Streszczenie „Świętoszka” w pigułce: pięć aktów
„Świętoszek” Moliera to komedia w pięciu aktach, wystawiona w ostatecznej wersji w 1669 roku. Jej akcja rozgrywa się w ciągu jednego dnia w paryskim domu zamożnego mieszczanina Orgona. Orgon przyjął pod swój dach Tartuffe’a, który udaje człowieka świętego, a naprawdę chce zdobyć jego majątek, córkę i żonę. Rodzina widzi obłudę gościa od początku, lecz pan domu długo nie daje się przekonać.
Akt I: dom podzielony przez Tartuffe’a
Pani Pernelle, matka Orgona, wychodzi z domu syna obrażona na całą rodzinę. Wszystkim po kolei wytyka wady, a broni tylko Tartuffe’a, ubogiego pobożnisia, którego Orgon przyjął pod swój dach. Domownicy uważają go za obłudnika. Pokojówka Doryna mówi: „Przed panią on świętego udaje niby to, A jest, mogłabym przysiąc, czystym hipokrytą”. Orgon wraca z podróży. Doryna opowiada mu o chorobie żony, a on po każdym zdaniu pyta tylko o Tartuffe’a i lituje się nad nim słowem „Biedaczek!”. Szwagier Kleant próbuje mu wytłumaczyć, że prawdziwa pobożność nie robi widowiska. Orgon nie słucha i nie chce potwierdzić, że dotrzyma słowa danego Waleremu, narzeczonemu córki.
Akt II: Marianna ma wyjść za Tartuffe’a
Orgon oznajmia córce Mariannie, że wyda ją za Tartuffe’a. Dziewczyna jest przerażona, ale nie umie się sprzeciwić ojcu. W jej obronie staje Doryna, która tak długo przerywa panu, aż ten próbuje ją uderzyć. Po wyjściu Orgona pokojówka zawstydza Mariannę za bierność. Zjawia się Walery i między zakochanymi wybucha kłótnia z urażonej dumy: każde udaje, że drugie jest mu obojętne. Doryna godzi ich niemal siłą. Radzi, żeby Marianna pozornie się zgodziła i odwlekała ślub, a reszta rodziny poszuka sposobu na Tartuffe’a.
Akt III: Tartuffe zaleca się do Elmiry
Dopiero teraz Tartuffe pojawia się na scenie. Na widok Doryny podaje jej chusteczkę, żeby zasłoniła dekolt. Elmira, żona Orgona, chce go namówić do rezygnacji z Marianny. Tartuffe wykorzystuje rozmowę, żeby wyznać jej miłość, i przekonuje, że grzech popełniony w tajemnicy nie jest grzechem. Wszystko słyszy ukryty w gabinecie Damis, syn Orgona, i wbrew prośbom macochy donosi ojcu. Tartuffe nie zaprzecza. Nazywa siebie największym grzesznikiem, a Orgon bierze to za dowód pokory. Wypędza syna i wydziedzicza go. Żeby ukarać rodzinę, postanawia zapisać Tartuffe’owi cały majątek: „Ciebie jedynie, bracie, chcę za spadkobiercę”.
Akt IV: Orgon pod stołem
Kleant wyrzuca Tartuffe’owi, że pozwolił wygnać Damisa i przyjął jego spadek. Świętoszek wykręca się pobożnymi obowiązkami. Orgon przychodzi z gotowym kontraktem ślubnym. Marianna na kolanach prosi, żeby pozwolił jej raczej iść do klasztoru. Wtedy Elmira proponuje mężowi próbę: ma się schować pod stołem i sam posłuchać. Udaje przed Tartuffe’em, że odwzajemnia jego uczucie. Ten żąda natychmiastowego dowodu i mówi o Orgonie: „Wszak to człowiek stworzony, by go za nos wodzić”. Orgon wychodzi z ukrycia i każe mu opuścić dom. Tartuffe odpowiada, że dom należy już do niego. Orgon przypomina sobie też o szkatułce z papierami, którą dał mu na przechowanie.
Akt V: woźny, oficer i łaska księcia
Orgon wyznaje Kleantowi, że w szkatułce były dokumenty przyjaciela, który musiał uciekać z kraju. Wraca Damis, gotów bić się z oszustem. Pani Pernelle wciąż nie wierzy w winę Tartuffe’a. Przekonuje ją dopiero woźny sądowy, pan Zgoda, który przynosi nakaz opuszczenia domu do rana. Walery ostrzega, że Tartuffe zaniósł szkatułkę księciu i że Orgonowi grozi aresztowanie. Daje mu powóz i pieniądze na ucieczkę. Jest już za późno: Tartuffe wchodzi z oficerem gwardii. Oficer aresztuje jednak samego Tartuffe’a. Książę rozpoznał w nim poszukiwanego od dawna oszusta, unieważnił darowiznę i przebaczył Orgonowi przez wzgląd na jego dawne zasługi. Orgon zapowiada ślub Marianny z Walerym.
Pytania i odpowiedzi
O czym jest „Świętoszek” w dwóch zdaniach?
Oszust Tartuffe, udając pobożnego, zdobywa zaufanie mieszczanina Orgona, który chce mu oddać córkę i zapisuje mu majątek. Żona Orgona demaskuje obłudnika, a od ruiny ratuje rodzinę dopiero interwencja księcia.
Kiedy Tartuffe pojawia się na scenie?
Dopiero w drugiej scenie trzeciego aktu. Przez dwa pierwsze akty wszyscy tylko o nim mówią.
Jak Orgon poznaje prawdę o Tartuffie?
Chowa się pod stołem i słyszy, jak Tartuffe namawia jego żonę do zdrady, a z niego samego kpi.
Gdzie znaleźć dokładniejsze streszczenie?
Każdą scenę z cytatami opisuje streszczenie szczegółowe. Krótszy przegląd scena po scenie daje streszczenie krótkie, a kolejność zdarzeń w punktach plan wydarzeń.