widząc zrozpaczoną córkę, nakazała jej zaniechanie żałoby po Tybalcie. Zapewniła, że pomści śmierć bratanka, zlecając zemstę pewnej osobie w Mantui (wiedziała, że Romeo ukrył się właśnie tam). Julia udawała, że jej również bardzo zależy na śmierci niegodziwca. W końcu starsza pani oznajmiła cel niespodziewanej wizyty w pokoju córki: „(…) w ten czwartek z rana / Piękny, szlachetny, młody hrabia Parys / Ma cię uczynić szczęśliwą małżonką / W Świętego Piotra kościele”, na co Julia wykrzyknęła stanowczo: „Nigdy on, nigdy tego nie uczyni!”. Była zdumiona i zaskoczona szybkością przebiegu wypadków („Proszę cię, matko, powiedz memu ojcu / Że jeszcze nie chcę iść za mąż, a gdybym / Koniecznie miała iść, to bym wolała / Pójść za Romea, który, jak wiesz dobrze, / Jest mi z całego serca nienawistny, / Niż za Parysa (…)”).

Po przyjściu Kapuleta i Marty, córka zakomunikowała ojcu, że nie zamierza wychodzić za mąż, na co usłyszała z jego ust: „(…) Słuchaj, świdrzygłówko! / Nie dziękuj wdzięcznie ni się pyszń z niepyszna, / Lecz zbierz swe sprytne klepki na ten czwartek, / By pójść z Parysem do Świętego Piotra, / Albo cię każę zawlec tam na smyczy. / Rozumiesz? Ty białaczko! ty szuswale! / Lalko łojowa!”.

Choć hamowany przez żonę, proszony przez córkę - nie zamierzał cofać swych surowych słów. Był nieubłagany: „Precz, wszetecznico! dziewko nieposłuszna! / Ja ci powiadam: gotuj się w ten czwartek / Iść do kościoła lub nigdy, przenigdy / Na oczy mi się więcej nie pokazuj. / Nic nie mów ani piśnij, ani trunij: / Palce mię świerzbią. (…) Precz, plucho! / Cyganko jakaś!”. Dostało się nawet próbującej bronić Julii Marcie: „Idź waść pytlować gębą z kumoszkami (…) Milcz, stara trajkotko! / Schowaj swój rozum na babskie sejmiki. / Tu niepotrzebny”.

Wychodząc, postawił córce ultimatum: albo wypełni jego wolę, albo przestanie uważać ją za swe dziecko („Namyśl się dobrze; będzieszli powolna, / Znajdziesz dobrego we mnie przyjaciela; / A nie, to marniej, żebrz, jęcz, mrzej pod płotem; / Bo jak Bóg w niebie, nigdy cię nie uznam / Za moje dziecko i z mojego mienia / Nawet źdźbło nigdy ci się nie oberwie. / Możesz się na to spuścić, jestem słowny”). Gdy wyszedł, Julia próbowała przekonać do swych racji matkę, prosząc: „Ty mię przynajmniej nie odpychaj, matko! / Zwlecz to małżeństwo na miesiąc, na tydzień / Albo mi pościel oblubieńcze łoże / W tymże grobowcu, w którym Tybalt leży”, lecz nie przyniosło to rezultatu: „Nie mów nic do mnie, nic ci nie odpowiem; / Rób, co chcesz, wszystko mi to obojętne”.

Gdy zostały tylko we dwie, dziewczyna chciała usłyszeć radę niani. Po chwili zastanowienia Marta powiedziała gorzkie słowa: „Romeo na wygnaniu i o wszystko / Można iść w zakład, że cię już nie przyjdzie / Nagabać więcej, chybaby ukradkiem. / Ponieważ tedy rzecz tak stoi, sądzę, / Że nic lepszego nie masz do zrobienia / Jak pójść za hrabię”. Wychwalała Parysa pod niebiosa: „Dalipan, to wcale, / Co się nazywa, przystojny mężczyzna. / Romeo kołek przy nim; orzeł, pani, / Nie ma tak pięknych, żywych, bystrych oczu / Jak Parys”, zapewniając, że przy nim Julia odnajdzie szczęście: „Nazwij mię hetką-pętelką, / Jeśli nie będziesz z kretesem szczęśliwa / W tym nowym stadle (…)”. Zakończyła stwierdzeniem, że Romea można traktować jak zmarłego: „Tak jakby nie żył; przynajmniej dla ciebie, / Skoro, choć żyje, nie masz zeń pożytku”.

Wysłuchawszy tych słów, Julia podziękowała za dodanie otuchy i poprosiła, by niania przekazała jej matce, iż poszła do celi Ojca Laurentego: „Odprawić spowiedź i wziąć rozgrzeszenie”. Szczęśliwa tymi słowami Marta wyszła, a dziewczyna wyrzekła: „Stara niecnoto! Zdradziecki szatanie! / Cóż jest niegodniej, cóż jest większym grzechem: / Czy tak mię kusić do krzywoprzysięstwa? / Czy lżyć małżonka mego tymiż usty, / Którymi tyle razy go pod niebo / Wznosiłaś chwaląc? Precz, uwodzicielko! / Serce me odtąd zamknięte dla ciebie”.

Szła do franciszkanina po radę: „(…) a jeśli żadnego / Na tę przeciwność nie będzie sposobu, / Znajdę moc w sobie wstąpienia do grobu”.

Akt IV: napój i pozorna śmierć Julii

Scena 1: plan ojca Laurentego

W celi franciszkanina był Parys, który informował go o czwartkowym ślubie, nie znając przecież opinii Julii (nie spodobało się to Laurentemu: „Nie znasz pan, mówisz, uczuć swojej przyszłej; / Krzywa to droga, ja takich nie lubię”). Krewny Księcia mówił o stanie dziewczyny po śmierci Tybalta, czym motywował zaniechanie realizacji pomysłu rozmowy z nią: „Bez miary płacze nad śmiercią Tybalta, / Małom jej przeto mówił o miłości”.

W pewnej chwili weszła Julia. Chłodno traktując przyszłego męża, poprosiła Ojca o chwilę rozmowy. Po wyjściu Parysa, ukochana Romea odkryła przed franciszkaninem swe uczucia: „Nie ma już nadziei! / Nie ma ratunku! Nie ma ocalenia!”. Oznajmiła, iż jeżeli nie otrzyma od niego rady „zgodnej z honorem”, popełni samobójstwo. Gdy Laurenty napomknął jej o swoim tajemniczym pomyśle, wymagającym odwagi i męstwa, Julia nie zwlekając – zgodziła się: „Bylebym tylko pozostała czystą / Małżonką mego lubego kochanka”.

Miała wrócić do domu, udając wesołość, i zgodzić się na ślub z hrabią. Następnego dnia, czyli w środę, Julia miała dołożyć wszelkich starań, by zostać sama na noc: „Niech Marta nie śpi ten raz w twym pokoju”. Laurenty dał jej „flaszeczkę”, z której miała wypić „filtrowany likwor”, wskutek czego po ciele miał ją przebiec usypiający dreszcz: „(…) który owładnie / Wszelką żywotną funkcją; wszystkie pulsa / Wstrzymają w tobie swe zwyczajne bicie; / Ni dech, ni ciepło nie wskaże, że żyjesz. / Róże ust twoich i policzków zbledną / Jak popiół; oczu zasłony zapadną, / Jak gdy dłoń śmierci zakrywa dzień życia; / Każdy twój członek, pozbawiony władzy, / Zdrętwieje, stęgnie, zziębnie jak u trupa”.

Julia miała pozostać w tym stanie pozornej nagłej śmierci przez czterdzieści dwie godziny. Wówczas to ocknęłaby się „jak ze snu błogiego”. Plan miał ją uchronić przed ponownym zamążpójściem: „Gdy więc nazajutrz z rana narzeczony / Przyjdzie cię zbudzić, znajdzie cię umarłą;”. Laurenty przewidywał, że ciało zostanie złożone w odsłoniętej trumnie pod sklepieniem, w którym spoczywali wszyscy przodkowie Kapuletów. Franciszkanin zobowiązał się sprowadzić tam Romea i czekać wraz z nim na ocknięcie dziewczyny, która potem miała być skrycie wywieziona przez prawowitego małżonka do Mantui. Młoda żona zgodziła się wykonać polecenia Laurentego, który obiecał wysłać jednego ze swych zaufanych braci z listem do Romea.

Scena 2: Julia udaje posłuszeństwo

Do pokoju w domu Kapuletów weszli jego gospodarze wraz z Martą i sługami. Trwały przygotowania do przyjęcia weselnego. Pan Kapulet był bardzo rad z tego, że córka poszła do Ojca Laurentego (miał nadzieję, że franciszkanin przekona ją do zamążpójścia). Po powrocie dziewczyny, usłyszał, że kapłan: „(…) kazał mi się rzucić / Do twych nóg i o przebaczenie prosić”. Uradowany takim obrotem spraw, Kapulet usłyszał jeszcze, że Julia spotkała w celi Ojca Laurentego Parysa: „(…) okazałam mu miłość, jak mogłam, / Nie przekraczając granicy skromności”. Po odegraniu roli posłusznej i uległej córki, Julia poprosiła Martę, by poszła z nią do pokoju i pomogła jej przymierzyć ubrania na jutrzejszą uroczystość.

Scena 3: Julia wypija napój

W pokoju dziewczyny Marta usłyszała prośbę swej wychowanicy, by zostawiła ją tej nocy samą: „Bo dużo muszę pacierzy odmówić / Dla uproszenia sobie względów niebios / Nad moim stanem, jak wiesz, pełnym grzechu”. W pewnym momencie dołączyła do nich Pani Kapulet (przysłana przez męża, by czuwała nad przygotowaniami). Ona także została poproszona o opuszczenie pokoju. Obie z Martą miały skupić się na ostatnich szczegółach wesela.

Gdy w końcu Julia pozostała sama, zaczęła zastanawiać się nad różnymi scenariuszami przebudzenia po wypiciu napoju. Zastanawiała się, czy zobaczy koło siebie ukochanego, czy może już nigdy się nie ocknie, ponieważ Laurenty dał jej prawdziwą truciznę (by ukryć swój udział w połączeniu jej na wieki z Romeem). W końcu, zdeterminowana swym losem, odważnie wychyliła zawartość flakonika: „Do ciebie, mój luby, / Spełniam ten toast zbawienia lub zguby” i rzuciła się na łóżko.

Scena 4: przygotowania do wesela

W sali w domu Kapuletów pojawiła się Pani Kapulet i Marta, rozprawiając o potrawach weselnych. Dołączył do nich małżonek pierwszej, który przypomniał, że zostało coraz mniej czasu: „Śpieszcie się, śpieszcie! Już drugi kur zapiał; / Poranny dzwonek ozwał się: to trzecia; / Dojrzyj ciast, moja Marto; nie szczędź przypraw”.

Kobiety poradziły mu udanie się na spoczynek i udały się do innych sal. Mężczyzna zaczął nadzorować poczynania sług, a gdy usłyszał zbliżającego się Parysa wśród odgłosów muzyki, nakazał Marcie obudzenie Julii.

Scena 5: Marta znajduje Julię

Gdy niania weszła do pokoju dziewczyny i zaczęła ją budzić („Panienko! Julciu! Jak się to zaspało! / Wstawaj, gołąbku! Wstawaj! Wstydź się, śpiochu! / Panienko! duszko! rybko! Ani mrumru!”), spostrzegła, że Julia śpi w sukni. Zaniepokojona tym niecodziennym widokiem, poczęła jeszcze głośniej wołać młodą Kapulet. W końcu krzyknęła: „Ha! przez Bóg żywy! Na pomoc! na pomoc! / Ona nie żyje! O, ja nieszczęśliwa! / Po co mi było się rodzić? Na pomoc!”.

Do pokoju, zaniepokojona hałasem, wbiegła Pani Kapulet, która także spostrzegła nieruchomą Julię: „O nieba! / O moje dziecię! o moja pociecho! / Wstań! odżyj albo umrę razem z tobą!”. Po niej córkę ujrzał jej małżonek, który stwierdził: „(…) Jak lód zimna; / Krew w niej zastygła; członki jej zdrętwiały.../ Dawno już życie z tych ust uleciało. / Śmierć ją zwarzyła, jak mróz najpiękniejszy / Pierwiosnek w maju. Nieszczęsny ja starzec!”.

Do pokoju weszli także Ojciec Laurenty i Parys z muzykantami. Wszyscy zaczęli przeklinać ten dzień: „O dniu! o smutny dniu! O dniu żałosny! / Nie było nigdy jeszcze dnia takiego. / O! stokroć smutny dniu, stokroć żałosny!” i los, który odebrał im ukochaną Julię: „Zawistny, twardy, niecny, zbójczy losie! / Po cóż ci, po co było tak tyrańsko / Wniwecz obracać naszą uroczystość!”. Tylko Ojciec Laurenty zachował spokój. Zaczął tłumaczyć żałobnikom, że dziewczynie będzie lepiej tam, gdzie jest teraz: „Niebo zachowa w wiekuistym życiu”. Nakazał im, by obłożyli ciało Julii liśćmi rozmarynu i w świątecznych szatach zanieśli do kościoła.

Po wysłuchaniu tych słów, pokój opuścili Kapulet z żoną, Parys, kapłan i Marta, zostawiając tam muzykantów, którzy zbierali rozłożone przed chwilą instrumenty (w międzyczasie kłócili się z Piotrem, lokajem Kapuletów).

Akt V: śmierć kochanków i pojednanie rodów

Scena 1: Romeo w Mantui

Na ulicę w Mantui wszedł Romeo, który nie znał planu franciszkanina. Mówił o swym radosnym śnie, w którym: „(…) moja ukochana przyszła / I że znalazła mię nieżywym (dziwny / Sen, co pozwala myśleć umarłemu!), / Lecz ona swymi pocałowaniami / Tyle tchu wlała w martwe moje usta, / Żem nagle odżył i został cesarzem. / Ach, jakże słodką jest miłość naprawdę, / Kiedy jej mara taką rozkosz sprawia!”.

Podszedł do niego Baltazar. Na widok swego służącego Romeo zaczął domagać się wieści z Werony: „Czy mi przynosisz list od Laurentego? / Co robi Julia? Czy zdrów jest mój ojciec? / Jak się ma Julia?”. Usłyszał, że jego ukochanej nie może już dziać się źle, ponieważ jej ciało leży w lochach Kapuletów: „A duch jej gości między aniołami”. Baltazar opowiedział, jak widział złożenie zwłok dziewczyny do rodzinnego grobowca jej przodków. Romeo nakazał, by sługa przyniósł mu papier, atrament, a potem poszedł na pocztę.

Poinformował, że potrzebuje koni, ponieważ opuszcza Mantuę tej nocy. Choć Baltazar prosił Romea o zachowanie cierpliwości („Błagam cię, panie, zachowaj cierpliwość; / Wyglądasz blado, ponuro i wzrok twój / Coś niedobrego zapowiada”), ten kazał mu milczeć: „Mylisz się; zostaw mię i zrób, com kazał”. Gdy zapytał, czy Laurenty nie przesyła mu żadnego listu, usłyszał, że nie.

Po odejściu sługi Romeo zapowiedział: „Tak, Julio! / Tej jeszcze nocy spocznę przy twym boku” i udał się w poszukiwaniu trucizny do ubogiego Aptekarza. Choć handel takim środkiem był zakazany, nękany głodem i nędzą farmaceuta sprzedał mu za czterdzieści dukatów truciznę o pewnym działaniu: „Weź pan to, rozczyń w jakimkolwiek płynie / I płyn ten wypij, a choćbyś miał siłę / Dwudziestu ludzi, wnet wyzioniesz ducha!”.

Scena 2: list, który nie dotarł

W swej celi Ojciec Laurenty siedział samotnie, póki nie przeszkodził mu w rozmyślaniach Brat Jan, którego franciszkanin posłał z osobistym posłaniem do Romea. Gdy Laurenty zapytał o reakcję Montekiego na jego plan, usłyszał, że podróż do Mantui się nie powiodła (Brat Jan został uwięziony przez „miejskich pachołków”, którzy obawiali się, że przenosi choroby od odwiedzanych wiernych). Zapytawszy: „Któż tedy zaniósł mój list do Romea?”, Ojciec usłyszał: „Nikt go nie zaniósł - oto jest; nie mogłem / Ani go posłać do Mantui, ani / Wam go odesłać, tak nas pilnowano”.

Laurenty zdawał sobie sprawę ze skutków takiego zaniechania: „Niedoręczenie go może fatalne / Skutki sprowadzić”. Nakazał Janowi, by przyniósł mu żelazny drąg, a sam zamierzał pospieszyć do grobowca (Julia miała się obudzić w ciągu trzech godzin). Obawiał się katastrofalnych skutków, gdy dziewczyna dowie się o tym, że Romeo nie został poinformowany o całym planie. Laurenty zamierzał napisać do Montekiego jeszcze raz, a dziewczynę ukryć u siebie i tak zaczekać na przybycie jej męża.

Scena 3: grobowiec Kapuletów

Do grobowca rodziny Kapuletów weszli Parys z Paziem, niosącym kwiaty i pochodnie. Krewny Księcia nakazał, by sługa zostawił go samego, a sam poszedł położyć się pod cisami i nasłuchiwać obcych kroków. Gdy chłopiec, choć wystraszony wizją leżenia na cmentarnej ziemi, odszedł, Parys przemówił z miłością do zmarłej narzeczonej: „Drogi mój kwiecie, kwieciem posypuję / Twe oblubieńcze łoże. Baldachimem / Twym są, niestety, głazy i proch marny, / Które ożywczą wodą co noc zroszę / Lub, gdy jej braknie, łzami mej rozpaczy”, obiecując: „I tak co nocy na twoją mogiłę / Kwiat będę sypał i gorzkie łzy ronił”.

Skończył jednak, słysząc gwizdanie Pazia (umówiony znak w przypadku, gdyby ktoś nadchodził) i ukrył się. Z pochodnią stanęli przy grobowcu Romeo i Baltazar. Monteki odprawił sługę, dając mu list dla swego ojca: „(…) Weź to pismo; / Oddasz je memu ojcu jak najraniej”. Nakazał mu jednocześnie, by, jeżeli wróci, nie przerywał niczego, co zaraz zobaczy i usłyszy. Powiedział, że chce zdjąć z palca zmarłej: „Szacowny pierścień, który mi do czegoś / Ważnego nieodbicie jest potrzebny”, ostrzegając przy tym, że nie zapanuje nad sobą, jeżeli Baltazar się mu sprzeciwi: „Umysł mój dziko jest usposobiony, / Niepowstrzymaniej i nieubłaganiej / Niż głodny tygrys lub wzburzone morze”. Mimo, iż obiecał odejść, sługa ukrył się na uboczu („Bądź jak bądź, stanę tu gdzie na uboczu, / Bo mu zły jakiś zamiar patrzy z oczu”).

Tymczasem Romeo otworzył drzwi pieczary. Widok ten niewymownie zdziwił i rozzłościł Parysa: „To ten wygnany, zuchwały Monteki, / Co zamordował Tybalta, po którym / Żal, jak mniemają, sprowadził śmierć Julii; / I on tu przyszedł knuć jeszcze zamachy / Przeciw umarłym”, który wszedł za nim, mówiąc, że aresztuje Montekiego: „Bądź mi posłuszny i pójdź; musisz umrzeć”.

Na to wszystko Romeo oznajmił, że po to właśnie przyszedł - by umrzeć. Poprosił Parysa, by dał mu spokój i odszedł („Na Boga, życzę ci lepiej niż sobie; / Bom ja tu przyszedł przeciw sobie zbrojny. / O! odejdź, odejdź! żyj i powiedz potem: / "Z łaski szaleńca cieszę się żywotem.”), lecz ten nie zamierzał spełnić jego apelu. Zaczęli ze sobą walczyć (zaniepokojony tym faktem Paź pobiegł po wartę). Po chwili umierający Parys poprosił, by Romeo otworzył grobowiec i ułożył jego konające ciało przy Julii. Nie zdążył jednak doczekać tej chwili – umarł zaraz po wypowiedzeniu prośby.

Wówczas Romeo przypatrzył się twarzy zmarłego i dopiero rozpoznał w niej adoratora swej nieżyjącej żony. Wziął jego ciało i ułożył je w pieczarze, po czym, wychwalając przymioty i piękno dziewczyny – wypił truciznę: „Płyn twój skutkuje: całując – umieram”.

Zaraz po jego śmierci do grobowca z przeciwnej strony cmentarza zbliżył się Ojciec Laurenty, trzymając w ręku latarnię, żelazny drąg i rydel. Gdy dowiedział się od Baltazara, że Romeo przebywa tam od pół godziny, pospieszył do wnętrza pieczary. Wchodząc do grobowca, Laurenty już przy wejściu ujrzał splamione krwią kamienie, a potem samotnie rzucone miecze. We wnętrzu pieczary ujrzał bladego Romea, zakrwawionego Parysa oraz budzącą się Julię. W oddali było słychać odgłosy nadciągającej warty.

Dziewczyna zaczęła pytać o swego kochanka i dowiedziała się bolesnej prawdy: „Potęga, której nikt z nas się nie oprze, / Wniwecz zamiary nasze obróciła. / Pójdź; twój mąż leży martwy obok ciebie / I Parys także”. Choć Laurenty chciał ją wyprowadzić przed przybyciem warty i schronić w klasztorze, ona nie chciała. W końcu została sama (Ojciec wyszedł).

Oglądając ciało Romea, odkryła w jego zaciśniętej dłoni czarę: „Truciznę więc zażył! / O skąpiec! Wypił wszystko; ani kropli / Nie pozostawił dla mnie! Przytknę usta / Do twych kochanych ust, może tam jeszcze / Znajdzie się jaka odrobina jadu, / Co mię zabije w upojeniu błogim”. Pocałowawszy jego ciepłe wargi, przebiła się sztyletem Romea („Zbawczy puginale! / Tu twoja pochwa (…) Tkwij w tym futerale”)

Warta, którą sprowadził Paź Parysa, zatrzymała Baltazara i Ojca Laurentego. Wszyscy czekali na przybycie Księcia, z którym do grobowca przybyli także państwo Kapulet, Monteki, który poinformował o śmierci swej żony („Ach! miłościwy książę, żona moja / Zmarła tej nocy z tęsknoty za synem”).

Wszyscy chcieli rozwiązać zagadkę i odkryć przebieg historii, której skutki właśnie obserwowali. Książę przemówił takimi słowami: „Zamknijcie usta żalowi na chwilę, / Póki zagadki tej nie rozwiążemy / I nie zbadamy jej źródła i wątku; / Wtedy sam stanę na skarg waszych czele / I będę waszej boleści heroldem / Do samej śmierci. Proszę was o spokój / I niech ulegnie zły los cierpliwości”.

Gdy zażądał, by powiedziano, na kogo pada podejrzenie, Ojciec Laurenty zaczął się wypierać swego udziału w tej sprawie, opowiadając jednocześnie całą historię. Przesłuchani zostali także Paź i Baltazar, który przekazał Księciu list Romea do Montekiego. Eskalus, po przeczytaniu kartki stwierdził, iż: „List ten potwierdza słowa zakonnika, / Bieg ich miłości i Romea rozpacz. / Biedny młodzieniec pisze oprócz tego, / Że sobie kupił gdzieś u aptekarza Trucizny, którą postanowił zażyć / W tym tu grobowcu, by umrzeć przy Julii”, po czym zwrócił się do nienawidzących się rodów: „Patrzcie, Monteki! Kapulecie! Jaka / Chłosta spotyka wasze nienawiści, / Niebo obrało miłość za narzędzie / Zabicia pociech waszego żywota; / I ja za moje zbytnie pobłażanie / Waszym niesnaskom straciłem dwóch krewnych. / Wszyscy jesteśmy ukarani”.

Wówczas to stała się rzecz nadzwyczajna – Kapulet poprosił Montekiego, by podał mu rękę, na co ten wyraził zgodę. Razem zaczęli wychwalać cnoty Romea i Julii, co Książę Eskalus podsumował: „Ponurą zgodę ranek ten skojarzył; / Słońce się z żalu w chmur zasłonę tuli; / Smutniejszej bowiem los jeszcze nie zdarzył, / Jak ta historia Romea i Julii”.

Pytania i odpowiedzi

Od czego zaczyna się akcja dramatu?

Od bójki sług Kapuletów i Montekich na placu w Weronie. Przerywa ją książę Eskalus, który grozi obu rodom karą śmierci za kolejne zakłócenie spokoju.

Gdzie Romeo i Julia spotykają się po raz pierwszy?

Na balu maskowym w domu Kapuletów. Romeo przyszedł tam, żeby zobaczyć Rozalinę, ale na widok Julii od razu o niej zapomniał.

Dlaczego Romeo zabija Tybalta?

Z zemsty za śmierć Merkucja. Wcześniej nie chciał walczyć, bo po ślubie z Julią Tybalt stał się jego krewnym. Gdy przyjaciel zginął, Romeo dał się ponieść gniewowi.

Na czym polega plan ojca Laurentego?

Julia ma wypić napój, po którym przez czterdzieści dwie godziny będzie wyglądała jak martwa. Rodzina złoży ją w grobowcu, a Romeo, zawiadomiony listem, zabierze ją stamtąd do Mantui.

Jak giną Romeo i Julia?

Romeo wypija truciznę przy ciele Julii, którą uważa za zmarłą. Julia budzi się chwilę później, widzi martwego męża i przebija się jego sztyletem.