aa
Geneza „Zemsty”: spór o mur w Odrzykoniu
Geneza „Zemsty”: spór o mur w Odrzykoniu
Aleksander Fredro napisał „Zemstę” w 1833 roku, opierając ją na dawnym sporze właścicieli zamku w Odrzykoniu pod Krosnem. Pomysł znalazł w starych aktach sądowych, które odkrył po ślubie z Zofią z Jabłonowskich Skarbkową, gdy żona wniosła mu w posagu połowę zamku. W dokumentach z XVII wieku wojewoda Piotr Firlej i kasztelan Jan Skotnicki procesowali się o mur dzielący ich części zamczyska.
Prawdziwy spór o mur w XVII wieku
Pomysł sporu o... więcej
Czas i miejsce akcji w „Zemście”
Czas i miejsce akcji w „Zemście”
Akcja „Zemsty” rozgrywa się w ciągu jednego dnia w starym zamku na prowincji Rzeczypospolitej, u schyłku XVIII wieku. Zamek jest podzielony murem na dwie części, a każda należy do innego szlachcica. Autor nie podaje dokładnej daty, ale wskazują ją wspomnienia konfederacji barskiej z 1768 roku i zwyczaje szlachty tamtych czasów.
Czas i miejsce w skrócie
Koniec XVIII wieku – początek XIX (czasy sarmackie, wspomnienie konfederacji barskiej, moda francus... więcej
Wątki i przyczyny konfliktu w „Zemście”
Wątki i przyczyny konfliktu w „Zemście”
W „Zemście” jest jeden wątek główny, czyli spór Cześnika i Rejenta o mur w zamku, oraz cztery poboczne: małżeńskie plany Cześnika, miłość Klary i Wacława, losy Papkina i decyzje Podstoliny. Wszystkie łączą się w akcie IV, kiedy Cześnik zmusza Wacława do ślubu z Klarą.
Przyczyna sporu: graniczny mur
Przyczyną konfliktu w „Zemście” jest graniczny mur. Rejent Milczek i ... więcej
Tytuł i motto „Zemsty”
Tytuł i motto „Zemsty”
Motto „Zemsty” brzmi: „Nie masz nic tak złego, żeby się na dobre nie przydało. Bywa z węża dryjakiew, złe często dobremu okazyją daje”. Pochodzi z pism Andrzeja Maksymiliana Fredry, dawnego pisarza z rodu autora komedii. Tytuł jest ironiczny, bo zemsta bohatera, zamiast zaszkodzić, przynosi szczęście i zgodę.
Motto utworu i jego sens
Tytuł Zemsta nierozerwalnie wiąże się z mottem utworu: „Nie masz nic tak złego, żeby się na dobr... więcej
Mur w „Zemście”: znaczenie i symbolika
Mur w „Zemście”: znaczenie i symbolika
Mur w „Zemście” dzieli zamek na dwie części, jedną Cześnika, drugą Rejenta, i jest głównym powodem ich sporu. Ma też znaczenie symboliczne: oznacza podziały, uprzedzenia i niemożność porozumienia. W komedii bohaterowie przekraczają go przez wyłom, a mur, który ich dzielił, ostatecznie nie przeszkadza w pojednaniu.
Jak bohaterowie przekraczają mur
Mur zamkowy jest przedmiotem sporu pomiędzy dwoma zwaśnionymi sąsiadami. Każdy ... więcej
Język i styl „Zemsty”
Język i styl „Zemsty”
Język „Zemsty” jest zbliżony do mowy potocznej szlachty i pełen powiedzonek, wykrzyknień, przysłów i przekleństw. Komedia jest napisana wierszem, w którym rymują się końcówki wersów, a każda postać mówi inaczej: Rejent łaciną i przesadnie grzecznie, Cześnik prosto, Papkin wysokim stylem.
Język zbliżony do mowy potocznej
Język Zemsty zbliżony jest do mowy potocznej, wykorzystuje:
* przekleństwa np. gad, czart, do kaduka: „Co za koncept, u ka... więcej
Komizm w „Zemście”: postaci, sytuacje, język
Komizm w „Zemście”: postaci, sytuacje, język
Komizm w „Zemście” ma trzy źródła: kontrast charakterów (komizm postaci), nieoczekiwane zdarzenia (komizm sytuacji) i dowcipne kwestie (komizm słowa). Najzabawniejszym bohaterem jest Papkin, bo rozmija się z samym sobą: mówi jak rycerz, a zachowuje się jak tchórz. Humor Fredry jest łagodny, nikogo nie obraża, więc czytelnik śmieje się z bohaterów i jednocześnie ich lubi.
Trzy rodzaje komizmu
W Zemście uwydatnia się humor widoczny na trze... więcej
Gatunek „Zemsty”: komedia charakterów i obyczajowa
Gatunek „Zemsty”: komedia charakterów i obyczajowa
„Zemsta” jest komedią, czyli dramatem, który się dobrze kończy i ma bawić. Fredro napisał komedię charakterów, bo akcja opiera się na zderzeniu dwóch różnych typów: porywczego Cześnika i przebiegłego Rejenta. Jest to też komedia obyczajowa, bo wyśmiewa zwyczaje szlachty, oraz komedia intrygi, bo wydarzenia napędzają podstępy. Ma cztery akty, 37 scen i zachowuje zasadę trzech jedności.
Dramat jako rodzaj literacki
... więcej
Plan wydarzeń „Zemsty”
Plan wydarzeń „Zemsty”
„Zemsta” Aleksandra Fredry ma cztery akty i 37 scen, a akcja toczy się jednego dnia w zamku podzielonym murem. Plan wydarzeń liczy 27 punktów: 6 w akcie I, 8 w II, 6 w III i 7 w IV. Punkty łączą sąsiednie sceny, dlatego ich numery nie zgadzają się z numeracją scen w tekście. Akty I, II i IV dzieją się w domu Cześnika, a akt III w domu Rejenta.
Akt I (w domu Cześnika)
1. Małżeńskie plany Cześnika.... więcej
Inscenizacje i ekranizacje „Zemsty”
Inscenizacje i ekranizacje „Zemsty”
„Zemsta” należy do najczęściej wystawianych utworów w polskim teatrze. Prapremiera odbyła się w 1834 roku we Lwowie, a od tamtej pory komedię grano w setkach inscenizacji i dwóch filmach: z 1955 roku i Andrzeja Wajdy z 2002 roku. Telewizyjny spektakl z 1972 roku w reżyserii Jana Świderskiego uchodzi za najbliższy tekstowi Fredry.
Prapremiera i pierwsze wystawienia
Prapremiera (pierwsze przedstawienie) Zemsty odbyła się w 12 maja 1834 we Lwowie. Był to... więcej
Najważniejsze cytaty z „Zemsty”
Najważniejsze cytaty z „Zemsty”
Najważniejsze cytaty z „Zemsty” dotyczą sporu sąsiadów, miłości Wacława i Klary, przechwałek Papkina i powiedzonek Rejenta. Wiele z nich weszło do polskiego języka jako przysłowia, na przykład „Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba” albo „Zgoda, a Bóg wtedy rękę poda”.
Cytaty o sporze sąsiadów
- dotyczące sąsiedzkiego sporu i wzajemnej nienawiści
„Ja - z nim w zgodzie? – Mocium panie, Wprzódy słońce w miejs... więcej
Bibliografia: literatura o „Zemście”
Bibliografia: literatura o „Zemście”
Bibliografia do „Zemsty” obejmuje wydanie komedii (Kraków 2001), opracowania o twórczości Fredry, w tym książki Mieczysława Inglota i Krystyny Poklewskiej, oraz źródła prasowe z lat 1972 do 2007, z których pochodzą informacje o inscenizacjach.
Wydanie utworu
1. Fredro Aleksander, Zemsta, Kraków 2001.
Opracowania
1. Inglot Mieczysław, Komedie Aleksan... więcej
Motywy literackie w „Zemście”
Motywy literackie w „Zemście”
Najważniejsze motywy „Zemsty” to zemsta, mur jako podział, miłość, której przeszkadza spór rodzin, oraz obraz szlachty i jej sarmackich wad. Fredro łączy je z humorem: śmieszą ludzkie słabości, parodia romantycznych wzorców i podstępy, które obracają się przeciw swoim autorom. Motywy te przydają się do rozmów o sąsiedzkich sporach, honorze i pojednaniu.
Najważniejsze motywy w skrócie
• obraz szlachty w liter... więcej
Czy „Zemsta” bawi, czy skłania do refleksji
Czy „Zemsta” bawi, czy skłania do refleksji
„Zemsta” bawi i uczy zarazem. Śmieszą Papkin, powiedzonka bohaterów i dyktowanie listu, ale komedia pokazuje też wady szlachty, takie jak pycha, porywczość, podstępność i tchórzostwo. Morał mieści się w mottcie: z jednego zła może wyniknąć dobro, bo konflikt Cześnika z Rejentem kończy się zgodą i dwoma małżeństwami.
Co śmieszy
„Zemsta” Aleksandra Fredry to komedia - utwór, który ... więcej
Komedia intrygi: manipulacje w „Zemście”
Komedia intrygi: manipulacje w „Zemście”
„Zemsta” jest komedią intrygi, bo prawie każda postać próbuje manipulować innymi: Cześnik wykorzystuje Papkina, Rejent murarzy i syna, Podstolina Cześnika, a Wacław i Klara Papkina. Wszystkie podstępy plączą się ze sobą i prowadzą do zakończenia, którego nikt nie planował: ślubu Wacława z Klarą.
Czym jest intryga
Intryga to skryte i umyślne działanie postaci, zmierzające do pokrzyżowania zamiarÃ... więcej
Streszczenie szczegółowe „Zemsty” Aleksandra Fredry
Streszczenie szczegółowe „Zemsty” Aleksandra Fredry
„Zemsta” to komedia Aleksandra Fredry z 1833 roku, jeden z najczęściej wystawianych polskich dramatów. Fredro oparł ją na dawnych aktach sporu o mur w zamku w Odrzykoniu, którego połowę dostał w posagu razem z żoną. Utwór ma cztery akty i 37 scen: osiem w akcie I, dziewięć w II, siedem w III i trzynaście w IV. Jest napisany wierszem, a akcja trwa jeden dzień. Poprzedza ją motto, a tłem jest świat szlachty z końca XVIII wieku. To streszczenie idzie akt po akcie i scena po scenie, razem z cytat... więcej
Sarmatyzm i obraz szlachty w „Zemście”
Sarmatyzm i obraz szlachty w „Zemście”
Sarmatyzm to dawny styl życia polskiej szlachty: przywiązanie do tradycji, gościnność, kult szabli i honoru, ale też kłótliwość i pieniactwo. W „Zemście” uosabia go Cześnik, który wspomina konfederację barską i sejmiki, podczas gdy Papkin ubiera się po francusku, a Rejent jest dorobkiewiczem. Fredro pokazuje wady szlachty z ciepłem, nie chcąc jej oskarżać.
Cześnik: sarmata starej daty
Cześnik nosi szablę i wspomina czasy m... więcej
Prawo, sąd i pojedynek w „Zemście”
Prawo, sąd i pojedynek w „Zemście”
W „Zemście” spory szlachty rozstrzygają się nie tylko w sądzie, lecz także siłą, pieniądzem i sprytem. Rejent, który zna prawo, układa fałszywe zeznania murarzy i intercyzę z karą stu tysięcy. Cześnik woli pojedynek na szable niż proces, a Papkin sporządza testament. Komedia pokazuje, że prawo bywa narzędziem zemsty i wzbogacenia.
Fałszywe zeznania murarzy
W scenie pierwszej aktu III... więcej
kontakt | polityka cookies
