Geneza „Romea i Julii”
„Romeo i Julia” powstała około 1595 roku, w pierwszym okresie twórczości Szekspira, a drukiem ukazała się po raz pierwszy w 1597 roku. Autor nie wymyślił tej historii. Opowieść o kochankach z Werony krążyła po Włoszech od kilkudziesięciu lat, a do Anglii trafiła w postaci poematu Arthura Brooke’a. Szekspir skrócił czas akcji, odmłodził Julię i rozbudował postacie Merkucja i piastunki.
Kiedy powstał dramat
Dokładna data napisania tragedii nie jest znana. Badacze umieszczają ją w połowie lat dziewięćdziesiątych XVI wieku, najczęściej około 1595 roku. Szekspir miał wtedy trzydzieści kilka lat i był już znanym londyńskim aktorem i autorem. Pierwsze wydanie sztuki wyszło w 1597 roku, a drugie, pełniejsze, w 1599 roku. Na karcie tytułowej zaznaczono, że tragedię grano wiele razy z wielkim powodzeniem.
Skąd Szekspir wziął fabułę
Historia nieszczęśliwych kochanków z dwóch wrogich rodzin jest starsza od dramatu. Montekich i Kapuletów jako skłócone rody wspomina już Dante w „Boskiej komedii”. W XVI wieku opowieść o Romeo i Julii z Werony spisał Włoch Luigi da Porto, a po nim Matteo Bandello w zbiorze nowel.
Do Anglii historia dotarła przez francuski przekład. W 1562 roku Arthur Brooke wydał długi poemat o Romeusie i Julii. To on był głównym źródłem Szekspira. Są w nim już bal, potajemny ślub, zabójstwo Tybalta, wygnanie, napój nasenny i śmierć w grobowcu.
Co Szekspir zmienił
- Czas: u Brooke’a wydarzenia trwają kilka miesięcy. Szekspir zmieścił je w pięciu dniach, przez co miłość i nieszczęście następują po sobie błyskawicznie.
- Wiek Julii: w poemacie bohaterka ma szesnaście lat, w dramacie nie skończyła jeszcze czternastu.
- Postacie: Merkucjo i piastunka byli w źródle ledwie zarysowani. Szekspir zrobił z nich żywe, zabawne osoby.
- Ocena kochanków: Brooke pouczał czytelnika, że młodzi zgrzeszyli nieposłuszeństwem. Szekspir staje po ich stronie, a winą obciąża nienawiść rodów.
Polski przekład
W Polsce dramat czyta się najczęściej w dziewiętnastowiecznym przekładzie Józefa Paszkowskiego. Z niego pochodzą znane cytaty, na przykład „Romeo! Czemuż ty jesteś Romeo!”. W niektórych wydaniach prolog podaje się w tłumaczeniu Jana Kasprowicza. W innych przekładach ojciec Laurenty nosi imię Wawrzyniec.
Pytania i odpowiedzi
Kiedy Szekspir napisał „Romea i Julię”?
Około 1595 roku. Pierwsze wydanie ukazało się w 1597 roku.
Czy Romeo i Julia istnieli naprawdę?
Nie ma na to dowodów. Ich historia pochodzi z włoskich nowel z XVI wieku. Prawdziwe były natomiast spory możnych rodów we włoskich miastach.
Z jakiego utworu korzystał Szekspir?
Głównie z poematu Arthura Brooke’a o Romeusie i Julii z 1562 roku, który był przeróbką włoskiej noweli Bandella.
Kto przetłumaczył „Romea i Julię” na polski?
Najbardziej znany jest przekład Józefa Paszkowskiego z XIX wieku. Dramat tłumaczyli też inni, między innymi Stanisław Barańczak.