Orgon: charakterystyka
Orgon jest zamożnym paryskim mieszczaninem, mężem Elmiry i ojcem Marianny oraz Damisa. Dawniej uchodził za człowieka rozsądnego i zasłużonego w służbie króla. Odkąd poznał Tartuffe’a, jest w niego ślepo zapatrzony: chce mu oddać córkę, wypędza dla niego syna i zapisuje mu majątek. W domu rządzi jak tyran. Prawdę przyjmuje dopiero wtedy, gdy sam usłyszy ją spod stołu.
Od rozsądnego człowieka do zaślepionego wielbiciela
Orgon jest postacią złożoną. Z treści dramatu wynika, że za młodu był walczącym u boku króla człowiekiem. Przed rozpoczęciem akcji Świętoszka był człowiekiem racjonalnym i szanowanym przez rodzinę. Można przypuszczać, że z wiekiem zapragnął zbliżyć się do Boga i poszukiwał osoby, która mu to ułatwi. Na swoje nieszczęście poznał Tartuffe’a. Orgon bardzo długo pozostawał pod wpływem swojego przyjaciela. Mężczyzna dawał się manipulować Świętoszkowi, który skłócił go z rodziną. Doszło nawet do tego, że Orgon postanowił złamać wcześniej dane słowo Waleremu i ofiarować Tartuffe’owi rękę swojej córki Marianny. Naiwnie zaślepiony powierzchowną pobożnością swojego gościa zwierzył mu się ze swoich największych tajemnic, a w akcie złości na swojego syna uczynił ze Świętoszka jedynego spadkobiercę swojego majątku.
Zaślepienie Orgona Molier pokazuje w dwóch słynnych scenach. Po powrocie z podróży bohater nie przejmuje się chorobą żony i powtarza tylko „Biedaczek!” o zdrowym, sytym Tartuffie. Gdy szwagier pyta go, co takiego widzi w swoim gościu, nie umie znaleźć słów: „Bo też to człowiek… człowiek… no, człowiek i kwita”.
Domowy tyran
Jako głowa rodziny jest bardzo stanowczy, a wręcz uparty. W jego sposobie kierowania domem można dopatrzyć się elementów tyranii. Narzucił swoją wolę Mariannie, każąc jej wyjść za Tartuffe’a i pozostał nieubłagany w tej kwestii, co świadczyło także o jego egoizmie. W kontaktach z synem był bardzo wybuchowy. Po jednej z kłótni (o Świętoszka, oczywiście), przepędza Damisa z domu i wydziedzicza go.
Przejrzenie i ocalenie
Jego zaślepienie Tartuffe’em trwało do momentu, gdy sam, na własne oczy przekonał się, kim naprawdę był Świętoszek. Jego przeszłość uratowała go przed teraźniejszością. Za zasługi wobec króla wszelkie umowy i dokumenty działające na jego niekorzyść zostały unieważnione przez księcia.
Tak postać tę scharakteryzował Jerzy Adamski: „Orgon, który ma ideały, który uparcie broni raz powziętych, głębokich przekonań, przegrywa; doprowadza siebie i innych do ruiny”.
Po zdemaskowaniu Tartuffe’a Orgon wpada w drugą skrajność. Zapowiada, że odtąd będzie unikał wszystkich ludzi pobożnych jak diabła. Kleant musi mu tłumaczyć, że jeden oszust nie świadczy o wszystkich. Orgon jest więc człowiekiem, który nie zna umiaru: najpierw wierzy bez granic, a potem bez granic potępia.
Pytania i odpowiedzi
Kim jest Orgon?
Bogatym mieszczaninem z Paryża, głową rodziny, w której domu toczy się akcja. To on sprowadził Tartuffe’a pod swój dach.
Dlaczego Orgon wierzy Tartuffe’owi?
Bo zachwyciła go jego pokazowa pobożność: modlitwy w kościele, rozdawanie jałmużny i surowość wobec siebie. Orgon chciał mieć przy sobie świętego i nie dopuszczał myśli, że to gra.
Jakie błędy popełnia Orgon?
Zrywa zaręczyny córki z Walerym, wypędza i wydziedzicza syna, zapisuje Tartuffe’owi cały majątek i oddaje mu szkatułkę z cudzymi tajnymi papierami.
Co ratuje Orgona?
Łaska księcia, który pamięta jego dawne zasługi. Książę unieważnia darowiznę i przebacza mu przechowywanie szkatułki.