Konrad Wallenrod jako bohater bajroniczny. Wallenrodyzm
Konrad Wallenrod ma cechy bohatera bajronicznego: jest tajemniczy, samotny, dumny i wewnętrznie rozdarty, a jego przeszłość poznajemy we fragmentach. Od bohaterów Byrona różni go cel, bo nie mści własnych krzywd, tylko krzywdy ojczyzny. Z połączenia tych cech z walką podstępem powstał nowy typ postawy, nazwany od jego nazwiska wallenrodyzmem.
Cechy bohatera bajronicznego u Konrada
Cechy świadczące o tym, iż Konrada Wallenroda klasyfikujemy do grona bohaterów bajronicznych.
Konrad Wallenrod był:
· tajemniczy (przykładem tego może być fakt, iż nie znamy dokładnie jego losów, są one wypełnione niedopowiedzeniami i lukami),
· samotny i nieszczęśliwy (z powodu swego litewskiego pochodzenia nie może nawiązać w środowisku, w którym przebywa, bliższych znajomości),
· rozdarty wewnętrznie (cały czas zastanawia się nad słusznością swego podstępnego planu, nad jego etycznymi aspektami),
· zbuntowany przeciwko światu i panującym w nim zasadom (czuje się odizolowany od praw, które kierują życiem),
· dumny i pyszny, z poczuciem wyższości (wśród Krzyżaków rzadko kiedy pozwala sobie na poufałość),
· niezłomny, gotowy do walki, w której odda życie (nie daje się złamać przeciwnościom losu, lecz dąży do zrealizowania zamierzonego celu),
· pełen samozaparcia (wie, że aby osiągnąć cel, trzeba być cierpliwym),
· bezkompromisowy (nie zadowala się połowicznymi sukcesami w przyczynianiu się do podupadania siły Zakonu, pragnie jego całkowitej klęski),
· przebiegły (odznacza się sprytem i przytomnością rozumu w planowaniu klęski Krzyżaków),
· wielkim indywidualistą.
Gdzie te cechy widać w poemacie
Tajemniczość bohatera podkreśla już część I: Krzyżacy wybierają na mistrza cudzoziemca, o którym wiedzą tylko, że walczył z Maurami w Kastylii. Samotność widać w opisie jego zwyczajów, bo unika uczt i ma jednego przyjaciela, Halbana. O rozdarciu mówi nocna rozmowa pod wieżą, w której Konrad skarży się, że czeka go piekło. Dumę i bunt pokazuje ostatnia scena: umierający mistrz depcze płaszcz z krzyżem i rzuca Krzyżakom w twarz, że sam sprawił ich klęskę.
Wallenrodyzm: walka w masce
Mickiewicz wplatając w te cechy wątki podstępnej walki w „masce” w imię zasady, iż „cel uświęca środki” - stworzył nowy typ postawy, zwanej wallenrodyzmem.
Słowo „wallenrodyzm” weszło do języka potocznego. Mówi się tak o człowieku, który udaje lojalność wobec wroga, żeby mu zaszkodzić od środka. Postawa ta od początku budziła spory, bo wymaga kłamstwa i łamania przysiąg. Sam poemat nie pochwala jej bez zastrzeżeń: Konrad zwycięża, ale ginie jako człowiek złamany.
Pytania i odpowiedzi
Skąd pochodzi nazwa „bohater bajroniczny”?
Od nazwiska angielskiego poety George’a Byrona. Bohaterowie jego powieści poetyckich, na przykład Giaur, są samotnymi buntownikami z mroczną przeszłością.
Czym Konrad różni się od typowego bohatera bajronicznego?
Działa dla ojczyzny, a nie z powodów osobistych. Bohater Byrona mści się za własną krzywdę, a Konrad dla sprawy narodu rezygnuje z miłości.
Co to jest wallenrodyzm?
Postawa polegająca na walce z wrogiem metodą podstępu i zdrady, podjętej dla ważnego, szlachetnego celu. Człowiek udaje sojusznika przeciwnika, a potajemnie działa na jego szkodę.
Czy wallenrodyzm jest oceniany pozytywnie?
Oceny są podzielone. Jedni widzą w nim jedyną broń słabszego, inni złamanie zasad honoru. Poemat pokazuje obie strony: skuteczność podstępu i jego cenę.
Szybki test
Wallenrod wśród Krzyżaków:
Poprawna odpowiedź: d) rzadko pozwalał sobie na poufałość
Główny bohater powieści dla dobra ojczyzny:
Poprawna odpowiedź: c) wszystkie odpowiedzi są poprawne
Cechy bohatera bajronicznego to:
Poprawna odpowiedź: b) indywidualizm, samotność, tajemniczość