„Świętoszek”: bohaterowie

Głównymi bohaterami „Świętoszka” są oszust Tartuffe i zaślepiony nim mieszczanin Orgon. Pozostałe postacie to rodzina i służba Orgona: żona Elmira, dzieci Marianna i Damis, szwagier Kleant, matka pani Pernelle oraz pokojówka Doryna. Z zewnątrz przychodzą Walery, narzeczony Marianny, woźny pan Zgoda i oficer gwardii. Molier ułożył ich w dwa obozy: prawie wszyscy widzą obłudę Tartuffe’a, a wierzą mu tylko Orgon i jego matka.

Tartuffe

Oszust w masce świętego, który chce przejąć majątek, córkę i żonę swojego dobroczyńcy.

Orgon poznał go w kościele, gdzie Tartuffe modlił się tak żarliwie, że zwracał uwagę wszystkich. Przyjęty do domu, szybko zaczął w nim rządzić: zakazał przyjęć, pouczał domowników i pilnował pani domu. Przy Orgonie mówi o niebie i pokucie. Naprawdę lubi dobrze zjeść, wypić i pożąda Elmiry.

Na scenie pojawia się dopiero w trzecim akcie. Gdy Damis oskarża go przed ojcem, Tartuffe udaje skruszonego grzesznika i wychodzi z tego jeszcze silniejszy: dostaje w darowiźnie cały majątek. Zdemaskowany przez Elmirę, zrzuca maskę. Każe eksmitować rodzinę i donosi na Orgona księciu. Gubi go własny donos, bo książę rozpoznaje w nim dawno poszukiwanego przestępcę i każe go aresztować.

Pełna charakterystyka: Tartuffe

Orgon

Zamożny mieszczanin, który ślepo wierzy Tartuffe’owi i o mało nie gubi przez to rodziny.

Kiedyś był rozsądny i dobrze służył królowi. Teraz widzi świat oczami swojego gościa. Nie obchodzi go choroba żony, ważne jest tylko zdrowie Tartuffe’a. Zrywa zaręczyny Marianny z Walerym, żeby oddać ją świętoszkowi. Wypędza syna, który powiedział prawdę. Przepisuje na oszusta dom i powierza mu szkatułkę z papierami przyjaciela.

W domu nie znosi sprzeciwu. Prawdę przyjmuje dopiero w czwartym akcie, gdy spod stołu słyszy zaloty Tartuffe’a do Elmiry. Wtedy jest już za późno, żeby samemu naprawić błędy. Ratuje go łaska księcia.

Pełna charakterystyka: Orgon

Bohaterowie drugoplanowi i epizodyczni

Elmira

Druga żona Orgona, spokojna i mądra, która demaskuje Tartuffe’a.

Rozwiń

Jest dużo młodsza od męża i żyje w zgodzie z jego dziećmi. Zaloty Tartuffe’a przyjmuje bez krzyku i chce je wykorzystać, żeby odwieść go od ślubu z Marianną. Gdy to się nie udaje, układa próbę: chowa męża pod stołem i udaje, że ulega świętoszkowi. Po wszystkim nie robi Orgonowi wyrzutów.

Pełna charakterystyka: Elmira

Doryna

Pokojówka Marianny, najodważniejsza i najdowcipniejsza osoba w domu.

Rozwiń

Mówi głośno to, czego inni nie śmią powiedzieć. Nazywa Tartuffe’a hipokrytą, kłóci się z panem w obronie Marianny i kpi z niego słowem „Biedaczek!”. Godzi pokłóconych narzeczonych i podsuwa im plan działania. W komedii to ona najczęściej wywołuje śmiech.

Pełna charakterystyka: Doryna

Kleant

Brat Elmiry, człowiek umiaru i zdrowego rozsądku.

Rozwiń

Tłumaczy Orgonowi, że prawdziwa pobożność jest cicha, a ludzie tacy jak Tartuffe robią z wiary rzemiosło. Wypomina świętoszkowi, że pozwolił wypędzić Damisa. Po zdemaskowaniu oszusta powstrzymuje szwagra przed potępianiem wszystkich pobożnych. Wypowiada poglądy autora.

Pełna charakterystyka: Kleant

Marianna

Córka Orgona, cicha i posłuszna, zakochana w Walerym.

Rozwiń

Boi się ojca tak bardzo, że nie umie mu odmówić. Mówi, że raczej się zabije, niż wyjdzie za Tartuffe’a, ale sama nic nie robi. W czwartym akcie na kolanach prosi ojca, żeby pozwolił jej iść do klasztoru. Na końcu dostaje zgodę na ślub z ukochanym.

Pełna charakterystyka: Marianna

Walery

Narzeczony Marianny, dumny, ale szlachetny.

Rozwiń

Kłóci się z Marianną, gdy dowiaduje się o planach jej ojca, i dopiero Doryna ich godzi. W piątym akcie ostrzega Orgona przed aresztowaniem, podstawia powóz i daje mu tysiąc ludwików na drogę, choć Orgon złamał dane mu słowo.

Pełna charakterystyka: Walery

Damis

Syn Orgona, porywczy i prostolinijny.

Rozwiń

Nie umie udawać i chce załatwiać sprawy siłą. Podsłuchuje zaloty Tartuffe’a do macochy i od razu mówi o nich ojcu. Zostaje za to wypędzony i wydziedziczony. Wraca, gdy ojciec jest w kłopotach, i nie wypomina mu krzywdy.

Pełna charakterystyka: Damis

Pani Pernelle

Matka Orgona, surowa dewotka, która wierzy Tartuffe’owi najdłużej.

Rozwiń

Otwiera komedię awanturą, w której gani wszystkich domowników i policzkuje własną służącą. Uważa Tartuffe’a za człowieka zesłanego przez niebo. Nie przekonuje jej nawet relacja syna. Przyznaje się do błędu dopiero wtedy, gdy woźny przynosi nakaz eksmisji.

Pełna charakterystyka: Pani Pernelle

Pan Zgoda

Woźny sądowy, który przynosi rodzinie nakaz opuszczenia domu.

Rozwiń

Mówi słodko i pobożnie, tak jak Tartuffe, i zapewnia o szacunku dla rodziny, a jednocześnie zapowiada, że rano jego ludzie wyniosą meble. Jego łagodne nazwisko kłóci się z tym, co robi.

Pełna charakterystyka: Pan Zgoda

Oficer gwardii i książę

Wysłannik władcy, który w finale aresztuje Tartuffe’a.

Rozwiń

Oficer wchodzi razem z Tartuffe’em i wszyscy sądzą, że przyszedł po Orgona. Zabiera jednak świętoszka. Wyjaśnia, że książę widzi ludzkie serca, od razu poznał oszusta i pamięta zasługi Orgona. Sam książę nie pojawia się na scenie. Jest pochwałą Ludwika XIV, który bronił Moliera.

Pełna charakterystyka: Oficer gwardii i książę

Flipota i Wawrzyniec

Służąca pani Pernelle i sługa Tartuffe’a.

Rozwiń

Flipota towarzyszy pani Pernelle w pierwszej scenie i dostaje od niej policzek. Wawrzyniec nie pojawia się na scenie. Tartuffe woła do niego głośno o włosiennicy i dyscyplinie, żeby wszyscy słyszeli, jak się umartwia.

Pełna charakterystyka: Flipota i Wawrzyniec

Tartuffe: charakterystyka · Orgon: charakterystyka · Pozostali bohaterowie · Motywy literackie

Pytania i odpowiedzi

Kto jest głównym bohaterem „Świętoszka”?

Tartuffe, tytułowy świętoszek, oraz Orgon, który daje mu się oszukać.

Kto w rodzinie wierzy Tartuffe’owi?

Tylko Orgon i jego matka, pani Pernelle. Pozostali od początku uważają go za obłudnika.

Która postać wyraża poglądy Moliera?

Kleant, brat Elmiry. Zaleca rozsądek i umiar oraz odróżnia pobożność prawdziwą od udawanej.

Kto ratuje rodzinę Orgona?

Książę, który każe aresztować Tartuffe’a i unieważnia darowiznę. Wcześniej pomóc próbuje Walery, który organizuje Orgonowi ucieczkę.