Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Według „Makbeta” władza zdobyta zbrodnią niszczy człowieka: budzi w nim lęk, podejrzliwość i potrzebę przemocy, a odbiera spokój i przyjaciół. Odpowiedź porównuje Makbeta z Dunkanem i Malkolmem, którzy pokazują władzę jako służbę. Kontekst historyczny to wiara, że król rządzi z woli Boga.
Teza
Szekspir pokazuje, że władza nie psuje człowieka sama przez się, ale sposób jej zdobycia i utrzymania ma ogromny wpływ na człowieka. Makbet zdobywa tron zbrodnią i dlatego żyje w ciągłym lęku, zabija kolejnych ludzi i traci wszystko, co miał. Dunkan i Malkolm pokazują, że władza może być służbą i dobrem dla państwa.
Argument pierwszy: władza rodzi strach i ciągłą podejrzliwość
Makbet na początku jest szanowanym generałem, którego król chwali i nagradza. Gdy zostaje królem, nie czuje się bezpieczny. Mówi: Być królem jest niczym, Jeśli nie mogę być królem bezpiecznie
. O Banku mówi: On jeden tylko z żyjących mnie trwoży
, i żałuje, że zabił dobrego Dunkana dla jego potomków. Mimo korony nie może spać spokojnie: Lepiej w mogile z umarłym spoczywać Przez nas wysłanym, by spoczynek znaleźć, Niż straszne męki, na torturach myśli, Cierpieć bez końca
.
Lady Makbet mówi to samo na własny sposób: Bez zysku wszystko tam stracone, Gdzie szczęścia żądze nie dają spełnione
. Władza, którą zdobyli, nie dała im ani spokoju, ani radości.
Argument drugi: władza zmienia stosunek do ludzi i do przemocy
Po pierwszej zbrodni Makbet coraz łatwiej sięga po przemoc. Po wiadomości o ucieczce Makdufa mówi: Odtąd też pierwsza myśl mojego serca Będzie i pierwszym ręki mojej dziełem
. Zabija Banka, a potem rozkazuje wymordować rodzinę Makdufa, w tym małego chłopca. Jego poddani przestają mu ufać, a w akcie V szkoccy panowie mówią, że armię Makbeta prowadzi Rozkaz, nie miłość
.
Tytuły Makbeta wyglądają na nim jak cudze szaty: niby płaszcz olbrzyma Na karłowatym złodzieju
. Władza nie wyniosła go ponad innych, tylko pokazała, że nie jest jej godny. Z odważnego wodza staje się tyranem, który żyje wśród ludzi, którzy się go boją.
Argument trzeci: władza jako służba, czyli Dunkan i Malkolm
Dunkan jest przeciwieństwem Makbeta. Nagradza zasługi, ufa ludziom i rządzi łagodnie. Makbet przyznaje, że Duncan tak łagodnie władał, Na tronie swoim posadził cnót tyle
, że jego cnoty będą świadczyć przeciw zabójcy. Malkolm w scenie w Anglii wymienia cechy dobrego króla: Szczerość, wytrwałość, dobroć, sprawiedliwość, Męstwo, pobożność, cierpliwość, pokora, I miłosierdzie
. Choć na próbę udaje, że ich nie ma, naprawdę im odpowiada.
Po zwycięstwie Malkolm obiecuje nagrodzić tanów tytułem hrabiów, sprowadzić z powrotem wygnańców, którzy uciekli przed tyranem, i ukarać jego sprzymierzeńców. Szkocja odzyskuje rząd, który służy poddanym. Różnicę między królem a tyranem pokazuje także scena w Anglii, gdzie król Edward słynie z uzdrawiania chorych.
Kontekst historyczny: władza króla w czasach Szekspira
„Makbet” powstał za panowania Jakuba I, który był królem Szkocji, a od 1603 roku także Anglii. Jakub I uważał, że władza króla pochodzi od Boga, więc zamach na króla był grzechem i zdradą. Kilka miesięcy przed powstaniem sztuki, w 1605 roku, wykryto spisek, w którym chciano wysadzić parlament razem z królem. Niektórzy badacze łączą z tym wydarzeniem temat królobójstwa w tragedii.
W takim świecie zabójstwo Dunkana jest nie tylko zbrodnią przeciw człowiekowi, ale też przeciw porządkowi państwa i Bogu. Szekspir pokazuje więc, że władca, który zdobył tron zbrodnią, nie może dobrze rządzić, bo własne bezpieczeństwo stawia ponad dobro państwa. W zakończeniu prawowitym następcą jest Malkolm, którego wskazał Dunkan, i tym samym porządek zostaje przywrócony.
Podsumowanie
W „Makbecie” władza ma na człowieka silny wpływ. Makbet traci przez nią sen, przyjaciół i sumienie, a jego tron staje się źródłem strachu. Dunkan i Malkolm pokazują, że władza może być służbą i że dobry król dba o poddanych, a nie o własne bezpieczeństwo.
Pytania i odpowiedzi
Czy władza zmienia Makbeta na gorsze?
Zmienia go przede wszystkim sposób, w jaki ją zdobył. Zabójstwo Dunkana zmusza go do kolejnych zbrodni, a lęk o tron prowadzi go do tyranii. Na początku jest odważnym generałem, a pod koniec samotnym władcą, którego nikt nie lubi.
Czym różni się Dunkan od Makbeta jako władca?
Dunkan nagradza zasługi, ufa ludziom i rządzi łagodnie, a Makbet rządzi strachem i zabija przeciwników. Poddani Dunkana służą mu z miłości, a Makbeta z przymusu.
Jak Malkolm przedstawia dobrego króla?
Wymienia cechy: sprawiedliwość, łaskawość, cierpliwość, pobożność, męstwo i miłosierdzie. W scenie w Anglii udaje, że ich nie ma, żeby sprawdzić, czy Makduf jest szczery.
Czy w „Makbecie” władza prowadzi tylko do zła?
Szekspir pokazuje też dobrych władców: Dunkana, Malkolma i angielskiego króla Edwarda, który uzdrawia chorych. Zło wynika ze sposobu, w jaki władzę zdobyto i jak ją utrzymano.
Jak wykorzystać myśl Machiavellego w odpowiedzi o władzy?
Jako kontekst filozoficzny: według Machiavellego władca ma być skuteczny bez względu na moralność. „Makbet” pokazuje, że taki sposób rządzenia kończy się klęską i że okrucieństwo nie daje władcy bezpieczeństwa.