Geneza „Konrada Wallenroda”

Mickiewicz w Rosji: urzędnik za dnia, spiskowiec nocą

Adam Mickiewicz tworzył „Konrada Wallenroda” w latach 1825-1827, w okresie zesłania w głąb Rosji. W tym czasie pracował przymusowo w kancelarii gubernatora generalnego – księcia Dymitra Golicyna. Pełnił tam obowiązki państwowego urzędnika.

Za dnia przywdziewał maskę pilnego pracownika biura znienawidzonego rządu, by pod osłoną nocy spotykać się z działaczami niepodległościowymi, nawiązywać stosunki ze środowiskami demokratycznymi, a nawet rewolucyjnymi. Cały czas myślał o możliwościach wyzwolenia ukochanej Polski spod łańcucha caratu.

Klęska dekabrystów jako impuls

Skoro miał tak dużo obowiązków, jakim sposobem udało mu się napisać „Konrada Wallenroda”? Otóż jego praca nie wymagała częstej obecności w biurze, dzięki czemu mógł poświęcić się pisaniu. Bezpośrednią przyczyną napisania dzieła była klęska dekabrystów, z powodu której Mickiewicz stracił wielu rosyjskich przyjaciół - poetów.

Uświadomił sobie wówczas, że Rosja jest zbyt ogromnym i potężnym mocarstwem, by dać się pokonać w otwartej i uczciwej walce. W takiej atmosferze zrodziła się myśl o popełnieniu utworu, w którym główny bohater podstępem doprowadza do klęski Zakonu Krzyżackiego.

Kostium historyczny i carska cenzura

Aby utwór mógł ukazać się w Rosji (ponieważ akurat tam przebywał autor), konieczna był zgoda na opublikowanie wydana przez cenzurę carską. Otrzymanie takiego pozwolenia graniczyło niemalże z cudem. Przecież chodziło tu o człowieka skazanego za antyrosyjską propagandę i działalność na szkodę caratu… Sprytny Mickiewicz nie poddał się jednak – wybrnął z tej sytuacji, ponieważ przeniósł akcję powieści poetyckiej w XIV wiek.

Dzieło zostało opublikowane w Petersburgu, w lutym 1828 roku.

Przed tekstem poematu stoją motto z Machiavellego o lisie i lwie oraz dedykacja dla przyjaciół poety, Bonawentury i Joanny Zaleskich, „na pamiątkę lata tysiąc ośmset dwudziestego siódmego”. W prozatorskiej Przemowie autor zapewnia, że opisuje naród litewski, który „w ogromie swoich zdobyczy zniknął”, czyli sprawy dawno zamknięte. To zapewnienie miało uspokoić cenzora.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy i gdzie powstał „Konrad Wallenrod”?

W latach 1825 do 1827 w Rosji, gdzie Mickiewicz przebywał na zesłaniu i pracował w kancelarii gubernatora Golicyna. Poemat wydano w Petersburgu w lutym 1828 roku.

Jaki związek ma poemat z dekabrystami?

Wśród dekabrystów Mickiewicz miał przyjaciół, rosyjskich poetów. Upadek ich powstania w grudniu 1825 roku pokazał mu, że otwarta walka z caratem nie ma szans. Z tej myśli wyrósł bohater, który niszczy wroga podstępem.

Dlaczego akcja toczy się w średniowieczu?

Ze względu na cenzurę. Opowieść o Litwinie i Krzyżakach z XIV wieku wyglądała na utwór historyczny, a polscy czytelnicy rozumieli, że mowa o ich własnym położeniu pod zaborami.

Komu Mickiewicz zadedykował poemat?

Bonawenturze i Joannie Zaleskim, przyjaciołom z okresu pobytu w Rosji. Dedykacja wspomina lato 1827 roku.