Problematyka „Świętoszka”

Głównym tematem „Świętoszka” jest obłuda, a dokładniej fałszywa pobożność, którą oszust wykorzystuje do zdobycia majątku i władzy nad cudzym domem. Molier pokazuje też łatwowierność ludzi, którzy dają się zwieść pozorom, oraz samowolę ojca w rodzinie. Komedia odróżnia przy tym wiarę prawdziwą od udawanej i nie atakuje religii.

Obłuda i fałszywa pobożność

Świętoszek jest dziełem piętnującym często spotykane w siedemnastowiecznej Francji zjawiska, takie jak fałszywa, powierzchowna pobożność, obłuda czy interesowanie się życiem innych. Nie przymykał oczu na obserwowane negatywne zjawiska, przez co przysporzył sobie wielu wrogów, ludzi, którzy zajmowali się tylko przyziemnymi korzyściami. Z ust Tartuffe’a padają takie słowa:

„(…) zło naszych postępków w ich rozgłosie leży. Zgorszenie świata – oto, co sumienie gniecie, I wcale ten nie grzeszy, kto grzeszy w sekrecie”.

Pozory a rzeczywistość, czyli łatwowierność

Gdy ten główny bohater Świętoszka został pozbawiony maski fałszywej pobożności i ukazał swoje prawdziwe oblicze - doszło do konfrontacji pozorów z rzeczywistością, co stanowiło punkt kulminacyjny komedii. Orgon i Pani Pernelle do ostatniej chwili bronili się przed kolącą ich w oczy prawdą, czyli faktem, że Świętoszek okazał się oszustem. Poprzez tę konfrontację poruszony został problem łatwowierności. Takie cechy jak bezkrytycyzm i zaślepienie zostały w Świętoszku skarcone i ośmieszone. Molier pokazał, że tacy ludzie jak Orgon, czy jego matka, są pożywką dla czyhających oszustów.

Doryna: służąca mądrzejsza od pana

Ta siedemnastowieczna komedia jest również satyrą na stosunki służby i jej pracodawców. Ciekawą postacią z tego punktu widzenia jest Doryna, panna respektowa (czyli służąca) Marianny. Rezolutna kobieta często wykazuje się swoim złośliwym poczuciem humoru, przez co ożywia akcję. Zachowuje się jak członkini rodziny Orgona. Jawnie przeciwstawia się Pani Pernelle, kpi z pana domu i buntuje Mariannę przeciwko niemu.

Nie znosi Tartuffe’a i jako jedyna mówi mu to wprost. Dobry humor nigdy jej nie opuszcza. Można powiedzieć, że postać ta jest ustami Moliera, wypowiada jego poglądy na zastaną, zakłamaną i obłudną rzeczywistość.

Aktualność komedii

Świętoszek to zatem utwór, który nadal w XXI wieku bawi nie tylko swym humorem, lecz i poruszaną problematyką, aktualną od czasów najstarszych.

Molier zadbał, żeby jego krytyka nie dotknęła ludzi szczerze wierzących. Ich obrońcą jest Kleant. Gdy Orgon po zdemaskowaniu Tartuffe’a chce odtąd unikać wszystkich pobożnych, szwagier ostrzega go przed drugą skrajnością: „Lepiej zbyt wierzyć w ludzi, niż nie wierzyć wcale”. Komedia mówi też o władzy ojca. Orgon rozporządza córką jak rzeczą i wypędza syna, a nikt w domu nie ma prawa mu się sprzeciwić.

Pytania i odpowiedzi

Jaki jest główny problem „Świętoszka”?

Obłuda religijna. Tartuffe udaje świętego, żeby żyć na cudzy koszt i przejąć majątek Orgona.

Czy Molier wyśmiewa religię?

Nie. Wyśmiewa ludzi, którzy religii używają jako maski. Prawdziwej pobożności broni w komedii Kleant.

Czego uczy los Orgona?

Że ślepe zaufanie i brak krytycyzmu są groźne. Orgon o mało nie stracił przez nie rodziny, domu i wolności.

Szybki test

Sceny, gdy Orgon i Pani Pernelle bronili się przed faktem, że Świętoszek okazał się oszustem przedstawiają problem:

Oświeceniowa komedia jest również satyrą na:

„Świętoszek” jest dziełem piętnującym zjawiska, takie jak fałszywa, powierzchowna pobożność, obłuda czy interesowanie się życiem innych często spotykane w: