Problematyka „Ślubów panieńskich”

Najważniejszy temat komedii to miłość: rodząca się powoli, poddawana próbie i zwycięska. Fredro pokazuje też prawo młodych do wyboru partnera, cierpienia małżeństw zawieranych bez uczucia i śmieszność sentymentalnej literatury. Ostatecznie komedia promuje spokojne życie rodzinne, a nie romantyczne cierpienia.

Apoteoza miłości

Śluby panieńskie są apoteozą miłości.

Najpiękniejsze uczucie Fredro opisał inaczej, niż współcześni mu romantycy. Miłość fredrowska nie jest smutna, przygnębiająca, ponura, nie spada na człowieka „z nieba”, nie rodzi się od pierwszego wejrzenia. Jak widzimy na przykładzie Anieli i Gustawa czy Klary i Albina, miłość potrzebuje czasu, by się ujawnić, rozwinąć i umocnić, ale gdy już się to stanie – jest szczęściem i błogosławieństwem człowieka.

W dziele mamy kilka rodzajów miłości, dzięki czemu poznajemy jej różne oblicza, począwszy od mocnego i silnego uczucia Gustawa do Anieli, pogodnego i pełnego zrozumienia i wyrozumiałości Anieli do Gustawa, poprzez przekorne Klary do Albina, sentymentalne, pełne łez i rozpaczy Albina do Klary, a skończywszy na dawnym, lecz nieśmiałym Radosta do Dobrójskiej.

Obserwujemy proces rodzenia się uczucia, które inaczej zakorzenia się w dobrodusznej i łatwowiernej Anieli, a inaczej w fircyku i lekkomyślnym hulace – Gustawie, dzięki czemu utwór staje się jeszcze bardziej uniwersalny i interesujący. Miłość wypełnia cały utwór, stając się motorem działania bohaterów.

Prawo młodych do wyboru partnera

Utwór jest zarazem poruszeniem tak ważnej kwestii, jak problem prawa młodych ludzi do wyboru partnera, miłości i małżeństwa. W momencie rozpoczęcia akcji małżeństwo Gustawa i Anieli jest tylko kwestią czasu, ponieważ opiekunowie młodych już zawarli „umowę” o ich przyszłości. Nie było ważne, iż Gustaw traktował Anielę początkowo jak „wieśniaczkę”, zasypiał w jej towarzystwie, okazywał znudzenie, a ona traktowała go jak fircyka nieprzedstawiającego sobą żadnych głębszych wartości.

Para nie przewidywała protestu – pewnie i tak doszłoby do ślubu bez miłości, gdyby nie nagłe pojawienie się szczerego uczucia dzięki intrydze wymyślonej przez bohatera. Również przykład Klary jest doskonałym odzwierciedleniem zasad, jaki panowały w czasach współczesnych Fredrze. Choć Radost był kilka razy starszy od dziewczyny, jeżeli faktycznie chciałby pojąć ją za żonę, nie mogłaby sprzeciwić się woli ojca, decydującego o jej przyszłości.

Cierpienie w małżeństwie bez miłości

Pisarz zasygnalizował w utworze problem cierpień ludzi w małżeństwie bez miłości. Niespełnieni w związku są rodzice Klary, nieszczęście jest również udziałem Radosta i Dobrójskiej – rozdzielonych w młodości poprzez decyzję rodziców. Cierpieliby również Gustaw i Aniela, gdyby nie pojawienie się między nimi uczucia. Śluby panieńskie są głosem pisarza w tej sprawie. Choć dzieło nie jest tragiczną historią, pełną samobójstw i pompatycznego „umierania z rozpaczy przy boku niekochanego partnera”, to jednak nakreślają negatywne konsekwencje praw w czasach, gdy o przyszłości ludzi nie decydowali oni sami, lecz rodzice i stosunki społeczno-majątkowe.

Ośmieszenie literatury sentymentalnej

Ponadto komediodramat jest udaną próbą ośmieszenia literatury sentymentalnej i sentymentalnego modelu przeżywania miłości. Jeżeli panny wyrabiały sobie poglądy na życie (zawarcie ślubów) podczas lektur „książek zbójeckich”, zakładających niemożność szczęśliwego życia w małżeństwie, śmierć miłości, przewrotność i zdradziecką naturę mężczyzn. Panowie starali się zdobyć serce ukochanej zachowując się niemęsko i karykaturalnie, nie świadczyło to pomyślnie o dorobku sentymentalizmu i romantyzmu. Takie klasyczne dzieła, jak Cierpienia młodego Wertera czy IV część Dziadów były dla Fredry doskonałym materiałem do prześmiewczych pamfletów i parodii.

Przyglądając się postaci Albina – najkomiczniejszej w utworze - młodzieńca rozpaczającego i rozkoszującego się w katuszach miłości, ocierającego oczy chusteczką, będącego „ckliwym chłopcem na zawołanie”, dostrzegamy, jakie spustoszenia w rozumach młodzieży początku XIX wieku poczynił sentymentalizm i romantyzm. Definitywnym ośmieszeniem idei miłości sentymentalnej jest ukazanie, jak szybko Aniela i Klara zrezygnowały z kontynuowania ślubów i zgodziły się na pozostawienie panieńskich stanów na rzecz małżeństw.

Ideał rodzinnego szczęścia

Śluby są więc utworem propagującym spokojne, małżeńskie życie, z dala od miasta i lektury sentymentalnych powieści. Ideałem szczęścia była kochająca się rodzina, a nie, jak twierdzili inni romantycy, możliwość poświęcenia się w imię wolności ojczyzny czy oddanie się tworzeniu poezji.

Pytania i odpowiedzi

Co to znaczy, że komedia jest apoteozą miłości?

Że ją wysławia. Fredro pokazuje miłość jako uczucie, które wymaga czasu i dojrzałości, ale daje człowiekowi szczęście.

Jakie problemy społeczne porusza komedia?

Małżeństwa zawierane z woli rodziców i bez uczucia oraz brak prawa młodych do wyboru męża lub żony. Rodzice Klary są nieszczęśliwi, a Radost i Dobrójska rozstali się z powodu decyzji rodziców.

Jak komedia traktuje sentymentalizm?

Z przymrużeniem oka. Panny uwierzyły w romanse i złożyły śluby, a Albin zachowuje się jak bohater ckliwej powieści. Wszystko to okazuje się śmieszne i szkodliwe.