Streszczenie „Kordiana” w pigułce

W nocy z 31 grudnia 1799 na 1 stycznia 1800 roku w chacie Twardowskiego w Karpatach zbierają się szatani. Szatan każe Mefistofelowi pomóc narodowi, któremu zbliża się wielki dzień, a diabły mieszają w kotle przyszłych przywódców powstania listopadowego i ludzi do rządu. Głos w powietrzu każe im zniknąć. W Prologu trzy Osoby spierają się o poezję: pierwsza widzi w niej proroctwo i pociechę dla narodu, druga drwi z jej mocy, a trzecia, bliska Słowackiemu, chce nią wskrzeszać lud.

W 1828 roku Kordian, który przeżył samobójczą próbę, jedzie przez Europę. W Londynie dozorca parku uczy go, że za wszystko trzeba płacić. W Dover czyta „Króla Leara” i zachwyca się Szekspirem. Włoszka Wioletta porzuca go, gdy Kordian mówi, że przegrał cały majątek. W Watykanie papież nie słucha Polaka, bo bawi się z papugą. Na szczycie Mont Blanc Kordian wygłasza wielki monolog, postanawia poświęcić się dla Polski jak Winkelried i chmura znosi go na ziemię.

Na placu przed zamkiem w Warszawie lud czeka na koronację cara Mikołaja I na króla Polski. Szewc, Szlachcic i Żołnierz drwią z uroczystości, a Żołnierz zamiast „Boże, zachowaj” śpiewa „Boże, pochowaj nam króla!”. W katedrze car składa przysięgę na konstytucję. Po koronacji z tłumu dochodzą krzyki, że Wielki Książę Konstanty uderzył kobietę z dzieckiem, a nieznajomy śpiewa pieśń zachęcającą do tajnego buntu.

W podziemiach kościoła św. Jana spiskowcy naradzają się nad zamachem na cara. Prezes i Ksiądz mówią, że zbrodnia jest grzechem, a Podchorąży, czyli Kordian, i Starzec namawiają do zabójstwa. W głosowaniu przeważają przeciwnicy, więc Kordian postanawia zabić cara sam, bo tej nocy ma wartę w zamku. Idzie do sypialni cara, ale Strach i Imaginacja pokazują mu widma. Kordian mdleje u progu, a car podejrzewa, że wysłał go brat Konstanty.

Kordian z gorączką leży w szpitalu dla obłąkanych. Odwiedza go Doktor, w którym ukrywa się Szatan, i przekonuje, że nie ma sensu poświęcać się za naród. Pokazuje mu dwóch wariatów: jeden uważa się za krzyż, drugi za Atlasa podtrzymującego niebo. Doktor mówi Kordianowi, że jego zamach wyglądał jak ich poświęcenie. Wtedy wpada Wielki Książę z żołnierzami i każe zaprowadzić chłopca na Plac Saski.

Na Placu Saskim Konstanty każe Kordianowi skoczyć konno przez piramidę karabinów z bagnetami. Kordian skacze i przeżywa, ale car cicho zleca sąd wojenny i rozstrzelanie. W więzieniu Kordian żegna się z Grzegorzem. Konstanty kłóci się z carem i grozi mu wojskiem, więc Mikołaj podpisuje ułaskawienie. Na Placu Marsowym oficer podnosi rękę do strzału, a w tłumie krzyczą, że jedzie adiutant. Dramat kończy się, zanim wiadomo, kto zdąży.