„Chłopiec z Biblią”: streszczenie, cytaty i interpretacja (Borowski)

„Chłopiec z Biblią” to opowiadanie o jednej nocy w celi na Pawiaku w Warszawie. Tadek i jego współwięźniowie przyjmują do celi chłopca z ostrzyżoną głową i Biblią w dłoni. Chłopiec twierdzi, że jego ojciec jest dyrektorem banku, a więźniowie domyślają się, że jest Żydem. Po apelu wywołują go z celi, a w nocy słychać strzały.

Chłopiec z Biblią: w skrócie

  • Miejsce: cela na Pawiaku w okupowanej Warszawie
  • Czas: jeden dzień i noc
  • Kto mówi: Tadek, więzień, który opowiada o celi i jej mieszkańcach
  • Temat: ludzie czekający na śmierć, strach, Żyd ukrywający się wśród Polaków
  • Najważniejsze: po apelu wyprowadzają chłopca, a nocą słychać strzały pod więzieniem

Streszczenie szczegółowe

Narrator wspomina swój pobyt w celi więzienia na Pawiaku oraz poznanych tam ludzi. Wraz z nim był tam zecer drukujący „gazetki”, o nazwisku Kowalski, z ulicy Bednarskiej, który twierdził, że został aresztowany, gdy poszedł kupić „otomanę”. Prócz Kowalskiego był tam również niejaki Kozera, przemytnik z Małkini, złapany na granicy, gdy wiózł słoninę do Guberni. Kolejnym aresztantem był Szrajer – urzędnik z Mokotowskiej, u którego znaleziono zakazane gazetki i tajemnicze pokwitowania. Był ojcem dwóch córek, które uczęszczały na tajne komplety gimnazjalne. Szrajer miał cały czas nadzieję, że otrzyma paczkę żywnościową z domu. Ostatnim kolegą z celi narratora był Matula, udający na wolności… gestapowca („chodził w długich butach i skórzanej kurtce po chłopach i rekwirował świnie”).

Pewnego dnia do aresztantów dołączył chłopiec z ostrzyżoną głową i Biblią ściskaną w dłoni. „Nowy” mówił, że jego ojciec jest dyrektorem banku, a matka nie żyje. Opowiadał, jak złapał go policjant na ulicy Koziej, skąd przywiózł go dorożką. Skazańcy wiedzieli, że chłopiec był Żydem (tej narodowości w połowie był także Mławski, którego wzięli na badania, czyli przesłuchanie).

Wszyscy zajmowali małą, niską i wilgotną celę, na drzwiach której były wydrapane imiona i daty ich poprzedników. W oknach z powybijanymi szybami były kraty, przez które widać było fragment dachu kuchni, niżej zaś mur z wieżyczkami, na których stały oparte karabiny maszynowe. Za murem rozciągał się widok na bezludne domy getta. Więźniowie urozmaicali sobie czas grą w karty zrobione z tekturowego pudełka. Gdy widzieli otwierające się drzwi celi, był to znak przywiezienia nowych aresztantów. Powstawała wtedy możliwość dowiedzenia się od nich informacji o życiu poza murami zakładu.

Do celi po przesłuchaniu wrócił Mławski. Wówczas to rozpoznał „nowego”, z którym rzekomo jechał tramwajem, a potem widział na policji. Mimo, iż chłopiec wszystkiemu zaprzeczył, Mławski był pewien swych racji. Zjadł zimną zupę, zostawioną dla niego przez kolegów. Powiedział, że dostał „po pysku”, gdy z pożyczonego od narratora palta, spod podszewki, w pewnym momencie przesłuchania wypadło szkiełko. Zapytał bohatera, czy planuje targnąć się na swoje życie. Podczas przesłuchania referent rozpoznał jego ojca (robił z ojcem Mławskiego interesy w radomskim getcie) i zaproponował, by starszy Mławski został konfidentem.

Gdy zbliżała się pora apelu, więźniowie stanęli twarzą do drzwi. Po ich otwarciu stanął przed nimi niski esesman z pejczem w dłoni, za nim wysoki Ukrainiec z pękiem kluczy, a za nimi z kolei porządkowy, szrajber (pisarz i kancelista, Żyd a zarazem adwokat z getta). Szrajber wybełkotał po niemiecku stan obecnych więźniów w celi, po czym esesman wyciągnął z niej Matulę. Żyd powiedział, iż na jego liście widnieje jeszcze Namokel Zbigniew (chłopiec z Biblią). Wywołany wziął swe palto, po czym wyszedł, nie wypowiedziawszy ani słowa. Po ponownym zamknięciu celi, aresztanci rozłożyli sienniki do spania. Bohater położył się na jednym z nich z Mławskim. Nogi okryli kurtką, a resztę ciała paltem. Od wybitego okna wiało zimne powietrze. W świetle więziennych lamp Mławski zaczął się zastanawiać, czy jego ojciec zgodził się zostać konfidentem i dlaczego poznany chłopiec kłamał, mówiąc, że do więzienia przywiózł go dorożką policjant. Gdy przysypiali, dobiegły ich odgłosy strzałów spod więzienia. Domyślali się, że rozstrzelano ludzi zabranych po apelu z cel. Zastanawiali się, dlaczego nie zrobiono tego w lesie.

Ważne cytaty

  • „To musiał być Żyd, ten chłopiec z Biblią. Który to strzał był dla niego?”: pytanie zecera Kowalskiego, gdy w nocy słychać strzały.
  • „Kładźcie się lepiej spać.”: reakcja urzędnika Szrajera na to, co dzieje się pod więzieniem.

Zobacz też

Poprzednie: Matura na Targowej · Następne: U nas, w Auschwitzu… · Wszystkie opowiadania w pigułce · Motywy literackie · Człowiek zlagrowany · Narracja

Pytania i odpowiedzi

O czym jest „Chłopiec z Biblią”?

O nocy w celi na Pawiaku. Do więźniów trafia chłopiec z Biblią, który ukrywa pochodzenie, a po apelu zabierają go z celi i w nocy słychać strzały.

Kim są bohaterowie opowiadania?

Współwięźniami narratora: zecerem Kowalskim, przemytnikiem Kozerą, urzędnikiem Szrajerem, Matulą, Mławskim i żydowskim chłopcem.

Dlaczego więźniowie wiedzą, że chłopiec jest Żydem?

Domyślają się tego, choć chłopiec temu zaprzecza i twierdzi, że jego ojciec jest dyrektorem banku. Mławski jest pewien swoich racji.

Szybki test

Tytułowy bohater opowiadania "Chłopiec z Biblią":

"Nowym" w opowiadaniu "Chłopiec z biblią" jest:

Opowiadanie "Chłopiec z biblią" rozgrywa się: