MakbetWilliam Szekspir

Moralna odpowiedzialność za czyny. Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Makbet i Lady Makbet ponoszą pełną odpowiedzialność moralną za swoje zbrodnie, bo wiedzą, że robią źle, mogą się wycofać i mimo to idą dalej. Odpowiedź pokazuje, jak Szekspir oddziela wpływ wiedźm i żony od decyzji Makbeta oraz jak sumienie i kara potwierdzają winę. Kontekst to biblijny zakaz zabijania i historia Kaina.

Teza

Według Szekspira człowiek odpowiada za swoje czyny, nawet gdy ktoś go namawia albo gdy los zdaje się sprzyjać zbrodni. Makbet wie, że zabicie Dunkana jest złem, a wiedźmy i Lady Makbet tylko rozbudzają jego ambicję. Skutkiem są wyrzuty sumienia, utrata bliskich i śmierć. Odpowiedzialność moralna oznacza zdolność rozpoznania zła, wybór i poniesienie skutków.

Argument pierwszy: Makbet wie, że robi źle, i wybiera zbrodnię

Przed zabójstwem Dunkana Makbet sam wymienia powody, żeby go nie zabijać. Jest krewnym i poddanym króla, a w zamku jest jego gospodarzem, który powinien Drzwi jego izby przed mordercą zamknąć, Nie sam na głowę jego nóż podnosić. Dodaje, że Dunkan rządził łagodnie i tak dobrze, że jego cnoty będą świadczyć przeciw zabójcy. Jedynym powodem do czynu jest dla niego ambicja: Jedyną moich zamiarów ostrogą Moja ambicja.

Na zabójstwo Makbet decyduje się sam. Lady Makbet nazywa go tchórzem, ale on odpowiada: Postanowiłem. Do strasznego czynu Przywołam wszystkie duszy mej potęgi. Banko, który słyszał te same wiedźmy, wybiera inaczej. Mówi, że chce zachować Sumienie czyste i wiarę bez skazy. Dowodzi to, że przepowiednia nie zdejmuje odpowiedzialności z człowieka, który ją usłyszał.

Argument drugi: Lady Makbet i wiedźmy współwinne, ale nie jedyne

Lady Makbet przejmuje inicjatywę. Po przeczytaniu listu męża wzywa złe duchy, układa plan zabójstwa, upija strażników i sama zanosi sztylety do komnaty króla. Nie zabija, ale przygotowuje zbrodnię i ją tuszuje. Dlatego odpowiada za zło, które wyrządzono za jej namową. Wiedźmy z kolei nie wydają Makbetowi żadnego rozkazu. Mówią mu tylko, co go czeka, więc ich wina polega na tym, że rozbudzają myśl o zbrodni.

Namowa nie zdejmuje winy z człowieka, który zabija, ale zwiększa winę namawiającego. Lady Makbet sama to potwierdza. Po zbrodni jest pewna siebie: Czyn nasz omyje kilka wody kropli. W ostatnim akcie, we śnie, pyta: Nigdyż te ręce nie będą czyste?. Sumienie przyznaje jej to, czego wcześniej nie chciała widzieć.

Argument trzeci: kolejne zbrodnie i kara

Po pierwszym morderstwie Makbet zabija strażników, zleca zamordowanie Banka i rozkazuje napaść na zamek Makdufa. Każdy z tych czynów jest jego własną decyzją. Przed zabójstwem Banka mówi żonie, żeby pozostała nieświadoma: Droga ma duszko, bądź niewinną wiedzy, Póki spełnionej nie przyklaśniesz sprawie. Wie więc, że robi coś, czego trzeba się wstydzić. Później przyznaje: Tak już głęboko we krwi ludzkiej brodzę, Że równie ciężko w tył kroki odwodzić, Jak już do brzegu drugiego przebrodzić.

Kara przychodzi z kilku stron. Makbet traci sen, widzi ducha Banka, traci żonę i przyjaciół, a poddani służą mu z przymusu. Przed śmiercią mówi do Makdufa: Lecz odejdź; zbyt już wiele na mej duszy Krwi twojej ciąży. Ginie z ręki człowieka, któremu odebrał rodzinę.

Kontekst biblijny: Dekalog i historia Kaina

Dekalog zawiera przykazanie „Nie zabijaj”, a Księga Rodzaju opowiada o Kainie, który zabił brata Abla. Kain nie mógł ukryć zbrodni: Bóg zapytał go o brata, a Kain odpowiedział, że nie wie. Krew Abla, jak mówi opowieść, wołała do Boga z ziemi, a Kain został skazany na tułaczkę.

W czasach Szekspira zabicie króla uważano za szczególnie ciężki grzech, bo król był pomazańcem Bożym, a poddani mieli obowiązek go chronić. Makbet łamie więc i zakaz zabijania, i obowiązek wobec władcy, a jego sumienie od razu to widzi: po zbrodni opowiada żonie, że nie mógł wypowiedzieć „amen”. W obu historiach krew jest znakiem winy. U Kaina woła z ziemi, a u Makbeta zostaje na rękach, których nie da się umyć.

Podsumowanie

W „Makbecie” odpowiedzialność moralna jest wspólna: ponosi ją Makbet, który zabija, i Lady Makbet, która do tego namawia. Wiedźmy rozbudzają ambicję, ale decyzję podejmuje człowiek. Banko pokazuje, że można było wybrać inaczej, a kara, którą ponoszą Makbet i jego żona, potwierdza, że Szekspir nie zdejmuje z nich winy.

Pytania i odpowiedzi

Czy Lady Makbet jest bardziej winna niż Makbet?

Makbet zabija sam i potem zleca kolejne zbrodnie, a Lady Makbet tylko namawia i przygotowuje pierwszą zbrodnię. Bez niej Makbet mógł się wycofać, ale ostateczną decyzję podjął on. Winny jest więc przede wszystkim Makbet, a jego żona jest współwinna.

Czy wiedźmy ponoszą winę za zbrodnie Makbeta?

Pośrednio. Zapowiadają mu koronę i tym rozbudzają jego ambicję, ale nie każą zabijać. Banko słyszał tę samą wróżbę i nikogo nie zabił, więc odpowiedzialność leży po stronie człowieka.

Którzy bohaterowie zachowują moralność?

Banko, który nie chce naruszyć sumienia, Dunkan, który rządzi łagodnie i sprawiedliwie, oraz Makduf i Malkolm, którzy przeciwstawiają się tyranii. Każdy z nich pokazuje, że zło nie jest jedynym wyborem.

Jaką karę ponosi Makbet za swoje czyny?

Traci spokój, sen, żonę i poparcie poddanych, a w końcu życie z ręki Makdufa. Jego władza kończy się klęską, a kraj odzyskuje prawowitego króla.

Jakiego jeszcze kontekstu użyć w odpowiedzi o odpowiedzialności?

Filozoficznego, na przykład spór o to, czy człowiek odpowiada za czyny popełnione pod wpływem namowy i silnej pokusy. Ważne, żeby powiedzieć, co ten kontekst wnosi do oceny Makbeta i Lady Makbet.