MakbetWilliam Szekspir

Sumienie, sen i szaleństwo w „Makbecie”

W „Makbecie” sumienie odzywa się w snach, widzeniach i bezsenności: po zabójstwie Dunkana Makbet słyszy głos, który mówi, że zabił sen, na uczcie widzi ducha Banka, a Lady Makbet lunatykuje i bez końca myje ręce. Szekspir pokazuje, że zbrodnia, której nikt nie wykrył, i tak karze sprawcę od środka.

Po zabójstwie Dunkana

Po zabójstwie Makbet wraca do żony przerażony. Mówi, że słyszał głos: Makbet sen zabił, zabił sen niewinny, a potem, że Makbet już nigdy nie zaśnie. Nie mógł też wypowiedzieć „amen”, gdy słyszał modlitwę strażników. Lady Makbet uspokaja go i mówi, że takie myśli doprowadzą ich do szaleństwa.

Kiedy ktoś puka do bramy, Makbet patrzy na swoje ręce i pyta, czy cały ocean zmyje z nich krew. Lady Makbet jest wtedy pewna siebie: Czyn nasz omyje kilka wody kropli. Po kilku aktach ta pewność zniknie.

Duch Banka na uczcie

Na uczcie po zabójstwie Banka Makbet widzi go na swoim miejscu i traci panowanie nad sobą. Mówi do ducha: Nie możesz mówić, że ja to zrobiłem. Gdy duch znika, Makbet wraca do rozsądku: Tak! Ledwo zniknął, mężem znowu jestem. Lady Makbet pyta go: Jestżeś ty mężem? i tłumaczy gościom, że to tylko choroba.

Przed ucztą Makbet mówił żonie, że lepiej leżeć w grobie niż żyć w takim lęku. Po uczcie przyznaje, że zabrnął w krew tak daleko, że nie ma odwrotu. W jego głowie sumienie przyjmuje postać widzenia, którego nikt inny nie widzi.

Sen Lady Makbet

W pierwszej scenie ostatniego aktu lekarz i dama dworu obserwują królową, która wstaje we śnie, bierze świecę i trze ręce, jakby je myła. Mówi: Precz stąd, przeklęta plamo! Precz!, a potem: Tan Fife'u miał żonę; a gdzie ona teraz? Jak to? Nigdyż te ręce nie będą czyste? i wreszcie: Czuć tu zawsze krwi zapach. Wszystkie kadzidła Arabii nie uwonnią tej małej ręki.

Dama dworu mówi lekarzowi, że królowa każe zostawiać przy sobie lampę, która pali się bez przerwy. Lekarz stwierdza, że nie potrafi jej pomóc: Ale jej trzeba raczej spowiednika. Mówi też, że chora myśl wyznaje swoje sekrety poduszce: Myśl chora wyzna głuchemu wezgłowiu Serc tajemnice.

Makbet, który przestaje czuć strach

W ostatnim akcie Makbet jest zupełnie inny niż na początku. Gdy słyszy krzyki kobiet w zamku, mówi: Prawiem zapomniał, jak smakuje trwoga, i dodaje: Lecz nasyciłem się okropnościami, A strach tak z moją pobratał się myślą, Że nic nie może drżenia we mnie zbudzić. Dopiero gdy Seyton mówi mu, że królowa umarła, zaczyna się nad życiem zastanawiać, ale nawet wtedy mówi o nim jak o cieniu i opowieści bez znaczenia.

Wcześniej Makbet pytał lekarza o chorobę królowej i prosił, żeby ją wyleczył. Lekarz odpowiedział, że królowa jest Nie tyle chora, królu, co znękana Ciągiem natrętnych widzeń. Makbet nie potrafi jej pomóc, tak jak nie umie pozbyć się własnej winy.

Co to znaczy dla sensu tragedii

Nikt nie podejrzewa Makbeta i Lady Makbet, dopóki sami się nie zdradzą, a mimo to oboje cierpią. Sumienie pełni więc w tragedii rolę sądu, który nie potrzebuje świadków. Dla Makbeta jest to bezsenność i widzenia, a dla Lady Makbet lunatykowanie. Obydwoje próbują zagłuszyć je kolejnymi działaniami albo pozorną pewnością siebie, ale to się nie udaje. Szerzej o psychice bohaterów pisze artykuł Psychologia w „Makbecie”.

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza zdanie „Makbet sen zabił”?

Makbet po zabójstwie śpiącego Dunkana traci spokój, bo zabił człowieka we śnie i sam nie będzie mógł już zasnąć. Głos, który słyszy, zapowiada mu bezsenność i niepokój do końca życia.

Dlaczego Lady Makbet myje ręce?

Bo widzi na nich krew. We śnie powtarza słowa o plamie, o krwi i o żonie Makdufa, więc wraca myślami do zbrodni, o których na jawie nie mówiła.

Kto jeszcze zauważa szaleństwo Lady Makbet?

Lekarz i dama dworu. Lekarz mówi, że jej choroba jest ponad jego możliwości, i radzi, żeby ktoś pilnował, by sobie nie zrobiła krzywdy.

Czy sumienie Makbeta znika?

W ostatnim akcie sumienie Makbeta staje się odrętwieniem. Makbet mówi, że przestał się bać i że nic nie budzi w nim drżenia. Nadal jednak nie umie odpowiedzieć na pytanie o sens życia.