„Król Edyp”: bohaterowie
W „Królu Edypie” występuje niewiele postaci, bo w tragedii greckiej grało tylko trzech aktorów. Głównym bohaterem jest Edyp, król Teb. Obok niego najważniejsi są jego żona i matka Jokasta oraz szwagier Kreon. Pozostałe osoby pojawiają się na jedną scenę i każda przynosi część prawdy: wróżbita Tyrezjasz, Posłaniec z Koryntu, Sługa Lajosa i Posłaniec domowy. Wydarzeniom towarzyszy Chór starców tebańskich.
Edyp
Król Teb, pogromca Sfinksa, który szuka zabójcy Lajosa i odkrywa, że sam nim jest.
Urodził się w Tebach jako syn Lajosa i Jokasty. Z powodu przepowiedni rodzice kazali porzucić go w górach z przekłutymi stopami. Ocalony przez pasterzy, wychował się w Koryncie jako syn króla Polybosa. Gdy wyrocznia zapowiedziała mu, że zabije ojca i poślubi matkę, uciekł z Koryntu. Po drodze zabił w sprzeczce nieznajomego starca, a w Tebach rozwiązał zagadkę Sfinksa. W nagrodę dostał tron i rękę owdowiałej królowej.
W tragedii jest władcą, który cierpi razem z poddanymi i chce ich ocalić od zarazy. Śledztwo prowadzi uparcie, choć kolejne osoby radzą mu przestać. Bywa gwałtowny: obraża Tyrezjasza i grozi śmiercią Kreonowi. Kiedy poznaje prawdę, wykłuwa sobie oczy i prosi o wygnanie. To bohater tragiczny, winny wbrew własnej woli.
Jokasta
Królowa Teb, wdowa po Lajosie, żona Edypa i jego matka.
Godzi męża z bratem i stara się uspokoić Edypa po słowach Tyrezjasza. Przekonuje, że wróżby się nie sprawdzają, bo jej pierwszy mąż miał zginąć z ręki syna, a zabili go zbójcy. Opowiadając o tym, mimo woli naprowadza Edypa na ślad prawdy.
Prawdę rozumie pierwsza, podczas rozmowy z Posłańcem z Koryntu. Błaga Edypa, żeby nie pytał dalej. Gdy on nie słucha, wbiega do pałacu i wiesza się w sypialni.
Kreon
Brat Jokasty, spokojny i rozważny, niesłusznie oskarżony o spisek.
Na polecenie Edypa jedzie do Delf i przywozi odpowiedź wyroczni. Oskarżony o zmowę z Tyrezjaszem, broni się rzeczowo: mówi, że nie pragnie tronu, bo ma wpływy bez kłopotów władzy. Po upadku Edypa obejmuje rządy. Nie mści się, pozwala szwagrowi pożegnać się z córkami i obiecuje się nimi zaopiekować. O wygnaniu chce jednak najpierw zapytać bogów.
Bohaterowie drugoplanowi i postacie z opowieści
Tyrezjasz
Ślepy wróżbita, który zna prawdę i nie chce jej wyjawić.
Rozwiń
Przychodzi wezwany przez króla. Odmawia odpowiedzi, bo wie, że zniszczy ona Edypa. Sprowokowany oskarżeniem, mówi: „Którego szukasz, ty jesteś mordercą”. Zapowiada też, że zabójca okaże się Tebańczykiem, mężem własnej matki, i odejdzie z miasta jako ślepy żebrak.
Kapłan
Starzec, który w prologu prosi Edypa o ratunek dla miasta.
Rozwiń
Przemawia w imieniu mieszkańców zgromadzonych przed pałacem. Opisuje zarazę i przypomina królowi, że już raz ocalił Teby, gdy pokonał Sfinksa. Po powrocie Kreona z Delf odchodzi z ludem.
Posłaniec z Koryntu
Dawny pasterz, który przynosi wieść o śmierci Polybosa.
Rozwiń
Spodziewa się nagrody za dobrą nowinę: Koryntianie chcą Edypa na króla. Żeby rozwiać jego lęk przed małżeństwem z matką, wyjawia, że Edyp nie był synem Polybosa i Merope. To on przed laty dostał niemowlę od pasterza Lajosa i zaniósł je do Koryntu. Chciał pomóc, a przyspieszył katastrofę.
Sługa Lajosa
Stary pasterz, jedyny świadek obu tajemnic.
Rozwiń
Kiedyś dostał od Jokasty niemowlę z rozkazem zabicia go, ale z litości oddał je pasterzowi z Koryntu. Później towarzyszył Lajosowi w podróży i jako jedyny przeżył napad na rozstaju. Gdy zobaczył Edypa na tronie, uprosił królową, żeby odesłała go na wieś. Zmuszony do zeznań, potwierdza pochodzenie króla.
Posłaniec domowy
Sługa z pałacu, który opowiada o śmierci Jokasty i oślepieniu Edypa.
Rozwiń
Pojawia się w exodosie. Jego relacja zastępuje sceny, których tragedia antyczna nie pokazywała. Mówi, że najgorsze są te nieszczęścia, które człowiek ściąga na siebie własną ręką.
Chór starców tebańskich
Głos miasta: modli się, doradza i komentuje.
Rozwiń
Błaga bogów o koniec zarazy, radzi wezwać Tyrezjasza, prosi Edypa o łaskę dla Kreona. Jest wierny królowi i długo nie wierzy w jego winę. Karci natomiast lekceważenie wyroczni. W ostatnich słowach tragedii mówi, że żadnego człowieka nie wolno nazywać szczęśliwym przed śmiercią.
Antygona i Ismena
Małe córki Edypa, z którymi żegna się w zakończeniu.
Rozwiń
Nie wypowiadają ani słowa. Kreon przyprowadza je do ślepego ojca, a ten opłakuje ich przyszłość: będą żyły z piętnem pochodzenia. Dalsze losy sióstr przedstawia „Antygona”.
Lajos, Polybos i Merope
Postacie, które nie pojawiają się na scenie, ale decydują o losie Edypa.
Rozwiń
Lajos, poprzedni król Teb i ojciec Edypa, kazał porzucić syna, a po latach zginął z jego ręki na rozstaju trzech dróg. Polybos i Merope, władcy Koryntu, wychowali znajdę jak własne dziecko. To przed nimi Edyp uciekał, sądząc, że są jego rodzicami.
Pytania i odpowiedzi
Kto jest głównym bohaterem tragedii?
Edyp, król Teb. Ważne role odgrywają też Jokasta i Kreon.
Którzy bohaterowie znają prawdę przed Edypem?
Tyrezjasz i Sługa Lajosa od początku. Jokasta domyśla się jej w epeisodionie trzecim, zanim zrozumie ją sam Edyp.
Którzy bohaterowie giną?
Na oczach widzów nikt. Jokasta odbiera sobie życie w pałacu. Lajos zginął wiele lat przed akcją tragedii.
Dlaczego w tragedii jest tak mało postaci?
Bo w teatrze greckim wszystkie role grało trzech aktorów w maskach. W jednej scenie nie mogło rozmawiać więcej osób.