MedalionyZofia Nałkowska
Kompendium maturalne

„Medaliony” Nałkowskiej: streszczenie i opracowanie

„Medaliony” Zofii Nałkowskiej to zbiór ośmiu krótkich opowiadań z 1946 roku, opartych na prawdziwych zeznaniach i dokumentach Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Każde z nich pokazuje inny wycinek niemieckiej zagłady: od produkcji mydła z ludzkich ciał, przez obozy i getta, po rozmowy z ocalałymi. Całość spina motto: ludzie ludziom zgotowali ten los. Każde opowiadanie ma tu własny hub, a ten artykuł zbiera pigułki wszystkich opowiadań i opracowania ogólne.

Lektura w pigułce

  • Autorka: Zofia Nałkowska (1884 do 1954).
  • Pierwsze wydanie: 1946 rok; tekst datowany na wiosnę i lato 1945 roku.
  • Epoka: literatura po 1945 roku, proza obozowa i wojenna.
  • Rodzaj i gatunek: epika, zbiór opowiadań z pogranicza literatury faktu.
  • Budowa: osiem krótkich opowiadań, nazywanych medalionami.
  • Narracja: narratorka oddaje głos świadkom i ofiarom, sama prawie nie komentuje.
  • Temat: zagłada, upodlenie człowieka, ludzka odpowiedzialność za zbrodnię.
  • Motto: „Ludzie ludziom zgotowali ten los”.

Opracowanie lektury

Streszczenie w pigułce: wszystkie opowiadania

Poniżej znajdziesz krótkie streszczenie każdego z ośmiu opowiadań. Przy każdym opowiadaniu jest też link do jego osobnego hubu ze streszczeniem szczegółowym, interpretacją i cytatami.

Profesor Spanner

1.

Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich zwiedza budynek w pobliżu Instytutu Anatomicznego, nad którym niegdyś – w czasie wojny sprawował pieczę profesor Spanner. Znajdują się tu zwłoki ludzkie przygotowane do dalszej „obróbki”.

2.

Przed Komisją zeznania składa współpracownik Spannera, z pochodzenia gdańszczanin. Opowiada o wyrobie mydła z tłuszczu ludzkiego oraz do czego służyły, w jaki sposób były zdobywane i skąd pochodziły ciała zmarłych. Zeznającego cechują obojętność, dystans i ograniczone poczucie moralności.

3.

Zeznają przed Komisją dwaj profesorowie – „koledzy” Spannera. Każdy z nich na swój sposób usprawiedliwia „działalność” profesora. Twierdzą, iż mogła być ona podyktowana względami partyjno – ekonomicznymi.

Dno

Doświadczenia wojenne relacjonuje kobieta. Mówi o uwięzieniu na Pawiaku, o pobycie w lagrach niemieckich: Ravensbruck i Bunzig, oraz o tym, w jaki sposób traktowano ludzi. Wspomina historię swojej rodziny. Za najciekawszy „fragment” własnego „lagrowego życiorysu” uznaje podróż do Ravensbruck, w trakcie której „wyjaskrawione” zostaje upodlenie człowieka oraz ujawnia się podział na kata i ofiarę.

Kobieta cmentarna

Na warszawskim cmentarzu, położonym nieopodal getta, autorka spotyka tuż po wojnie „kobietę cmentarną”, która „piastowała” swój „urząd” - opieka nad grobami - również w trakcie okupacji. Doświadczenia wojenne wywołały zmianę nie tylko w jej wyglądzie, ale również w psychice. Kiedyś łagodna w usposobieniu, obecnie przypomina obłąkaną. Nie wierzy w koniec wojny, nieustannie słyszy szum samolotów i odgłosy spadających ciał. Nieświadoma współczesnej rzeczywistości, jest z niej totalnie wyizolowana.

Przy torze kolejowym

To opowieść pewnego człowieka o młodej kobiecie pochodzenia żydowskiego, której nie udała się ucieczka z pociągu. Została ranna w kolano i nie może się poruszać. Czeka cierpliwie w pobliżu toru kolejowego i po cichu liczy na czyjąś pomoc. Nikt nie chce jej pomóc, choć gromadzi się wokół niej spora grupka gapiów. Każdy obawia się o własne życie. W pobliżu często przebywa młody mężczyzna, który litościwie kupuje jej wódkę i papierosy, a w ostateczności spełnia jej desperacką prośbę – prośbę o śmierć.

Dwojra Zielona

Autorka spotyka w sklepie kobietę w towarzystwie mężczyzny. Pragną nabyć okulary lub sztuczne oko. Nałkowska zaprasza nieznajomą na rozmowę. Dialog odbywa się w miejscu zamieszkania rozmówczyni. Dwojra Zielona relacjonuje własne przeżycia wojenne. Opowiada historię swojego małżeństwa, w jaki sposób i dlaczego straciła oko i złote zęby. Twierdzi, że czuje się samotna, bo nie ma rodziny. Ze strachu przed samotną śmiercią zdecydowała się na pobyt w Majdanku. Ujawnia metody, dzięki którym udało jej się przeżyć czas eksterminacji (wyniszczania narodu żydowskiego ze względów polityczno – wyznaniowych).

Wiza

O swoich przejściach obozowych i planach na przyszłość mówi odwiedzająca autorkę nieco tęgawa kobieta. Z pochodzenia jest Żydówką, ale w obozie przebywała jako Polka. Siły do życia w lagrze dodawała jej wiara w Boga. Bardziej niż na sobie, koncentruje się na losach innych oraz na mniej istotnych szczegółach. Wspomina np. gniazdko małych myszek. Z istotniejszych faktów kojarzy wizę, na którą wypędzano kobiety w czasie dezynfekcji bloków. Na wizie, w blasku słońca, słabe fizycznie Greczynki odśpiewały „samobójczy” hymn narodowy.

Człowiek jest mocny

To relacja Michała P. – młodego i silnego Żyda, który pracował przy zagrzebywaniu zwłok w masowych grobach. Mężczyzna w prostych słowach przedstawia strategię zagazowywania ludzi, rabowania nieboszczyków z ukrytych w „zakamarkach anatomii” cennych przedmiotów. Informuje o metodach postępowania Niemców, o dokonywanej przez nich selekcji w kategorii przydatności do pracy. Jako najbardziej drastyczny z obrazów, które przechowuje w pamięci, wspomina ten, gdy ujrzał ciała zagazowanych członków swojej rodziny. Odmówiono mu wówczas przywileju wspólnej - rodzinnej śmierci (pragnął, by go zabito). Uciekł. Przeżył.

Dorośli i dzieci w Oświęcimiu

Następuje tu ocena działań hitlerowców. Autorka analizuje i poszukuje przyczyn tak powszechnie zaaprobowanego zła. Mówi o holokauście jako przedsięwzięciu ekonomicznym, będącym założeniem nazistów oraz w jaki sposób „skrzywiono” kręgosłup moralny ludzkości. Uzupełnia analizę o przykłady zbrodni ludobójstwa, wymienia „krwiożerczych” oprawców oraz kontrastujące z nimi jednostki, pragnące nawet w obliczu śmierci ocalać wartości i składać hołd ludzkiemu istnieniu poprzez ratowanie go.

Wiosna – lato 1945 r.

Profesor Spanner · Dno · Kobieta cmentarna · Przy torze kolejowym · Dwojra Zielona · Wiza · Człowiek jest mocny · Dorośli i dzieci w Oświęcimiu

Osiem opowiadań: każde ma swój hubSpis opowiadań z krótkim opisem. ok. 1 min
  • Profesor Spanner: Komisja ogląda we Wrzeszczu miejsce, gdzie z ludzkich ciał robiono mydło.
  • Dno: Relacja więźniarki z Pawiaka, Ravensbrück i Bunzig.
  • Kobieta cmentarna: Opiekunka grobów, która nie wierzy, że wojna się skończyła.
  • Przy torze kolejowym: Ranna Żydówka po ucieczce z pociągu i ludzie, którzy nie chcą jej pomóc.
  • Dwojra Zielona: Ocalała Żydówka, która straciła oko i zęby i jest sama.
  • Wiza: Obozowa łąka i hymn zaśpiewany przez Greczynki.
  • Człowiek jest mocny: Michał P., który w Chełmnie grzebał zwłoki zagazowanych ludzi.
  • Dorośli i dzieci w Oświęcimiu: Analiza przyczyn zbrodni i obraz dzieci bawiących się w palenie Żydów.
Kompozycja, miniatury i stylDokument, kontrast, oszczędny język. ok. 2 min
  • Dokument: opowiadania opierają się na zeznaniach świadków i dokumentach zebranych przez Komisję.
  • Miniatury: każde opowiadanie jest krótkim portretem, medalionem ofiary lub świadka.
  • Kontrast: śmierć zestawiona z wiosną, ofiara z katem, wiara w człowieka z wiarą w Boga.
  • Styl: oszczędny, lakoniczny, z minimum komentarza.

Kompozycja i problematyka „Medalionów”

Utwór rozpoczyna podzielona na trzy części „miniatura” pt. „Profesor Spanner”, natomiast wieńczy go rozdział zatytułowany „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”. Kontrast tworzą również „białokremowe” ciała w zestawieniu z ciemną piwnicą, do której wchodzi Komisja, oraz śmierć z budzącą się do życia przyrodą. Rozpoczyna się wiosna: „dzień był pogodny, majowy chłodnawy. Wiatr od morza szedł rześki (...).” Podobny „efekt” osiąga pisarka w innych rozdziałach np. „Kobieta cmentarna”, „Człowiek jest mocny”. Kontrast towarzyszy całemu zbiorowi opowiadań. Autorka wprowadza również zasadę kontrastu - ofiara i kat, żyd i Niemiec. Poszczególne opowiadania pokazują, że skazani na śmierć, więźniowie obozów, mieszkańcy gett są poza realnym życiem, są oddzieleni murem od innych.

„Medaliony” jako kompozycyjne miniatury o wielkim znaczeniu

Utwór Zofii Nałkowskiej ma podłoże dokumentalne, a zawarte w nim doświadczenia obozów koncentracyjnych i masowej śmierci były faktami, które stawiają sumienie przed fundamentalnymi pytaniami o moralną istotę człowieka i jego zdolność współżycia ze złem. Autorka była po wojnie członkiem Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich i na materiałach, z którymi się zetknęła podczas pracy, oparła swoją książkę. Materiały te złożone były z jednostkowych świadectw, dokumentów dopiero kompletowanych. Ich fragmentaryczność jaskrawo uświadamiała przerażająco rozległy zasięg hitlerowskiego ludobójstwa i metodyczny charakter, z jakim było dokonywane. W „Dziennikach czasu wojny” Zofii Nałkowskiej czytamy: „Wracałam aleją grobów, szpalerem nagromadzonych trupów.

Proza o tematyce wojennej: wyznaczniki ogólne

Prozę o tematyce wojennej podzielić można na poświęconą polskiemu wysiłkowi militarnemu, okupacyjnej codzienności oraz doświadczeniu obozowemu. Dominują tu formy reportażowe, zbiory opowiadań, nowelistyczne cykle często stylizowane na quasi – dokument oraz relacje wspomnieniowe. Autorzy po powieść sięgali rzadziej . Wynikało to z troski pisarzy o prawomocność perspektywy narracyjnej. Utożsamiony z autorem opowiadacz najczęściej występuje jako świadek bądź współuczestnik wydarzeń. W przypadku narracji trzecioosobowej autor stara się podkreślić duchową autonomię postaci, rezygnuje wówczas z epickiego dystansu - pozycji pozwalającej na wartościowanie zachowań bohaterów, ich wyjaśnienie i uporządkowanie. Rozwiązanie takie wskazuje na szczególny charakter wypadków, niemoc ujęcia w klamrę słów czegoś, co trudno wyrazić.

Język i styl w „Medalionach”

Nałkowska pisała „Medaliony”, kiedy wiedziała już dobrze, czym było naprawdę to, co stworzył hitleryzm i faszyzm. Pisarskiej wiedzy nie posiadają bohaterowie. Autorka nie przeprowadza korekty ich zwierzeń, gdyż widzi całą prawdę sytuacji, w których jednostce nie starczało wyobraźni dla zrozumienia roli, w jakiej się znalazła. Podaje same fakty, wyjawia sytuacje i osoby. Kreśli portrety ludzi, którym oddaje głos. Ostatni rozdział „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu” dodaje jakby w niepewności, czy nie zostanie posądzona o spotęgowanie sytuacji nieludzkich, o ich tendencyjny wybór. Artyzm utworu polega m.in. na oszczędności stylu, ascetyzmie i reżimie słownym, który Nałkowska sama sobie narzuca, i który decyduje o jej indywidualnej manierze pisarskiej.

Kompozycja · Miniatury · Proza wojenna · Język i styl

Tytuł i motto zbioruCo znaczy „medaliony” i skąd motto. ok. 2 min

Słowo „medaliony” oznacza krótkie literackie portrety, które mają ocalić pamięć o ofiarach. Przypomina też o dwóch stronach medalu, czyli o dwóch obliczach człowieka. Motto „Ludzie ludziom zgotowali ten los” mówi, że za zagładę odpowiadają ludzie, a wyjaśnienie tych słów pada dopiero w ostatnim opowiadaniu.

Symbolika tytułu „Medaliony”

W „Dziennikach czasu wojny” Zofii Nałkowskiej czytamy: „Wracałam aleją grobów, szpalerem nagromadzonych trupów. Znajome nazwiska, sylwetki, medaliony.” Zapis ten pochodzi z 7 maja 1944 roku. Wojna jeszcze trwała, ale prawdopodobnie już wtedy pisarka zastanawiała się, jak upamiętnić ofiary czasu okupacji i systemu poniżającego człowieka, bezczeszczącego godność ludzką. Wystawiła im ten literacki pomnik - medalion, by nie wszyscy i niecałkowicie umarli, nie przepadli w zgubnych wąwozach pamięci. Każdy „medalion” (opowiadanie) odsłania tragedię jednostki i dramat powszechny. Jest autentyczny. Słowo medalion przywodzi na myśl ciąg logiczny kojarzony z poszczególnymi nazwami np. – medal – medalik – odznaczenie upamiętniające fakt; medal - dwie strony medalu: dwa oblicza człowieka, relatywizm działania i sądów, kontrast wartości, medalik – pamiątka, symbol wiary, zaufania, pamięci. W ten sposób można odkryć istotę tytułu, w który wpisano całokształt rozumienia danego pojęcia, i który może być kluczem interpretacyjnym otwierającym znaczenia poszczególnych rozdziałów – miniatur.

„Ludzie ludziom zgotowali ten los”: interpretacja motta „Medalionów”

„Ludzie ludziom zgotowali ten los.” – takie zdanie pojawia się na początku utworu, jego wyjaśnienie znajduje się w ostatniej części, choć czytając kolejne rozdziały i tak dostrzega się wyraźne odniesienie całości treści do przytoczonego motta. Ukryta jest w nim prawda o zbrodni i mechanizmie faszyzmu, o twarzy człowieka – skazańca i twarzy kata - „Tak zamyślona i zrealizowana impreza była dziełem ludzi. Oni byli jej wykonawcami i jej przedmiotem.” Przerażający jest fakt, że najokrutniejszych zbrodni dopuścił się człowiek – istota rozumna, stojąca na najwyższym szczeblu drabiny ewolucji, predestynowana dzięki rozumowi do celów wzniosłych i dzięki niemu oddzielona od gatunku zwierząt. Tymczasem to człowiek uległ „zezwierzęceniu”, ujawnił ukryte w nim instynkty, zdegradował stworzoną kulturę i zstąpił na najniższy szczebel ewolucyjnej drabiny. Dlatego tak wielu zastanawiało się później, czy możliwa jest sztuka i kultura po Oświęcimiu.

Symbolika tytułu · Interpretacja motta

Historia i pojęcia: holokaust, getto, eksterminacjaTło historyczne. ok. 2 min
  • Holokaust: zaplanowana zagłada około sześciu milionów europejskich Żydów.
  • Getto: zamknięta dzielnica, w której Niemcy zamykali Żydów.
  • Chełmno: pierwszy obóz zagłady na ziemiach polskich, założony w grudniu 1941 roku.
  • Cel zagłady: nazistom chodziło o władzę nad ziemiami i zysk, a nie tylko o ideologię.

Historia w opowiadaniach Nałkowskiej: „Medaliony” jako dokument z dominantą zła

Zakończenie „Medalionów” - „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu” poświęcone jest częściowej analizie faktów historycznych, z których wynika, że zadaniem politycznym przywódców III Rzeszy było „uwolnienie pewnych terenów od ich mieszkańców, by terenami tymi wraz z ich naturalnym i kulturalnym bogactwem niepodzielnie zawładnąć. Zatem wnioskować należy, iż w dużej mierze chodziło nie tylko o rozszerzenie wpływów terytorialnych, ale nadrzędny cel był natury ekonomicznej i materialnej. Projekt zakładał rozwiązanie ekonomiczne, czyli takie, by nie tylko nie przyniosło strat, ale dodatkowe profity. Dlatego ofiary holokaustu „wykorzystywano” na wszelkie możliwe sposoby. Człowiek stał się „surowcem” – materiałem wykorzystywanym utylitarnie. Najbardziej uderza fakt, ze dopuścił się tego drugi człowiek – oprawca posiadający podobnie jak ofiara rozum i uczucia, niepodważalne atrybuty człowieczeństwa. W Niemczech panującym wówczas systemem był faszyzm opierający się na dyktaturze państwowej i zhierarchizowanym aparacie partyjnym.

Holokaust, getto, martyrologia, eksterminacja: wyjaśnienie pojęć

Eksterminacja – wytępienie, wyniszczenie określonych grup ludności z powodów politycznych lub religijnych. Holokaust – to zaplanowana, instytucjonalnie zorganizowana i systematycznie przeprowadzona eksterminacja 6 milionów europejskich Żydów w czasie drugiej wojny światowej. W latach 1933 – 1939 rozpoczęło się preludium holokaustu. Po dojściu do władzy Hitlera (1933r.) i przejęciu władzy przez nazistów nasilił się antysemityzm państwowy i rozpoczęła polityka dyskryminacji Żydów. Wykorzystując konstytucyjne uprawnienia i zaostrzone środki przystąpiono do systematycznego wykluczania ludności żydowskiej z życia publicznego i społecznego Niemiec. Początkowo było to zastraszanie, lecz gdy nie skutkowało, posuwano się do aktów przemocy i terroru. Bojkotowano sklepy żydowskie, żydowskich lekarzy i adwokatów, rozpowszechniając o nich fałszywe pogłoski i szykanując ich. Zorganizowano nawet niespotykaną od czasów średniowiecza akcję palenia książek żydowskich autorów. W walce propagandowej posługiwano się oszczerstwami, wskazując Żydów jako nieprzyjaciół państwa.

Historia w opowiadaniach · Wyjaśnienie pojęć

Motywy literackie z przykładamiŚmierć, cierpienie, wojna, oprawca i ofiara. ok. 1 min
  • Śmierć: masowa, codzienna, w rowach, komorach gazowych i na torach.
  • Cierpienie: strach, głód, samotność i bezradność.
  • Wojna: niszczy ludzkie życie i godność.
  • Oprawca i ofiara: za zbrodnią stoją ludzie.

Motywy literackie w „Medalionach”

„Medaliony” ukazują śmierć jako nieodzowny aspekt życia, kategorię, która istnieje równolegle. W czasie wojny obydwie te wartości splatały się ze sobą. Człowiek żył w pobliżu śmierci i z poczuciem jej cichego i anonimowego partnerstwa. Śmierć, co prawda czasem go zaskakiwała, ale miał świadomość jej stałej obecności. Nałkowska pisze o niej w formie filozoficznej refleksji w rozdziale „Kobieta cmentarna”: „Zewsząd nadchodzą wiadomości o zgonach. Umarł P. w obozie, umarła K. na jakiejś małej stacji kolejowej, schwytana na ulicy i wywieziona. Ludzie giną na wszelkie sposoby, wedle wszelkich kluczów, pod każdym pretekstem. Wydaje się, że nie żyją już wszyscy, że nie ma się przy czym upierać, nie ma przy czym obstawać. Tyle jest wszędzie tej śmierci. W podziemiach kaplic cmentarnych trumny stoją rzędami i oczekują niejako w ogonku na czas pogrzebu. Śmierć zwyczajna, osobista, wobec ogromu śmierci zbiorowej wydaje się czymś niewłaściwym. Ale rzeczą bardziej wstydliwą jest żyć.” „Nic z dawnego świata nie jest prawdziwe, nic nie zostało. Ludziom dane jest przeżywać rzeczy niejako ponad stan. Przerażenie staje pomiędzy nimi i odgradza ich od siebie. Jeden dla drugiego o każdej chwili staje się sposobnością do śmierci.”

Motywy literackie

Czas i miejsce akcjiOd Gdańska po Chełmno. ok. 1 min

Rozmowy ze świadkami odbywają się wiosną i latem 1945 roku, a ich relacje dotyczą całej okupacji. Miejsca zbrodni to ukryte budynki, lasy i tory kolejowe, od Wrzeszcza pod Gdańskiem po Chełmno nad Nerem. Omówienie każdego miejsca znajdziesz w hubie danego opowiadania.

Czas i miejsce akcji „Medalionów”

„Medaliony” kończy data: „Wiosna – lato 1945 r.” – jest to czas przygotowania opowiadań do druku, czas weryfikacji dokumentów, przesłuchiwania świadków i stopniowy wybór z całokształtu ciągle „niewiadomej” ilości zbrodni, cierpienia, tego, co wydało się autorce najcenniejsze, ale zarazem najbardziej przerażające i okrutne. Utwór został wydany w 1946 roku. Zawarte w nim wydarzenia dotyczą okresu II wojny światowej, ale są to daty zróżnicowane. Przesłuchania świadków odbywały się tuż po wojnie, lecz ich relacje obejmują czas okupacji. Mamy tu do czynienia z zabiegiem retrospekcji – spojrzenia „wstecz” – polegającym na przywoływaniu minionych przeżyć i zdarzeń. Miejsca kaźni prezentowane na kartach „Medalionów” lokalizują się na trenach odosobnionych, niewidocznych, ukrytych. W ten sposób oprawcy starali się tuszować swoje działania. Ich plan zakładał, by zbrodnie pozostały tajemnicą, dlatego wielokrotnie wybierano obszary zalesione, pozornie niedostępne.

Plan wydarzeń „Medalionów”

1. zwiedzanie okolicy Instytutu Anatomicznego i zapoznanie się z dowodami zbrodni, 2. relacja gdańszczanina, 3. przesłuchanie świadków – kolegów Spannera. 1. ekstremum obozowe – kanibalizm, 2. „barwna” opowieść o transporcie – obraz upodlenia człowieka. 1. studium zobojętnienia i strachu – fotografia „usłużnego i miłosiernego” mężczyzny. 1. samotność i próba desperackiego pokonania jej – zgoda na „odrutowaną” rzeczywistość. 1. siła tęsknoty i pragnienia ukryta w pieśni „ku pokrzepieni serc”. 1. szkic wytrzymałości psychicznej i fizycznej – portret „mocnego” człowieka. 1. retrospekcja i przegląd przyczyn o kształtowaniu się natury zła, 2. niekonwencjonalny obrazek z dziecięcych zabaw. Osiem, od „Profesora Spannera” do „Dorosłych i dzieci w Oświęcimiu”.

Czas i miejsce akcji · Plan wydarzeń

Najważniejsze cytatyZeznania świadków. ok. 1 min
  • „Ludzie ludziom zgotowali ten los”: motto zbioru.
  • „Człowiek jest mocny, może jeszcze dobrze popracować”: słowa Niemca z opowiadania o Chełmnie.
  • „My się bawimy w palenie Żydów”: odpowiedź dzieci w ostatnim opowiadaniu.

Najważniejsze cytaty „Medalionów”

„O produkcji mydła nikt nie miał wiedzieć. Spanner zabronił mówić nawet studentom. Ale oni tam zaglądali, potem może jeszcze jeden drugiemu powiedział, więc chyba wiedzieli...A nawet raz tak było, że do Palarni zawołali czterech studentów i z nimi razem gotowali. Ale na co dzień dostęp do produkcji miał szef, straszy preparator, ja i dwóch robotników, Niemców. Mydło gotowe brał doktor Spanner i on nim dysponował. -Mydło gotowe?... No, jak się robi – ono naprzód jest miękkie, no to musiało ostygnąć. Wtedy musieliśmy pokrajać...I Spanner zamknął mydło na klucz.” „Z kości miały być robione kościotrupy. W roku 1944 profesor Spanner kazał, żeby studenci odkładali tłuszcz z trupów osobno. Co wieczór po skończeniu kursów, jak studenci odeszli, robotnicy zabierali talerze z tłuszczem. Były też talerze z żyłami i z mięsem. Więc mięso wyrzucali albo palili.”

Bibliografia: opracowania „Medalionów”

1. Chwalińska Teresa, Szafruga Kinga, Sms. Słownik pisarzy, Bielsko – Biała 2005. 2. Fest Joachim, Hitler i upadek Trzeciej Rzeszy, tłum. M. Dutkiewicz, Warszawa 2003. 3. Jarosiński Zbigniew, Literatura lat 1945 – 1975, Warszawa 1996. 4. Leszczyński Grzegorz, Elementarz literacki. Terminy, pojęcia, charakterystyki, Warszawa 2001. 5. Parker R.A.C., Druga wojna światowa. Krótka historia, tłum. R. A. Galos, Wrocław 1999. 6. Pytasz Marek, Szkolny słownik literatury polskiej XX wieku, Katowice 1998. 7. Rosiek Stanisław, Majchrowski Zbigniew, Między tekstami. Język polski. Podręcznik dla liceum i technikum. Część V. Wiek XX. Współczesność, Gdańsk 2005. 8. Rząrzewska Aleksandra, Sms. Literatura, Bielsko – Biała 2005. 9. Szuchta Robert, Trojański Piotr, Holokaust. Zrozumieć dlaczego, Warszawa 2003. Na stronie Wolnych Lektur, w wydaniu Czytelnika z 1974 roku.

Najważniejsze cytaty · Bibliografia

Pytania i odpowiedzi

Kto napisał „Medaliony”?

Zofia Nałkowska, która po wojnie pracowała w Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich. Zbiór ukazał się w 1946 roku.

Jaki to gatunek?

Zbiór ośmiu krótkich opowiadań z pogranicza literatury faktu, opartych na prawdziwych zeznaniach i dokumentach.

Z jakich opowiadań składają się „Medaliony”?

Z ośmiu: „Profesor Spanner”, „Dno”, „Kobieta cmentarna”, „Przy torze kolejowym”, „Dwojra Zielona”, „Wiza”, „Człowiek jest mocny” i „Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”.

Co oznacza tytuł?

Medalion to krótki literacki portret człowieka, który upamiętnia ofiary. Słowo przypomina też o dwóch stronach medalu, czyli o dwóch obliczach człowieka.

Co znaczy motto „Ludzie ludziom zgotowali ten los”?

Że za zagładę odpowiadają ludzie. Zarówno kat, jak i ofiara jest człowiekiem, a los nie ma tu nic do rzeczy.

Jak czytać „Medaliony”?

Opowiadanie po opowiadaniu. Każde ma osobny hub z streszczeniem szczegółowym, interpretacją i cytatami, a ten hub zbiera pigułki i opracowania ogólne.

Co warto zapamiętać o „Medalionach”?

Zbiór opowiadań dokumentalnych, motto o ludziach, kontrast, oszczędny styl i osiem miniatur o różnych aspektach zagłady.

Szybki test

Dwojra Zielona w Skarżysku – Kamiennej pracowała w:

Wiza to::

Selekcji dzieci w obozie dokonywano na podstawie: