Najważniejsze cytaty ze „Świętoszka”
Najbardziej znane cytaty ze „Świętoszka” dotyczą obłudy i prawdziwej pobożności. Należą do nich słowa Tartuffe’a „I wcale ten nie grzeszy, kto grzeszy w sekrecie” oraz przestroga Kleanta „Lepiej zbyt wierzyć w ludzi, niż nie wierzyć wcale”. Przy każdym cytacie podano, kto go wypowiada. Wszystkie pochodzą z przekładu Tadeusza Boya-Żeleńskiego.
Kleant o plotkach i fałszywej pobożności
„Przeciw potwarzy nie masz na świecie obrony; Pozwólmy więc rozprawiać ludziom na wsze strony I bez względu, jak życie nasze sądzą inni, Nam niech starczy, że w sercu jesteśmy niewinni”. Kleant
„(…) nic mnie nie mierzi bardziej na tej ziemi Niż fałsz, co się pozory barwi nabożnemi, Niż owi obłudnicy, nędzne szarlatany, Którzy podłych grymasów dewocji udanej Używają bezkarnie, by ciągnąć korzyści Z tego, co ludzie w sercu swym wielbią najczyściej”. Kleant
„Strzeż się, jeżeli możesz, czcić zapał udany, Lecz nie krzywdź posądzeniem cnoty nieskalanej. A gdybyś już przesadą musiał grzeszyć stale, Lepiej zbyt wierzyć w ludzi, niż nie wierzyć wcale”. Kleant
Marianna i Doryna o posłuszeństwie i małżeństwie
„Uległość – oto dziecka największa ozdoba”. Marianna
„Wiedz pan, że wielce cnotę kobiety naraża, Kto ją wbrew jej skłonnościom wlecze do ołtarza; To, czy w małżeństwie dobre, czy też złe zwycięża, W znacznej mierze zależy od przymiotów męża I ci, co później noszą ozdoby na czole, Sami sobie najczęściej gotują swą dolę”. Doryna
Tartuffe o grzechu
„Lecz z ludźmi, co się muszą kryć z miłością swoją, Kobiety żadnej zgoła zdrady się nie boją: Troska, z jaką strzeżemy własnej dobrej sławy, Zwalnia uwielbień przedmiot od wszelkiej obawy I pozwala zażywać w spokojności błogiej Miłości bez zgorszenia, rozkoszy bez trwogi”. Tartuffe
„Będąc nabożnym, czyż być człowiekiem przestałem?” Tartuffe
„Prawda, że w oczach nieba rzecz to nieco zdrożna Lecz i z niebem dać rady jakoś sobie można: Jest sztuka, która wedle potrzeby przemienia, Rozluźnia, ścieśnia węzły naszego sumienia I która umie zmniejszyć złych czynów rozmiary, Jeżeli czyste dla nich wynajdzie zamiary”. Tartuffe
„Słowem, brać tych skrupułów nie trzeba dosłownie: Wszak wiedzieć nikt nie będzie, a niech pani wierzy, Że zło naszych postępków w ich rozgłosie leży. Zgorszenie świata – oto, co sumienie gniecie, I wcale ten nie grzeszy, kto grzeszy w sekrecie”. Tartuffe
Elmira o cnocie
„Można z cnotą połączyć swojej płci zalety, I wcale nie budują mnie owe kobiety Świętoszki, których honor, pazurami zbrojny, Za lada śmielszym słówkiem stroi się do wojny. Tego systemu ja się z pewnością nie chwycę – Chcę cnoty, co nie zmienia kobiety w diablicę, I mniemam, że od gniewnych słów szermierki twardej Wymowniejszym być może chłód spokojnej wzgardy”. Elmira
Inne cytaty warte zapamiętania
- „Przed panią on świętego udaje niby to, A jest, mogłabym przysiąc, czystym hipokrytą”: Doryna do pani Pernelle o Tartuffie.
- „Biedaczek!”: Orgon o Tartuffie, cztery razy z rzędu, gdy słyszy, jak dobrze mu się powodzi.
- „Ciebie jedynie, bracie, chcę za spadkobiercę”: Orgon do Tartuffe’a po wypędzeniu syna.
- „Wszak to człowiek stworzony, by go za nos wodzić”: Tartuffe do Elmiry o Orgonie, który słucha pod stołem.
- „Człowiek, trzeba to przyznać, jest nikczemne zwierzę!”: Orgon, gdy dowiaduje się o donosie Tartuffe’a.
Pytania i odpowiedzi
Co znaczą słowa „I wcale ten nie grzeszy, kto grzeszy w sekrecie”?
Tartuffe przekonuje Elmirę, że zło polega tylko na zgorszeniu, czyli na tym, że ktoś się dowie. To zasada obłudnika, dla którego liczą się pozory.
Kto mówi „Uległość — oto dziecka największa ozdoba”?
Marianna, gdy ojciec chwali ją za posłuszeństwo. Chwilę później okazuje się, jak wiele ta uległość może ją kosztować.
Jaki cytat wyraża przesłanie komedii?
Słowa Kleanta: „Lepiej zbyt wierzyć w ludzi, niż nie wierzyć wcale”. Trzeba być ostrożnym wobec obłudników, ale nie wolno przez nich stracić zaufania do wszystkich.