Czas i miejsce akcji oraz opis Placu Broni

Akcja dzieje się w marcu 1889 roku w Budapeszcie. Artykuł opisuje czas, miejsce i sam Plac Broni przy ulicy Pawła.

Czas i miejsce akcji

Akcja rozpoczyna się w ciepły marcowy dzień w 1898 roku. Za piętnaście pierwsza chłopcy nerwowo oczekują końca lekcji. Umawiają się na naradę o godzinie piętnastej na Placu Broni. Akcja trwa kilka dni podczas których szpiedzy (Boka, Czonakosz, Nemeczek) udają się do obozu wroga, rozwiązany zostaje Związek Kitowców, a w końcu dochodzi do decydującej bitwy o Plac Broni z „czerwonymi koszulami”. Akcja kończy się w dzień śmierci Nemeczka oraz powzięciu przez Janosza Bokę wiadomości o tym, że na Placu ma zostać wybudowana kamienica.

Głównym miejscem akcji jest oczywiście Plac Broni. Położony był w centrum Budapesztu pomiędzy ulicą Pawła, a ulicą Marii. Otoczony był starym, zniszczonym płotem, przylegały do niego dwie kamienice. Jedną z najważniejszych rzeczy było, że na tyłach Placu znajdował się wielki plac z tartakiem parowym. Dzięki temu chłopcy mieli świetne miejsce do zabaw. Zgromadzone drzewo tworzyło labirynty, a na ich wierzchołkach można było budować fortece. Tartaku pilnował Słowak – Jano, który przesiadywał wokół swej budki. Miał do pomocy psa Hektora. Plac służył chłopcom do licznych zabaw – do gry w palanta, kulki, do zabawy w Indian. Niestety, dowiadujemy się z zakończenia powieści, że wkrótce na Placu miała zostać wzniesiona nowa kamienica, a tym samym miejsce to miało przestać istnieć i pozostać jedynie we wspomnieniach chłopców.

Konkurencyjna grupa chłopców swoją „bazę” miała w Ogrodzie Botanicznym. PO godzinach otwarcia można było się tam dostać przez niskie ogrodzenie. Ogrodu pilnował stróż. Znajdowały się tam ruiny zamku, jednak nie były one prawdziwe, a stworzone zostały dla ozdoby. W ruinach „czerwone koszule” miały swój arsenał. Głównym miejscem zabaw grupy Feri Acza by la wyspa na stawie, do której można się było dostać przez niewielki mostek. Na wyspie chłopcy zbierali się na narady, które po zmroku odbywały się przy świetle latarni. Na wyspę można także było się dostać łódką. Oprócz ruin w Ogrodzie Botanicznym znajdowała się oranżeria. Była:

miejscem niezwykłym i ciekawym. Znajdowali się w lewym jej skrzydle, za nim ciągnęła się środkowa część budynku, a dalej było prawe skrzydło. Wzdłuż całej szklarni stały w ogromnych zielonych donicach drzewa o grubych pniach i wielkich liściach. W długich skrzynkach rosły paprocie i mimozy. A pod wielką kopułą środkowej części oranżerii wysoko wspinały się w górę strzeliste palmy o liściach przypominających wachlarze. Rosła tu dosłownie mała dżungla. W samym środku znajdował się basen, w którym pływały złote rybki. Obok stała ławeczka. Dalej rosły magnolie, drzewa laurowe, pomarańczowe i olbrzymie paprocie. Powietrze wypełniał mocny, odurzający zapach tropikalnych roślin. W szklarni było parno i z sufitu oraz ze ścian nieustannie spływała woda.

Innym miejscem akcji była szkoła, do której uczęszczali chłopcy z Placu Broni. Z budynku widać było wieżę kościoła z zegarem, dlatego uczniowie zawsze niecierpliwie oczekiwali na zakończenie ostatniej lekcji. W szkole znajdowała się między innymi pracownia przyrodnicza z wypchanymi ptakami oraz pożółkłym kościotrupem. Korytarze były przestronne, a uczniowie biegali w nimi w szalonym pędzie, dopóki na horyzoncie nie pojawił się któryś z nauczycieli.

Budapeszt przedstawiony jest jako miasto gwarne, ruchliwe i hałaśliwe. Stanowiło labirynt ulic, sklepów i powozów oraz konnych tramwajów. Poznajemy nazwy takich dzielnic, jak: Ferencváros oraz Józefvaaaros, a także ulice: Soroksari, Kóztelek, Eszterhazy, Üllõi (przy niej znajdował się Ogród Botaniczny), Kinizsi (w skromnym, parterowym domu mieszkał Boka) oraz ulicę Rakos, gdzie na parterze mieszkał Nemeczek.

Opis Placu Broni

Plac Broni to ulubione miejsce zabaw i spotkań jednej z grup uczniów zamieszkujących w stolicy Węgier – Budapeszcie. Dla uczniów czwartej klasy było to miejsce wyjątkowe:

Taki plac to dla miejskich dzieci rozległa równina, to wspaniała przestrzeń! Słowem — ich Wielka Nizina. Taki plac to wolność, to pełna swoboda. ongiś ów słynny Plac Broni, który dla garstki uczniów stał się symbolem ich młodości. Wówczas plac ten był pusty, jak to zresztą z przeznaczonymi pod budowę placami bywa.

Plac był zwykłym skrawkiem ziemi ogrodzonym z jednej strony od ulicy Pawła rozwalającym się płotem, a z pozostałych stron zamkniętym przez szare mury kamienic, wznoszących się wysoko pod niebo.

Z tyłu placu znajdowało się miejsce, które czyniło go terenem niezwykle atrakcyjnym. Zaczynał się tam drugi, olbrzymi plac, wydzierżawiony przez zarząd tartaku parowego na skład drewna. Stały tam ułożone w sagi duże polana. Wśród potężnych sześcianów powstała siatka regularnych uliczek przypominających labirynt. Pięćdziesiąt, a może i sześćdziesiąt ścieżek krzyżowało się wśród ciemnych sągów drewna i naprawdę niełatwo było rozeznać się w tej plątaninie.

Po przejściu przez labirynt dochodziło się do placyku z małym budynkiem. Tam znajdował się właśnie tartak parowy. Był to dziwny, dość tajemniczy i ponurawy obiekt. Latem porastał dziką winoroślą i z zielonego listowia wystawał tylko smukły, czarny komin, miarowo pykający kłębami czystej, białej pary. Już z daleka, spośród sągów drewna, skąd jeszcze nie było widać tartaku, słychać było pracę maszyny. Wokół domku zawsze stały duże, ciężkie wozy do przewożenia drewna. Podjeżdżały kolejno pod okap i wtedy rozlegał się trzask spadającego drewna. Pod okapem znajdował się mały otwór, z którego wystawało spadziste koryto. Kiedy fura podjeżdżała pod ten otwór, korytem zaczynała płynąć struga porąbanych polan. Woźnica krzykiem dawał sygnał, że wóz pełny. Pykanie z komina ustawało z nagła, w domku robiło się cicho, woźnica zacinał konie i naładowany wóz ruszał z miejsca. Pod okap podjeżdżał następny, pusty, czekający na drewno wóz, czarny komin znów zaczynał pykać i znów sypały się polana.

Drewno było ciągle uzupełniane, wielkie wozy przywoziły na plac coraz to nowe polana, które znowu cięła maszyna. Na placu nigdy nie brakowało sągów i nigdy też na dłużej nie milkł świst parowej piły. Przed tartakiem rosło kilka karłowatych drzewek morwowych, a pod jednym z nich stała sklecona z desek budka. Tam mieszkał Słowak, który pilnował w nocy placu, żeby nikt nie kradł lub nie podpalił drewna.

Dla chłopców z miasta Plac był najpiękniejszym miejscem do zabaw. Nie potrafili wyobrazić sobie bardziej indiańskiego, piękniejszego i rozleglejszego placu, który by tak doskonale zastępował amerykańską prerię. Położony na tyłach skład drzewa stawał się wszystkim tym, czego akurat potrzebowali. Bywał więc miasteczkiem na Dzikim Zachodzie, puszczą, górami skalistymi pełnymi kanionów. Szczyty sągów chłopcy zamienili bowiem w fortece i twierdze.

Plac, „piędź nieurodzajnej ziemi, ten skrawek wciśnięty między dwie peszteńskie kamienice stanowił dla nich bezkresną przestrzeń, oznaczał wolność swobodę, w zależności od ich dziecięcej wyobraźni zmieniał się przed południem w amerykańską prerię, a po południu w węgierską pusztę, w deszcz stawał się morzem, a zimą biegunem północnym, słowem był zawsze tym, czego wymagały chłopięce marzenia, i niezmiennie służył wspaniałej zabawie.”

Pytania i odpowiedzi

Kiedy i gdzie dzieje się akcja?

W marcu 1889 roku w Budapeszcie, głównie na Placu Broni przy ulicy Pawła.

Szybki test

Baza czerwonych koszul znajdowała się w:

Za Placem Broni, przy ulicy Marii znajdował się:

Miasto w jakim toczy się akcja powieści Molnara to: