Streszczenie „Króla Edypa” w pigułce: sześć odsłon

„Król Edyp” Sofoklesa to tragedia grecka z V wieku p.n.e., oparta na micie o rodzie Labdakidów. Jej akcja trwa jeden dzień i toczy się przed pałacem w Tebach. Król Edyp szuka zabójcy swojego poprzednika, żeby ocalić miasto od zarazy, i krok po kroku odkrywa, że mordercą jest on sam. Dowiaduje się też, że zabity był jego ojcem, a żona jest jego matką. Tak spełnia się przepowiednia, przed którą uciekał całe życie.

Prolog: zaraza w Tebach i wyrocznia

Teby nęka zaraza: giną ludzie, plony i bydło. Mieszkańcy z kapłanem na czele przychodzą przed pałac i proszą króla Edypa o ratunek, bo to on kiedyś uwolnił miasto od Sfinksa. Edyp odpowiada, że wysłał już swojego szwagra Kreona do wyroczni w Delfach. Kreon wraca z wiadomością od Apollina: zaraza ustanie, gdy Tebańczycy ukarzą albo wypędzą zabójcę poprzedniego króla, Lajosa. Lajos zginął przed laty w podróży, a śledztwa nie było, bo miasto walczyło wtedy ze Sfinksem. Edyp obiecuje, że odnajdzie winnego.

Epeisodion I: klątwa Edypa i słowa Tyrezjasza

Chór starców tebańskich błaga bogów o pomoc. Edyp ogłasza, że każdy, kto coś wie o zabójstwie, ma to wyjawić, a na mordercę rzuca klątwę. Za radą chóru wzywa ślepego wróżbitę Tyrezjasza. Starzec zna prawdę, ale nie chce jej powiedzieć. Edyp wpada w gniew i oskarża go o udział w zbrodni. Wtedy Tyrezjasz mówi wprost: „Którego szukasz, ty jesteś mordercą”. Dodaje, że król żyje w hańbie z najbliższymi, i zapowiada: „Ten dzień cię zrodzi i ten cię zabije”. Edyp nie wierzy. Uznaje, że wróżbita spiskuje z Kreonem, żeby odebrać mu tron.

Epeisodion II: kłótnia z Kreonem i opowieść Jokasty

Kreon przychodzi się bronić, ale Edyp chce go skazać na śmierć. Kłótnię przerywa królowa Jokasta, żona Edypa i siostra Kreona. Żeby uspokoić męża, mówi, że wróżbom nie warto wierzyć. Lajosowi przepowiedziano kiedyś, że zginie z ręki syna, więc kazał porzucić niemowlę w górach, a sam zginął z rąk zbójców na rozstaju trzech dróg. Te słowa przerażają Edypa. Przypomina sobie, że w takim miejscu zabił kiedyś starca jadącego wozem i jego ludzi. Opowiada też swoją historię: wychował się w Koryncie jako syn króla Polybosa, a wyrocznia zapowiedziała mu, że zabije ojca i ożeni się z matką. Uciekł więc z Koryntu. Jedyną nadzieją jest sługa, który przeżył napad i mówił o wielu zbójcach. Edyp każe go sprowadzić.

Epeisodion III: posłaniec z Koryntu

Z Koryntu przybywa posłaniec z wieścią, że król Polybos umarł ze starości. Jokasta i Edyp czują ulgę, bo wróżba o ojcobójstwie wydaje się fałszywa. Edyp wciąż boi się jednak drugiej części przepowiedni, czyli małżeństwa z matką. Posłaniec chce go uspokoić i wyjawia, że Polybos i Merope nie byli jego rodzicami. On sam, jako pasterz, dostał kiedyś niemowlę z przekłutymi stopami od sługi Lajosa i zaniósł je bezdzietnemu królowi. Jokasta rozumie już wszystko. Błaga męża, żeby przestał pytać, a gdy on się upiera, wbiega z krzykiem do pałacu. Edyp myśli, że żona wstydzi się jego niskiego pochodzenia.

Epeisodion IV: sługa Lajosa wyjawia prawdę

Przychodzi stary sługa Lajosa. To ten sam człowiek, który przeżył napad na rozstaju i który kiedyś miał porzucić dziecko w górach. Nie chce mówić, ale Edyp zmusza go groźbami. Sługa przyznaje, że dostał chłopca od Jokasty z rozkazem zabicia go. Ulitował się i oddał dziecko pasterzowi z Koryntu. Edyp rozumie, że jest synem Lajosa i Jokasty, że zabił ojca i ożenił się z matką. Z okrzykiem rozpaczy wbiega do pałacu. Chór śpiewa, że życie człowieka to „cień cienia” i że nikogo nie można nazwać szczęśliwym.

Exodos: śmierć Jokasty i oślepienie Edypa

Posłaniec domowy opowiada, co stało się w pałacu. Jokasta powiesiła się w sypialni. Edyp wyważył drzwi, zdjął ciało, wyrwał z jej szaty złote sprzączki i wykłuł sobie nimi oczy. Ślepy król wychodzi przed pałac. Mówi, że nieszczęście zesłał na niego Apollo, ale oczy wykłuł sobie sam, bo nie chciał już patrzeć na świat. Prosi Kreona, który przejął władzę, żeby wygnał go z Teb, i powierza mu opiekę nad dziećmi. Żegna się z córkami, Antygoną i Ismeną. Kreon odprowadza go do pałacu, żeby zapytać bogów, co dalej. Chór kończy tragedię przestrogą, że żadnego człowieka nie należy nazywać szczęśliwym przed końcem jego życia.

Pytania i odpowiedzi

O czym jest „Król Edyp” w dwóch zdaniach?

Król Teb prowadzi śledztwo w sprawie dawnego zabójstwa i odkrywa, że sam jest mordercą, a ofiarą był jego ojciec. Okazuje się też mężem własnej matki, więc wykłuwa sobie oczy i odchodzi na wygnanie.

Co wydarzyło się przed początkiem akcji?

Lajos i Jokasta kazali porzucić syna w górach z powodu przepowiedni. Chłopiec wychował się w Koryncie, w drodze zabił nieznajomego starca, rozwiązał zagadkę Sfinksa, został królem Teb i poślubił wdowę po Lajosie. O tym wszystkim dowiadujemy się z rozmów bohaterów.

Jak Edyp poznaje prawdę?

Od trzech osób. Tyrezjasz mówi mu ją wprost, ale Edyp nie wierzy. Posłaniec z Koryntu wyjawia, że król był znajdą. Sługa Lajosa potwierdza, że dzieckiem oddanym do Koryntu był syn Lajosa i Jokasty.

Gdzie znaleźć dokładniejsze streszczenie?

Każdą część tragedii z cytatami opisuje streszczenie szczegółowe. Krótszy przegląd daje streszczenie krótkie, a kolejność zdarzeń w punktach plan wydarzeń.