Gustaw: charakterystyka głównego bohatera
Gustaw, zwany Guciem, jest głównym bohaterem komedii: młodym, przystojnym fircykiem, bratankiem Radosta i narzeczonym Anieli z umowy rodziców. Na początku nie interesuje go ani dworek, ani panna, bo wolałby bale i hazard. Gdy dowiaduje się o ślubach panien, traktuje je jak wyzwanie. Układa plan, w którym wykorzystuje wszystkich domowników, i sam przy tym zakochuje się w Anieli. To antyromantyczny bohater: działa zamiast cierpieć.
Fircyk, który nie chce się żenić
Gustaw jest najważniejszą, najbardziej dynamiczną postacią komedii Aleksandra Fredry, ponieważ jest pomysłodawcą wszystkich intryg, a co za tym idzie – to za jego udziałem utwór bawi czytelników i widzów po dziś dzień.
Na początku dzieła jest beztroskim i oddanym zabawie przystojnym fircykiem, cieszącym się powodzeniem u kobiet, wymykającym się w nocy na bale i hazard. Według Klary był: „warszawską laleczką”, „Próżny, zły, dumny, zakochany w sobie...”, a Radost – niepotrafiący „utemperować” charakteru synowca - dostrzegał w jego charakterze zbyt dużą pewność siebie: „Rozsądku mało, pewności za wiele”. Dobre cechy zdawała się widzieć w nim jedynie Dobrójska: „Gustaw - pewnie, jak każdy, ma swoje przywary, / Ale młody, przystojny... (…)I wiem, że jego serce lepsze niźli głowa”, która w ostatniej scenie powierzyła mu córkę.
Choć wiedział, że stryj sprowadził go do majątku swej dawnej znajomej – Dobrójskiej – by umożliwić mu staranie się o rękę jej córki Anieli, to jednak Gustaw nie spełnia postawionych przez Radosta wymagań. Nie angażuje się w okazywanie zainteresowania dziewczynie, którą traktuje jak „wieśniaczkę”. Wiedząc, że jako wychowanek stryja nie może mu się sprzeciwić i odmówić małżeństwa (tu ukazanego na początku jako rodzaj umowy, transakcji), dokłada wszystkich sił, by opóźnić moment ostatecznego pożegnania kawalerskiego stanu. Odkłada zaręczyny, jak tylko może, choć nie zdobywa się na oświadczenie, że nie kocha Anieli. Za to wielokrotnie daje jej przykłady swej arogancji i lekceważenia, czego najznakomitszym przykładem jest scena, gdy zasypia w towarzystwie panien i gospodyni. Później ironicznie się tłumaczy: „No, spałem – prawda; ale z drugiej strony: / Trudno kochanka uśpi huk moździerzy, / Łacno głos fletów, głos kobiet pieszczony”.
Przeszkoda do pokonania i przemiana
Aniela wzbudza zainteresowanie hulaki, lekkoducha i fircyka dopiero w chwili, gdy staje się dla niego „przeszkodą do pokonania”. W momencie, w którym dowiaduje się o ślubach panien, zdobycie ręki jednej z nich traktuje jak wyzwanie. Obudziwszy w sobie instynkt zdobywcy, zaczyna starać się o przychylność dziewczyny. Złe wrażenie, które pozostawił po sobie, zasypiając w obecności niewiast, odbiera jako dodatkową przeszkodę, którą musi pokonać, by potwierdzić swoją męskość i spryt. W dalszej części komedii Gustaw daje wielokrotne przykłady na swą inteligencję, energiczność i wrażliwość, znajomość kobiecej psychiki. Realizując misternie zaplanowaną intrygę, wplata w nią wszystkie inne osoby dramatu, przez co staje się jego pierwszoplanowym bohaterem, najmocniej zaakcentowaną postacią.
Antyromantyczny bohater
W Ślubach panieńskich nie odnajdziemy typowego bohatera romantycznego, lecz Gucia - nieczującego buntu wobec świata, lecz bunt wobec „umowy”, jaką zawarli Radost i Dobrójska. Młodzieniec nie miał zamiaru przeciwstawić się woli „dorosłych”, lecz dokładał wszelkich starań, by opóźnić moment zaręczyn. Buntował się wobec nudy i przewidywalności zalotów, monotonności wiejskiej atmosfery, jednostajnemu, zaplanowanemu życiu przy boku niekochanej, lecz pięknej i mądrej żony. Jego bunt nie przejawiał się brakiem chęci do życia, samobójczymi próbami czy marazmem – Gucio buntował się aktywnie.
Fredro kreacją energicznego, aktywnego i zaangażowanego młodzieńca ośmieszył romantycznego bohatera: nieszczęśliwego, cierpiącego, bezradnego, czekającego na śmierć kochanka, czego bezpośrednim dowodem może być zestawienie Gucia z Gustawem (IV część Dziadów), zdrabniając imię, jakby chciał dowieść, iż w jego bohaterze nie ma nic z pompatyczności i wyniosłości mickiewiczowskiej postaci.
Gustaw z „Dziadów” i Gucio z komedii
Fredro świadomie dał bohaterowi imię Gustawa, tak jak nazywa się kochanek z IV części „Dziadów”. Zdrobnienie „Gucio” zamienia pompatyczną postać w żywego chłopaka, który kłamie, żartuje i zasypia przy narzeczonej. Radost każe mu nawet wprost nie naśladować romantycznych wzorów: „Nie bądź Gustawem — lecz kochaj wesoło”. Gustaw z komedii zaczyna jako ironista, a kończy jako człowiek, który naprawdę przeżywa uczucie, przed którym się bronił.
Pytania i odpowiedzi
Kim jest Gustaw?
Młodym szlachcicem, bratankiem Radosta i narzeczonym Anieli. Mieszka u pani Dobrójskiej, ale spędza noce na balach.
Jakie cechy ma Gustaw?
Jest sprytny, energiczny i pewny siebie, ale też próżny i lekkomyślny. W miarę akcji okazuje się też zdolny do szczerego uczucia.
Na czym polega intryga Gustawa?
Opowiada Anieli zmyśloną historię o nieszczęśliwej miłości, żeby ją wzruszyć. Potem rozsiewa plotkę, że Radost chce ożenić się z Klarą, i nakłania Albina do obojętności wobec panny. W ten sposób doprowadza do zerwania ślubów.
Dlaczego Gustaw jest bohaterem antyromantycznym?
Bo nie cierpi, nie rozpacza i nie umiera z miłości. Zamiast tego działa, kłamie z rozmysłem i dąży do szczęśliwego zakończenia.