Kompendium maturalne

Mit o narodzeniu świata i bogów: streszczenie mitu

Mit opowiada o początku świata: z Chaosu wyłaniają się Uranos (Niebo) i Gaja (Ziemia), ich dzieci tytani, a potem zmiana władzy, w której Kronos obala ojca. Jest greckim wyjaśnieniem, skąd wziął się świat i bogowie.

Narodziny świata i bogów: w skrócie

  • Bohaterowie: Chaos, Uranos, Gaja, tytani (Okeanos, Kronos i inni), Erynie
  • Temat: początek świata i bogów, walka o władzę
  • Wydarzenie: Kronos okalecza Uranosa i zajmuje jego tron

Opracowanie lektury

Streszczenie mitu

Na początku był Chaos – otchłań pełna twórczej siły i boskiego nasienia, nieuporządkowana masa, mieszanina wody, ziemi, ognia i powietrza. Z otchłani wyłoniła się pierwsza para bogów - Uranos – Niebo i Gaja – Ziemia. Z pierwszej pary bogów narodził się ród tytanów. Najstarszym był Okeanos, bóg olbrzymiej rzeki, która opływała całą ziemię dookoła. Pozostali tytani, to: Kojos, Krejos, Hyperion, Japetos i Koronos oraz tytanidy: Tetyda, Fojbe, Eurybia, Klimene, Teja i Reja. Młodszym rodzeństwem tytanów byli cyklopi – jednookie olbrzymy oraz nieziemsko silni hekatonchejrowie (sturęcy). Uranos nie był zadowolony ze swego okrutnego potomstwa i strącił ich do leżącego głęboko pod ziemią Tartaru. Z Chaosu wyłoniły się również istoty o charakterze abstrakcyjnym: Noc i Erebos, z których zrodziły się Dzień i Powietrze, a także inne personifikacje i bóstwa abstrakcyjne (Nemezis, Los, Starość, Niezgoda i wiele innych).

Gaja znienawidziła męża i uknuła przeciw niemu spisek. Posłużyła się najmłodszym tytanem – Kronosem, który sierpem haniebnie okaleczył Uranosa i strącił go z tronu. Z krwi boga, które spadły na ziemię zrodziły się boginie zemsty o wężowych włosach – Erynie. Wraz z bogami zrodziła się ziemia, na której wzeszły pierwsze rośliny i pojawiły się pierwsze zwierzęta. Małżonką Kronosa została Reja. Ponury bóg znając przepowiednie ojca, który oznajmił, że go także z tronu strąci syn, połykał swe dzieci zrodzone z Reją. Gdy urodziło się szóste dziecko, matka owinęła w pieluszki kamień i dała go połknąć Kronosowi. Dziecko zaś zaniosła na ziemię, umyła w strumieniu nadając imię Zeus. Pozostawiła go w złotej kołysce pod opieką nimf górskich oraz karmiącej malca kozy Amaltei. Gdy zwierzęciu ułamał się róg, malec pobłogosławił go i tak powstał róg obfitości napełniający się wszystkim, czego zapragnął ten, kto go posiadał. Malcem opiekowała się cała przyroda, a jego płacz zagłuszali kapłani Rei – kureci – odgrywając hałaśliwe wojenne tańce.

Gdy Zeus dorósł musiał zmierzyć się z rodzicem. Poradził matce, by dała Kronosowi środek na wymioty i tytan wyrzucił z siebie rodzeństwo Zeusa: Hadesa i Posejdona oraz Herę, Demeter i Hestię. Po śmierci kozy Amaltei Zeus zrobił z jej skóry puklerz – słynną tarczę egidę, której nie mógł przebić żaden pocisk. Z ojcem zmierzył się na polach Tesalii. Po dziesięciu latach wojny Zeus uwolnił z Tartaru cyklopów i trzech olbrzymich sturakich o pięćdziesięciu głowach. Cyklopi wykuwali dla Zeusa pioruny, które z Olimpu ciskał w stronę tytanów. Gdy któryś z nich osłabł od tej niespodziewanej broni sturacy wrzucali jego ciało w nieprzenikniony mrok Tartaru. Tak też zginął wielki Kronos.

Nowe pokolenie bogów niedługo cieszyło się pokojem. Wkrótce wybuchło powstanie rodu gigantów, synów Ziemi. Jedni podobni byli olbrzymim ludziom, inni cielska zakończone mieli splotami węży. Z gór stworzyli barykady i zaczęli wspinać się na Olimp. Nieustraszony i spokojny Zeus raził wrogów piorunami. Księga Przeznaczenia mówiła, że pokonać gigantów może jedynie śmiertelnik, dlatego wezwano Heraklesa. Ostatniego dnia bitwy bogowie skupili się wokół Herkulesa. Z pomocą przybył im Dionizos z satyrami na osłach. Zwierzęta podniosły taki ryk, że nieprzyjaciół ogarnął popłoch. Na placu boju pozostał niezwyciężony Alkioneus. Odradzał się, gdy stąpał po ziemi, która go zrodziła, dlatego Herkules przeniósł go daleko poza granice i tam zabił.

Pokonani tytani byli synami Gai. Bogini z zemsty wydała na świat najstraszliwszego potwora – Tyfona. Miał głowę i tułów olbrzymiego człowieka, a zamiast nóg sploty węży. Jego ramiona sięgały od wschodu do zachodu słońca, potrafił latać, z jego paszczy płynęła gorąca smoła a z oczu buchały płomienie. Przerażeni bogowie uciekli do Egiptu, gdzie zamienili się w zwierzęta. Jedynie Zeus stanął do walki i żelaznym sierpem ranił potwora, a następnie przywalił wyspą Sycylią (stąd drżenie ziemi i wybuch wulkanu).

Cztery wieki ludzkości · Wszystkie mity · Bogowie greccy · Frazeologia związana z mitami · Nawiązania do mitologii w literaturze

Pytania i odpowiedzi

Od czego zaczyna się świat według mitu?

Od Chaosu, czyli otchłani pełnej twórczej siły i nieuporządkowanej masy wody, ziemi, ognia i powietrza.

Kim byli pierwsi bogowie?

Uranos (Niebo) i Gaja (Ziemia). Z nich narodził się ród tytanów.

Co zrobił Kronos?

Z namowy Gai okaleczył ojca Uranosa sierpem i strącił go z tronu.

Szybki test

Erynie to boginie:

Giganci byli synami:

Pierwszą parą bogów byli: