Streszczenie szczegółowe „Hamleta” Williama Szekspira
„Hamlet” Williama Szekspira to tragedia w pięciu aktach, której akcja toczy się w Elzynorze, zamku królów Danii, i trwa niewiele ponad dwa miesiące. Streszczenie prowadzi przez wszystkie sceny po kolei: od nocnej warty i spotkania z Duchem aż do pojedynku, w którym giną prawie wszyscy główni bohaterowie. Cytaty pochodzą z przekładu dostępnego na Wolnych Lekturach.
Miejsce akcji
Akcja dramatu rozgrywa się w duńskim Elzynorze, czyli dzisiejszym Helsingõrze, mieście portowym, położonym w najwęższym miejscu cieśniny Sund.
Akt I: Duch na tarasie
Scena pierwsza: wartownicy i Duch
Wieczorem, przed zamkiem, na tarasie, wartę pełnił żołnierz Fransisko. Punktualnie o północy zastąpił go Bernardo. Mężczyźni wymienili ze sobą kilka zdań. Udając się na spoczynek, wartownik po drodze do kwatery spotkał „Przyjaciela kraju” – Horacego i Marcellusa, którzy śpieszyli na taras do czekającego na nich Bernardo. Mieli z nim pełnić służbę tej nocy. Gdy przybyli na miejsce Horacy zapytał: „I cóż? Czy owa postać i tej nocy Dała się widzieć?” Żołnierz odrzekł, iż noc przebiegała spokojnie, a jego poprzednik, czyli Fransisko, niczego nie zauważył. Marcellus wyjawił, iż Horacy nie wierzył w przedziwne, straszne zjawisko, które już dwukrotnie ukazało się wartownikom. Właśnie dlatego przybył na taras, aby na własne oczy przekonać się o jego prawdziwości. Sceptycznie nastawiony mężczyzna był przekonany, iż nic nadzwyczajnego nie miało prawa wydarzyć się tej nocy. Horacy poprosił Bernarda, aby ten opowiedział mu o tajemniczym zjawisku, którego był już rzekomo dwukrotnym świadkiem. Żołnierz opowiedział: „Gdy owa jasna gwiazda na zachodzie Tę samą stronę nieba oświecała, Gdzie teraz błyszczy, i zamkowy zegar Bił pierwszą, Marcel i ja ujrzeliśmy...”. Przerażony Marcellus przerwał opowieść słowami: „Przestań; spojrzyjcie tam: nadchodzi znowu”. Oczom trzech mężczyzn ukazał się duch zmarłego króla Danii. Nawet Horacy zbladł z przerażenia i zamilkł. Bernardo poprosił go, aby przemówił do zjawy. „Przyjaciel kraju” zwrócił się do widma: „Ktoś ty, co nocnej pory nadużywasz I śmiesz przywłaszczać sobie tę wspaniałą Wojenną postać, którą pogrzebiony Duński monarcha za życia przybierał? Zaklinam cię na Boga: odpowiadaj”. Duch znikł nie odzywając się nawet słowem. Horacy przeprosił żołnierzy, iż wcześniej im nie wierzył. Na własne oczy przekonał się, że mówili prawdę. Mężczyzna był zdumiony, ponieważ zjawa do złudzenia przypominała zmarłego króla, a w dodatku miała na sobie zbroję, w której odparł niegdyś atak Norwegów, jego mina przypominała tę, która widniała na twarzy króla, gdy: „(…) po bitwie zaciętej na lodach Rozbił tabory Polaków”. Horacy podejrzewał, iż widmo było „prognostykiem” nadchodzących na Danię nieszczęść i zawirowań. Marcellus wspomniał, że od jakiegoś czasu kraj był pochłonięty zbrojeniami. Robotnicy od świtu do nocy w wielkim pośpiechu pracowali w warsztatach okrętowych. Mężczyzna nie wiedział, po co to wszystko. Horacy wytłumaczył mu sytuację polityczną, w jakiej wówczas znajdowała się Dania. Ostatni monarcha, którego widmo dopiero co widzieli, stoczył wojnę z zazdroszczącym mu potęgi Fortynbrasem, władcą Norwegii. Dzielny syn króla Danii, Hamlet, zabił na polu walki Fortynbrasa, w wyniku czego państwo duńskie wzbogaciło się o kraje norweskie, co wynikało z ówczesnego prawa wojennego i zawartych wcześniej klauzul. Awanturniczy syn poległego króla Norwegii, zdołał zgromadzić armię najemników, za pomocą której siłą próbował odebrać Duńczykom ziemie pozyskane w wyniku porażki jego ojca. Z tego właśnie powodu w kraju zapanowała atmosfera wojny i zbrojenia. Horacy uważał, iż ukazanie się ducha króla może zwiastować jedynie grozę. Przypomniał, iż podobne zjawiska miały miejsce w Rzymie, gdy tuż przed śmiercią Juliusza Cezara: „Otworzyły się groby i umarli Błądzili jęcząc po ulicach Rzymu; Widziane były różne dziwowiska: Jako to gwiazdy z ogonem, deszcz krwawy, Plamy na słońcu i owa wilgotna Gwiazda rządząca państwami Neptuna, Zmierzchła, jak gdyby na sąd ostateczny”. Mężczyzna był przekonany, iż to samo będzie czekało Danię. Nagle powrócił Duch. Horacy zastąpił drogę upiorowi i rozkazał mu odezwać się: „Maszli świadomość losów tego kraju, Które, wprzód znając, można by odwrócić: To, mów!”. Z oddali dobiegło ich pianie koguta. Marcellus ruszył na zjawę z halabardą, lecz zanim dobiegł, upiór ponownie rozpłynął się w powietrzu. Bernardo zauważył, iż Duch miał zamiar się odezwać, lecz zamilkł, gdy kur zapiał. Horacy wyjaśnił, iż na dźwięk „trębacza zwiastującego poranek”, czyli koguta, wszystkie duchy muszą natychmiast opuścić ludzki świat. Marcellus dodał, iż podobno w każdą noc Bożego Narodzenia, te niezwykłe ptaki pieją całą noc, przez co wszelkie zło zmuszone jest do pozostania we śnie. Horacy dostrzegł nadchodzący wschód słońca i zaapelował do wartowników, by udali się do Hamleta i opowiedzieli mu o zajściach, które miały miejsce tej nocy.
Scena druga: sala audiencjonalna
Akcja przenosi się do sali audiencjonalnej w zamku. Zasiadający na tronie Król przemawiał do Korneliusza i Woltymanda. Mężczyzna piastował rolę głowy państwa, ponieważ zaraz po śmierci króla, którą określał jako wielką stratę, ożenił się z wdową po nim: „Dlatego – z zatrutą, Że tak powiemy, od smutku radością, Z pogodą w jednym, a łzą w drugim oku, Z bukietem w ręku, a jękiem na ustach, Na równi ważąc wesele i boleść – Połączyliśmy się małżeńskim węzłem Z tą niegdyś siostrą naszą, a następnie Dziedziczką tego wojennego państwa”. Monarcha powierzył dwóm dworzanom pismo do prawowitego króla Norwegii, obłożnie chorego brata pokonanego przez Hamleta władcy. Dokument donosił o poczynaniach Fortynbrasa, który nosił takie same imię jak jego ojciec, na terenach duńskich. Młodzieniec najwyraźniej uważał, iż śmierć poprzedniego króla Danii była jednoznaczna z zaprzestaniem obowiązywania zapisów zawartych w klauzulach. Młody Fortynbras dążył do odzyskania ziem utraconych przez swojego ojca. Król Danii zwracał się z prośbą do monarchy norweskiego, by ten zapanował nad swoim „synowcem”.
Mężczyzna nakazał dodatkowo Korneliuszowi i Woltymandowi pozdrowić ciężko chorego władcę i jak najszybciej wracać. Gdy dworzanie wyszli Król bardzo uprzejmie zwrócił się do Laertesa, syna Poloniusza, szambelana, ponieważ wiedział, iż ten pragnął zadać mu pytanie. Młodzieniec poprosił monarchę o pozwolenie na powrót do Francji, skąd pochodził. Tłumaczył i z wielką przyjemnością przybył na koronację, a ponieważ było już po ceremonii to pragnął wyjechać. Poloniusz dodał, iż jego syn nalegał tak bardzo, że nie pozostało mu nic innego jak zgodzić się na powrót młodzieńca do Francji, o to samo prosił Króla. Monarcha łaskawie zezwolił Laertesowi opuścić Danię. Następnie zwrócił się do swojego pasierba: „Do ciebie się teraz Zwracam, kochany synowcze Hamlecie, Synu mój”. Młodzieniec na stronie skwitował to wezwanie: „Trochę więcej niż synowcze, A mniej niż synu”. Król wraz z Królową, matką tytułowego bohatera, apelowali do niego, by zaprzestał żałować swojego ojca i „wypogodzonym okiem” spojrzał na Danię. Hamlet odparł, iż jego uczucia ciężko nazwać zwyczajnym smutkiem, ponieważ odczuwał coś znacznie głębszego, czego nie potrafił nazwać. Król przekonywał pasierba, iż również jego ojciec kiedyś opłakiwał śmierć swojego ojca, bowiem właśnie taka powinna być kolej rzeczy. Jednocześnie twierdził, iż mężczyźnie nie przystoi być w wiecznej żałobie, ponieważ „Jest to niemęskie okazywać serce”. Apelował do pasierba, by pogodził się z losem i zaakceptował go jako swojego ojczyma. Król wraz z małżonką nie godzili się na powrót Hamleta na Uniwersytet w Wittenberdze, gdzie pobierał nauki. Razem zwrócili się do niego, aby zgodził się pozostać w Danii. Tytułowy bohater nie mógł odmówić matce. Tylko z powodu jej prośby postanowił nie wyjeżdżać do Saksonii i pozostać w rodzinnym dworze. Wiadomość ta uradowała Króla, który nakazał wszystkim podwładnym świętowanie decyzji swojego następcy. Monarcha wraz z małżonką opuścili komnatę, pozostawiając w niej samego Hamleta. Tytułowy bohater rozpaczał nad śmiercią ojca. Wolałby umrzeć, lecz Bóg zakazał samobójstwa. Młodzieniec był pełen obrzydzenia dla swojego ojczyma, który według niego wyglądał niczym „satyr” w porównaniu ze swoim poprzednikiem, którego bohater nazwał Hyperionem, czyli ucieleśnieniem piękna. Dziwił się swojej matce, iż już w miesiąc po śmierci męża dopuściła do siebie innego mężczyznę, przez co wydawało mu się, iż Królowa nie była pogrążona w żałobie. Hamlet podejrzewał spisek swojego stryja, obecnego króla i swojej matki. Próbował odegnać od siebie tę straszną myśl, lecz była ona silniejsza od niego: „Nim jeszcze słony osad łez nieszczerych Z zaczerwienionych powiek jej ustąpił, Została żoną innego! Tak prędko, Tak lekko, skoczyć w kazirodne łoże! Nie jest to dobrym ani wyjść nie może Na dobre. Ale pękaj, serce moje, Bo usta milczeć muszą”. Do komnaty weszli trzej mężczyźni, którym na murach zamku ukazało się widmo zmarłego króla. Hamleta ucieszył widok Horacego, przyjaciela z Wittenbergi, który przybył na pogrzeb jego ojca i został na ślub jego żony, który nastąpił niedługo potem. Hamlet zdobył się na żart i wyjawił Horacemu, iż to oszczędność była powodem tak niewielkiej odległości w czasie tych dwóch ceremonii: „Resztki przysmaków z pogrzebowej stypy Dały traktament na ucztę weselną”. Tytułowy bohater nie mógł się pogodzić ze śmiercią ojca i wyjawił przyjacielowi, iż widzi go oczami duszy. Horacy oznajmił Hamletowi, iż w nocy widział jego ojca. Tłumaczył dalej, iż w ciągu ostatnich dwóch wart na murach zamku Bernardo i Marcellusowi ukazał się duch monarchy. Hamlet był zafascynowany tą wiadomością. Podekscytowany książę zadawał oficerom mnóstwo pytań dotyczących wyglądu ducha. Dowiedział się, iż widmo miało smutną bladą twarz, którą można było ujrzeć spod uniesionej przyłbicy. Według żołnierzy Duch pozostał tyle, ile trzeba, by przy średnim pośpiechu policzyć do stu. Hamlet postanowił, iż najbliższej nocy będzie towarzyszył wartownikom, aby przekonać się na własne oczy o tym, czy mówią prawdę. Książę czuł, iż powinien porozmawiać ze swoim ojcem. Nakazał oficerom, by utrzymali swoje rewelacje w tajemnicy oraz zapowiedział, iż odwiedzi ich między godziną jedenastą a północą na tarasie przed zamkiem. Gdy trzej mężczyźni opuścili komnatę Hamlet zdał sobie sprawę, że widmo uzbrojonego od stóp do głów Ducha to oczywisty znak, iż wkrótce wydarzy się coś strasznego. Nie mógł doczekać się nocy.
Scena trzecia: dom Poloniusza
W domu Poloniusza, szambelana króla, jego syn Laertes szykował się do wyjazdu. Młodzieniec żegnał się czule swoją siostrą Ofelią. Przestrzegał ją przed zalotami Hamleta, które uważał za „kaprys krwi gorącej”. Przekonywał siostrę, iż Hamlet nie kierował się sercem, a praktycznością, ponieważ wywodził się z królewskiego rodu i to właśnie król wskazał mu Ofelię za najlepszą kandydatkę do małżeństwa. Laertes apelował do siostry: „Strzeż się, Ofelio, strzeż się, luba siostro; I stój w odwodzie twej skłonności, z dala Od niebezpieczeństw i napaści pokus. (…) Strzeż się więc; tarczą najlepszą w tej próbie Niedowierzanie, nawet samej sobie”. Ofelia obiecała, iż będzie postępowała zgodnie z zaleceniami brata. Przestrzegła go jednak, aby sam nie słuchał słów „fałszywych doradców”, którzy wskazywali zazwyczaj „ciernistą ścieżkę cnoty”, podczas gdy sami kroczyli „kwiecistym szlakiem błędów własnych”. Rozmawiające rodzeństwo zastał Poloniusz. Ojciec po raz kolejny pobłogosławił syna przed jego odjazdem. Przy okazji postanowił dać Laertesowi kilka rad mądrych rad: „(…) Nie bądź skorym myśli Wprowadzać w słowa, a zamiarów w czyny. Bądź popularnym, ale nigdy gminnym”. Poza tym radził synowi, by ufał jedynie prawdziwym przyjaciołom i nie plugawił „sobie rąk uściskiem | Dłoni pierwszego lepszego socjusza”. Zalecał również Laertesowi by strzegł się zatargów, by więcej słuchał niż mówił, swoje sądy o ludziach zachowywał dla siebie, dbał o wygląd: „Wytwornie, ale nie wybrednie”, nie pożyczał nikomu ani od nikogo pieniędzy. Na koniec Poloniusz doradził potomkowi, aby ten pozostawał rzetelnym. Laertes przyjął nauki ojca z pokorą i obiecał postępować według jego mądrych słów.
Młodzieniec zwrócił się do Ofelii, by pamiętała o jego radach dotyczących Hamleta i wyszedł. Poloniusz również miał za złe córce, że ta była uległa wobec następcy tronu. Zganił ją, iż takie zachowanie nie przystoi dziecku szambelana. Zapytana o to, co naprawdę łączy ją z Hamletem Ofelia odpowiedziała, iż książę oświadczył się jej. Ojciec wyraził swoje niezadowolenie oraz nakazał córce, by nie przyjmowała tej propozycji matrymonialnej. Dziewczyna zapewniała, iż Hamlet bardzo ją kocha i przysiągł to na największe świętości. Poloniusz przekonywał córkę, że wyznania księcia, którego nazywał „młodzieniaszkiem”, były podyktowane zauroczeniem, przypływem gorącej krwi, a nie miłości. Szambelan nakazał Ofelii: „Nie ufaj jego przysięgom, bo one Są jak kuglarze, czym innym, niż szaty Ich pokazują: orędownicami Bezbożnych chuci, biorącymi pozór Świętości, aby tym łacniej usidlić Naiwne serca”. Na koniec rozmowy zalecił córce, by ograniczyła swoje kontakty z Hamletem. Ofelia pokornie obiecała wypełnić wolę ojca.
Scena czwarta: taras
Horacy i Marcellus przyprowadzili Hamleta na taras zamkowy. Wiał silny wiatr, który niósł ze sobą „przejmujące zimno”. Ponieważ było po północy w każdej chwili spodziewali się pojawienia się ducha. Nagle rozbrzmiał odgłos trąb i wystrzałów. Hamlet wyjaśnił Horacemu, że to huczne wiwaty na cześć nowego króla, który właśnie wyprawiał wielką ucztę. Książę zdawał sobie sprawę, iż wszystko odbywało się zgodnie z tradycją, ale w takich okolicznościach bardziej odpowiednie byłoby złamanie obyczaju, aby uczcić pamięć zmarłego króla. Według niego takie huczne świętowanie było nie na miejscu, a w dodatku przedstawiało państwo w złym świetle w oczach zagranicznych gości, którzy nazywali Duńczyków „beczkami” i porównywali ich do trzody chlewnej. Hamlet ubolewał, iż takie zachowanie dworu spowoduje, iż cały naród będzie obarczony przywarami w oczach sąsiadów. Zdawał sobie sprawę, że złe wrażenie bardzo ciężko zmienić: „Jedna drachma złego Niweczy wszelkie szlachetne pierwiastki”. Oczom mężczyzn ukazał się duch. Przerażony Hamlet przemówił do zjawy swojego ojca, wypytywał je o przyczyny nawiedzenia świata żywych. Horacy zorientował się, iż upiór dawał Hamletowi znak, by ten poszedł za nim w miejsce, gdzie będą mogli porozmawiać sam na sam. Marcellus przestrzegał księcia, by jednak nie podążał za widmem, podobnego zdania był Horacy. Jednak Hamlet ich nie usłuchał, ponieważ nie bał się ducha: „Czegóż bym się lękał? To życie szpilki złamanej niewarte, A dusza moja, jak on, nieśmiertelna”. Horacy przestrzegał przyjaciela przed niebezpieczeństwem popadnięcia w obłęd, ponieważ upiór na miejsce spotkania wskazywał wysokie urwisko nad brzegiem morza. Klif sam w sobie budził „rozpaczliwe | Usposobienie w każdym”, ponieważ u jego podnóża fale morskie wytwarzały wielki huk. Pomimo protestów kompanów Hamlet ruszył za Duchem. Marcellus i Horacy pełni obaw o przyjaciela postanowili ruszyć za nim. Pierwszy z nich dostrzegł, że nagle zrobiło się jasno jak w dzień: „Widno Jest coś chorobliwego w państwie duńskim”.
Scena piąta: rozmowa z Duchem
Podążający za widmem Hamlet zatrzymał się na tarasie i zażądał rozmowy. Duch ostrzegł go, iż wkrótce skończy się jego czas i będzie musiał powrócić w zaświaty. Ku zdziwieniu księcia upiór miał zamiar przekazać mu wskazówki dotyczące pomszczenia jego śmierci. Za dnia Duch poddawany był straszliwym mękom w zaświatach, gdzie traktowano go ogniem aż wypali się z niego „Kał popełnionych za żywota grzechów”. Nocą jego dusza tułała się po świecie żywych. Upiór nawoływał Hamleta do pomszczenia ukochanego ojca, który padł ofiarą mordu. Ta informacja zszokowała księcia, który nie podejrzewał nawet, iż jego rodzic zginął w ten sposób. Tytułowy bohater nalegał, by duch wyjawił mu imię mordercy: „Abym na skrzydłach chyżych jak modlitwa Lub myśl kochanka podążył ku zemście”. Widmo ucieszyła gotowość syna do pomsty. Przypomniał, iż do wiadomości narodu podano kłamliwą wiadomość, iż podczas snu w ogrodzie śmiertelni ukąsił go jadowity wąż. Duch wyjawił Hamletowi, że: „(…) ów wąż, który zabił twego ojca, Nosi dziś jego koronę”. Młodzieniec przeczuwał, że właśnie tak było. Upiór nazwał swojego brata „cudzołożnym potworem” ubolewał, że udało mu się nakłonić do spisku jego „niby cnotliwą” żonę. Opowiedział Hamletowi, jak naprawdę wyglądała chwila jego śmierci. Podczas popołudniowej drzemki w ogrodzie, brat króla zakradł się do jego legowiska i wlał mu do ucha truciznę w postaci kropel blekotu, która w błyskawicznym tempie ścięła krew ofiary. Na jego ciele ukazał się wtedy „plugawy trąd”, który pokrył je niczym skorupa. Duch podsumował: „Tak to śpiąc, ręką brata pozbawiony Zostałem życia, berła i małżonki”. Upiór apelował do Hamleta, by w swojej zemście skoncentrował się jedynie na stryju, pozostawiając matkę przy życiu. Duch chciał, aby kobietę do końca jej dni dręczyło sumienie. Przelatujący świetlik uzmysłowił widmu, że jego czas już się skończył i musi powracać w zaświaty. Duch pożegnał się z synem, poprosił o pamięć i zniknął. Hamlet krzyczał w głos, iż prędzej umrze niż zapomni o swoim ojcu i jego słowach. Poprzysiągł matce i stryjowi srogą zemstę. Postanowił zapisać sobie dokładnie słowa ducha ojca i tak też zrobił.
Horacy z Marcellusem dogonili Hamleta i troską wypytywali o spotkanie z upiorem. Książę obawiał się, że mężczyźni nie dotrzymają tajemnicy i rozpowiedzą o jego rozmowie z duchem ojca. Nawet, gdy poprzysięgli milczenie nie wyjawił im niczego. Przeprosił i wyjawił jedynie, że był to dobry duch. Zalecił przyjaciołom, by nikomu nie mówili o tym, co zaszło tej nocy. Mężczyźni przysięgli na swój honor, iż pozostanie to ich tajemnicą. Hamlet nalegał, by złożyli przysięgę na jego miecz, wtedy rozległ się spod ziemi głos ducha, który rozkazywał Horacemu i Marcellusowi, by to uczynili. Hamlet chciał, aby mężczyźni przysięgli, że gdy on będzie zachowywał się w dziwny, a nawet „dziki” sposób, oni nie otworzą ust nie zdradzą nikomu o jego spotkaniu z duchem ojca. Ponownie spod ziemi padł rozkaz upiora: „Przysiążcie!”. Hamlet próbował uspokoić rozgniewanego ducha, a swoim przyjaciołom obiecał, iż w podzięce za złożenie przysięgi będą cieszyli się u niego specjalnymi względami. Gdy to uczynili książę nakazał: „Teraz rozejdźmy się. – Świat wyszedł z formy I mnież; to trzeba wracać go do normy!”
Akt II: szaleństwo i szpiedzy
Scena pierwsza: Poloniusz i Rajnold
Od wydarzeń opisanych w akcie pierwszym upłynęło około dwóch miesięcy.
W pokoju Poloniusza pojawił się Rajnold, jego sługa, który szykował się do wyjazdu do Paryża. Szambelan wręczył swojemu podwładnemu list i pieniądze dla Laertesa. Nakazał, by mężczyzna przed spotkaniem się z jego synem, najpierw rozeznał się, jak ten sprawuje się w stolicy Francji. Poloniusz sugerował, żeby Rajnold dowiedział się wszystkiego o Duńczykach mieszkających w Paryżu i wypytał ich o Laertesa. Szambelan pozwolił nawet lekko oczernić swojego syna, aby skłonić rozmówców do reakcji, dzięki temu powiedzą oni o nim najszczerszą prawdę. Zezwolił jedynie na przypisanie Laertesowi niewinnych młodzieńczych wybryków, takich jak hazard, kłótliwość, przeklinanie, pijaństwo. Rajnold miał nadzieję, że nie będzie musiał uciekać się do takich podstępów, ponieważ przysporzenie Laertesowi złej sławy było ostatnią rzeczą, jakiej by pragnął. Zanim sługa opuścił komnatę szambelan nakazał mu jeszcze osobiste śledzenie syna i dopilnowanie by ten sumiennie szkolił się w muzyce.
W drzwiach do komnaty Poloniusza wychodzący Rajnold minął się z Ofelią. Dziewczyna miała bardzo smutny wyraz twarzy, co nie umknęło uwadze jej ojca. Niewiasta wyjawiła, że powodem jej troski był Hamlet. Siedząc w swojej komnacie dostrzegła przez okno, że książę bardzo się zaniedbał. Nosił brudne pończochy, rozpiętą koszulę i cały był blady. Chwiejnym krokiem podszedł pod jej okno, chwycił ją za rękę, odsunął się i nie mówiąc ani słowa rzucił jej badawcze spojrzenie. Po krótkim czasie wydał z siebie przeraźliwe westchnienie i powolnym krokiem, wlepiając w nią swój wzrok, szedł tyłem do swojej komnaty. Poloniusz uznał, że to objawy choroby miłosnej, która mogła być spowodowana odrzuceniem oraz której skutki mogły być bardzo groźne. Ofelia odparła, iż nie odtrąciła Hamleta od siebie, postępowała tylko zgodnie z zaleceniami ojca. Szambelan uznał, iż takie zachowanie mogło wprowadzić księcia w szał. Żałował, że w postępowaniu młodzieńca widział wcześniej podstęp, a nie prawdziwą miłość, którą ten najwidoczniej czuł do jego córki. Postanowił udać się niezwłocznie do króla i opowiedzieć mu o wszystkim, ponieważ zatajenie tego mogło mieć tragiczne reperkusje.
Scena druga: Rozenkranc, Gildenstern i aktorzy
W sali królewskiej władca Danii witał wezwanych do siebie dworzan, Rozenkranca i Gildensterna. Ich rozmowa dotyczyła Hamleta, a dokładniej jego „przeistoczenia”. Monarcha apelował do mężczyzn, którzy byli rówieśnikami jego pasierba i wychowali się wraz z księciem, aby zechcieli pozostać na zamku w celu zapewnienia Hamletowi towarzystwa i pocieszenia, ponieważ wciąż nie pogodził się on z tragiczną i nagłą śmiercią ojca. Królowa dołączyła się do prośby męża, wspominając, iż jej syn nigdy nie miał lepszych przyjaciół, aniżeli ci dwaj dworzanie. Zarówno Rozenkranc, jak i Gildenstern uznali, iż prośbę pary królewskiej będą traktowali jak rozkaz. Matka Hamleta nakazała jednemu z dworzan, aby zaprowadził dwójkę przyjaciół do komnaty księcia.
Do komnaty wszedł Poloniusz i oznajmił, że właśnie powrócili posłowie z Norwegii. Szambelan miał dla króla jeszcze jedną dobrą nowinę: oznajmił, iż powód szaleństwa Hamleta nie stanowił już zagadki. Mężczyzna jednak nalegał, aby monarcha najpierw wysłuchał słów posłów. Król zgodził się na to i wysłał Poloniusza, aby przyprowadził Korneliusza i Woltymanda. Królowa zwróciła się do męża, iż nie wyobraża sobie, aby coś innego niż śmierć ojca było przyczyną szaleństwa jej syna.
Wkrótce przed parą monarszą zjawili się posłowie w asyście Poloniusza. Woltymand wystąpił naprzód i oznajmił władcy, iż król Norwegii przesyłał mu pozdrowienia i obiecał: „Wstrzymać zaciągi swojego synowca, Które mu zdały się być wymierzone Przeciw Polakom, które jednak, bliżej Poznawszy, znalazł zwróconymi przeciw Waszej królewskiej mości”. Podobno rozgniewany władca norweski rozkazał Fortynbrasowi zaprzestanie plądrowania ziem duńskich i uzyskał jego obietnicę, iż nigdy się to nie powtórzy. Król Norwegii zezwolił bratankowi wykorzystać zgromadzoną armię do walki z Polakami. Monarcha zwrócił się do posłów z prośbą o przekazanie ich zwierzchnikowi zapytania, czy wojska Fortynbrasa mogą przemaszerować przez tereny należące do Danii w drodze do Polski. Woltymand wręczył Królowi list, w którym ta prośba była dokładnie zapisana przez władcę Norwegii. Monarcha postanowił odpowiedzieć na to pismo później, podziękował posłom za solidnie wykonaną pracę i zaprosił ich na wieczorną ucztę.
Gdy mężczyźni opuścili komnatę głos zabrał Poloniusz. Szambelan zwrócił się do pary królewskiej: „Chcę być treściwym. Cny wasz syn oszalał, Oszalał, mówię; ściśle bowiem biorąc, Szaleństwo czymże jest, jeśli nie stanem Człowieka szalonego?”. Królowa poprosiła o więcej konkretów, a mniej „frazesów”. Poloniusz przedstawił monarchom list, który wręczyła mu córka. Szambelan odczytywał pismo na głos. Korespondencja rozpoczynała się słowami: „Do niebiańskiego bóstwa mojej duszy, tysiącem wdzięków okraszonej Ofelii”. Dalej był ckliwy i niskich lotów wiersz miłosny, a po nim nakreślone zostało zapewnienie: „O najmilsza Ofelio, nie biegłym w rymowaniu; nie umiem skandować westchnień moich, ale że cię bardzo, a bardzo kocham, temu wierz”. U dołu listu widniał podpis: „Twój na zawsze, dopóki ta machina pozostanie jego własnością, Hamlet”. Król z wielkim zaciekawieniem zapytał, jak Ofelia zareagowała na zaloty jego pasierba. Poloniusz z ubolewaniem oparł, iż zawsze chciał postępować słusznie i przekonał córkę, iż Hamlet nie był szczerze nią zainteresowany oraz nakazał jej, by pozostawała wobec niego powściągliwa. Książę zawiedziony obojętnością Ofelii musiał popaść w smutek, który przerodził się najpierw w bezsenność, następnie wstręt do jedzenia, niemoc, gorączkę i stopniowo w szaleństwo. Para królewska uznała taki scenariusz za prawdopodobny. Szambelan zapewniał ich, że po raz pierwszy w życiu smuciło go, iż ktoś tak sumiennie wykonywał jego zalecenia. Obiecał, iż uczyni wszystko, co w jego mocy, aby naprawić stosunki między Hamletem a Ofelią. Królowa nie bardzo wiedziała, jak Poloniusz chciał tego dokonać. Mężczyzna wyjawił jej swój plan. Zamierzał doprowadzić do spotkania między młodzieńcami i z ukrycia, wraz z parą królewską, obserwować ich reakcję. Dodał, iż jeśli Hamlet nie zareaguje na widok Ofelii jak zakochany człowiek, będzie to świadczyło o jego szaleństwie. Wtedy on zrzeknie się swojego stanowiska zostanie „prostym chłopem albo klechą”.
Do komnaty wszedł zagłębiony w lekturze jakiejś książki Hamlet. Poloniusz poprosił parę królewską o opuszczenie pomieszczenia, aby mógł sam na sam porozmawiać z młodzieńcem. Król i królowa wraz z orszakiem wyszli, pozostawiając szambelana ze swoim synem. Poloniusz zapytał Hamleta, czy ten wie kim on jest, Książę odparł: „Wiem doskonale: jesteś rybak”. Gdy szambelan powiedział, iż to nieprawda, młodzieniec odpowiedział, że życzyłby mu, aby był tak uczciwym człowiekiem, jakimi byli właśnie rybacy. Hamlet zapytał Poloniusza, czy ten miał córkę. Gdy dostał twierdzącą odpowiedź ostrzegł mężczyznę, przed niebezpieczeństwem poczęciem przez nią niechcianego dziecka. Szambelan dziwił się w myślach, że książę, któremu tak bardzo zależało na jego córce nie rozpoznał go i pomylił z rybakiem. Postanowił zapytać go o książkę, którą trzymał w ręku. Hamlet odparł: „Słowa, słowa, słowa”. Poloniusz zagaił ponownie, tym razem o jej treść. Młodzieniec odparł, iż książka zawiera „same potwarze”. Autor ośmieszał w niej ludzi starych, opisując ich cechy. Hamlet zdziwił się, iż wiele z nich pasuje do niego. Szambelan chciał już wrócić do siebie, by obmyślić plan, jak doprowadzić do spotkania pomiędzy Ofelią a pasierbem króla i powiedział: „(…) zmuszony jestem pozbawić waszą mość dłuższej mojej obecności”. Na co Hamlet odpowiedział, iż Poloniusz nie mógł pozbawić go niczego, czego on sam by się nie wyrzekł „wyjąwszy życia, wyjąwszy życia, wyjąwszy życia”. Poloniusz wyszedł, a w wejściu do komnaty minął się z Rozenkrancem i Gildensternem.
Widok dawnych przyjaciół bardzo uradował Hamleta. Po krótkim przywitaniu książę zapytał rówieśników, co „przeskrobali”, że Fortuna skierowała ich do tego „więzienia”, jak nazwał Danię. Rozenkranc odparł, że w takim razie cały świat jest lochem. Tytułowy bohater zgodził się z nim: „O, i wielkim! pełnym turm, lochów i ciemnic. Dania jest jednym z najgorszych”. Rozenkranc zapewnił, że wraz z Gildensternem mieli odmienne zdanie na ten temat. Pierwszy z nich uważał, że opinia Hamleta spowodowana była jego wielką ambicją, dla której Dania była za ciasna. Książę odparł, że gdyby nie nękające go złe sny to nawet w łupinie orzecha czułby się „panem niezmierzonej przestrzeni”. Gildenstern zapewnił Hamleta, że sny są wytworem ambicji, która sama w sobie jest „snów cieniem”. Książę odpowiedział, iż „sny nie są czym innym, tylko cieniem”. Rozenkranc dodał, że w jego uznaniu ambicję można „nazwać cieniem cienia”. Idąc w tym kierunku myślenia Hamlet skonstruował myśl: „żebracy są ciałami, a nasi monarchowie i nadęci bohaterowie cieniami żebraków”. Tytułowy bohater zwrócił się do swoich rówieśników, by po przyjacielsku wyjawili mu powód ich pobytu w Elzynorze. Nie miał zamiaru wcielać ich do swojej służby, ponieważ uważał, iż nie spełnia ona należycie swojego zadania. Rozenkranc odpowiedział, iż poza odwiedzinami nie mieli żadnego innego celu. Hamlet prosił ich o szczerość i zapytał, czy przybyli do niego z własnej woli, czy też posłano po nich. Z ich spojrzenia odczytał, że pojawili się na dworze z wezwania królewskiej pary. Jego podejrzenia potwierdził Gildenstern, który przyznał, iż nie stawili się u jego boku z własnej inicjatywy. Hamlet zdradził im, że od jakiegoś czasu zupełnie stracił humor i popadł w ponure usposobienie. W dodatku wszelkie cuda świata z człowiekiem na czele przestały cieszyć jego oko, a zaczęły budzić wstręt i niechęć.
Rozenkranc uśmiechnął się, ponieważ zaproszona przez niego na dwór trupa aktorska była na z góry przegranej pozycji. Hamlet zapewnił, że: „Ten, co gra króla, godnie będzie przyjęty; jego królewska mość otrzyma ode mnie pamiątkę; awanturniczy rycerz będzie mógł do woli użyć tarczy i miecza; kochanek nie będzie darmo wzdychał; melancholik spokojnie odegra swoją rolę; błazen pobudzi do śmiechu tych, co mają łechczywe płuca; a piękna dama swobodnie wywnętrzy swe uczucia, jeśli nie będzie miała wstrętu do wiersza bez rymu”. Ku zdziwieniu księcia okazało się, że przedstawienie dla niego szykowała jego ulubiona trupa aktorska ze stolicy. Rozenkranc wyjaśnił, że w wyniku „innowacji” ich teatr został zamknięty, a artyści zmuszeni do wędrowania. Mężczyzna dodał również, iż ich spektakle cieszą się coraz mniejszą popularnością, ponieważ na rynku pojawiły się teatry dziecięce, które gromadziły znacznie większą rzeszę widzów. Dźwięk trąb sygnalizował nadejście aktorów. Hamlet zwrócił się do przyjaciół twierdząc, że jego „stryj-ojciec” i „matka-stryjenka” zostali oszukani. Zaskoczeni mężczyźni prosili o wytłumaczenie tych słów, książę odparł: „Szalony jestem tylko przy wietrze północno-zachodnim; kiedy z południa wieje, umiem odróżnić jastrzębie od czapli”.
Do komnaty wszedł szambelan, który niósł dobre i wesołe nowiny. Hamlet zwrócił uwagę swoim przyjaciołom, by przyjrzeli się Poloniuszowi, który według niego był wielkim dzieckiem, które nie wyrosło jeszcze z „pieluch”. Rozenkranc odparł, że ludzie na starość dziecinnieją. Szambelan ogłosił przybycie wyśmienitej trupy aktorskiej. Hamlet przyrównał Poloniusza do sędziego Jefte, postaci ze Starego Testamentu. Książę wyjaśnił, iż mężczyzna ten posiadał piękną córkę, którą nad życie miłował. Nie powiedział jednak, że był zmuszony ją zabić, ponieważ obiecał Bogu zabicie pierwszej napotkanej osoby, która stanie mu na drodze po powrocie do ojczyzny. Poloniusz, nie znając tej historii, zgodził się być nazywany Jefte. Hamlet powitał grupę aktorów niczym swoich najbliższych i długo oczekiwanych przyjaciół. Trupa składała się wyłącznie z mężczyzn, ponieważ kobiety nie miały prawa wykonywać tego zawodu. Książę poprosił artystów o zaprezentowanie próbki ich umiejętności. Gdy jeden z aktorów zapytał, co mają zagrać Hamlet popisał się swoimi zdolnościami teatralnymi. Przypomniał sobie widzianą w stołecznym teatrze sztukę, która wydawała mu się znakomita, ale nie spotkała się z uznaniem publiczności. Najbardziej podobała mu się scena, w której Eneasz opowiadał Dydonie o śmierci Priama. Hamlet zaczął z pamięci deklamować tekst Eneidy, opowiadający o krwawych wydarzeniach wojny trojańskiej i planowanym przez Pirrusa mordzie na królu Priamie. Hamlet poprosił aktora o podjęcie rozpoczętego przez niego fragmentu. Poloniusz wyraził swój zachwyt nad umiejętnościami deklamacyjnymi księcia. Artysta kontynuował, bardzo płynnie recytując Eneidę. Opowiadał o skradającym się do sypialni króla Pirrusie. Gdy już tam wszedł bez trudu powalił starego monarchę na ziemię i zamierzał zadać mu śmiertelny cios mieczem. Poloniusz przerwał aktorowi twierdząc, że sztuka jest zbyt długa. Hamlet poprosił artystę, by nie przejmował się słowami szambelana, dla którego najwyższą sztuką były jasełka. Książę polecił aktorowi, aby opowiedział teraz o „nieszczęsnej królowej”, Hekubie, żonie Priama. Przerażona kobieta natknęła się na Pirrusa, który klęcząc nad jej mężem krwawo się z nim rozprawiał. Hamlet uznał, że na razie wystarczy próbek umiejętności aktora. Polecił Poloniuszowi, aby zadbał o artystów najlepiej jak potrafi, ponieważ byli oni „żywą kroniką czasu”. Zanim aktorzy odeszli za szambelanem książę zapytał jednego z aktorów, czy mają w swoim repertuarze Zabójstwo Gonzagi. Artysta odparł, że zagranie tej sztuki nie będzie stanowiło dla nich problemu. Hamlet poprosił więc by to właśnie ten spektakl trupa zagrała, gdy będzie gotowa i zapytał, czy mógłby dopisać do roli aktora około piętnastu wierszy dodatkowego tekstu. Mężczyzna zgodził się na tę prośbę. Książę poprosił Rozenkranca i Gildensterna by pozostawili go samego w komnacie.
Hamlet zwracając się sam do siebie wyraził swój podziw dla kunsztu aktora, który potrafił nawet popłakać się nad losem Hekuby. Był przekonany, że gdyby artysta doświadczył tego, co on to: „Zalałby łzami całą scenę, rozdarł Uszy słuchaczów rażącymi słowy, W występnych rozpacz wzbudził, dreszcz w niewinnych Zmieszał prostaczków i sparaliżował Ich wzrok pospołu ze słuchem”. Nazywał siebie „gamoniem”, który nie potrafił pomścić śmierci swojego ojca. Zastanawiał się, czy znalazłby się ktoś, kto potrafiłby napluć mu w twarz i zarzucić tchórzostwo. Uważał, że zasługiwałby na takie potraktowanie. Ubolewał nad sobą: „Muszę mieć chyba wnętrzności gołębia I brak zupełny żółci, nadającej Gorycz poczucia krzywdy (…)” Był przekonany, iż miał święty obowiązek pomścić śmierć ojca, a zamiast tego tracił czas na wymyślanie obelg pod adresem stryja, niczym „karczemna dziewka”. Wpadł na pomysł, że dopilnuje, aby aktorzy odegrali przed królem scenę łudząco przypominającą mord, jakiego dopuścił się on na bracie. Hamlet miał nadzieję, że pod tak silnym wrażeniem stryj wyzna swoją zbrodnię. Chciał w ten sposób sprawdzić, czy słowa ducha były prawdziwe. Zaczynał podejrzewać, iż to nie ojciec, a szatan objawił się mu pamiętnej nocy i namawiał go do zbrodni. Książę postanowił: „(…) Zamierzona sztuka Będzie probierzem, którym, jak na wędę, Sumienie króla na wierzch wydobędę”.
Akt III: „Łapka na myszy”
Scena pierwsza: „Być albo nie być”
W jednej z zamkowych komnat para królewska rozmawiała z przyjaciółmi Hamleta. Rozenkranc przyznał, iż jeszcze nie udało im się skłonić księcia do wyjawienia powodu swojego „rozprężenia”. Gildenstern dodał, że pasierb Króla trzymał ich na dystans, gdy orientował się, iż ci próbowali z niego coś „wyciągnąć”. Królowa zapytała, czy zorganizowali jakąś rozrywkę dla jej syna. Rozenkranc z zadowoleniem odparł jej, że sprowadzili ulubioną trupę aktorską Hamleta, która specjalnie dla niego wystawi spektakl. Stojący z boku Poloniusz dodał, iż książę nakazał mu przekazać zaproszenie dla królewskiej pary na wieczorne przedstawienie. Władca zgodził się z radością, wynikającą z poprawy humoru swojego pasierba. Po wyjściu z komnaty Rozenkranca i Gildensterna, Król zwrócił się do małżonki, by poszła w ich ślady, ponieważ w pomieszczeniu mieli zjawić się lada moment Hamlet i Ofelia. Monarcha miał zamiar ukryć się wraz z Poloniuszem i obserwować tę schadzkę. Królowa usłuchała słów męża, opuszczała komnatę w nadziei, że to właśnie wdzięki Ofelii były powodem szaleństwa jej syna i to one go uzdrowią. Szambelan wręczył córce książkę i nakazał jej, by sprawiała pozór, że jest zaczytana. Dodał, że właśnie w taki sposób „(…) my, grzesznicy, Rzekomo świętą miną, uczynkami Budującymi pocukrzamy nieraz Samego diabla”. Król na stronie skomentował te słowa swojego szambelana: „Prawda! Jakże srodze Bicz tych wyrazów chłoszcze mi sumienie! Twarz nierządnicy, różem upiększona, Nie tak jest szpetna obok tej powłoki Jak czyn mój obok pokostu słów moich. O, ciężkież moje brzemię!”
Nagle rozległ się dźwięk kroków Hamleta, który zmusił monarchę i Poloniusza do ukrycia się. Książę pojawił się w komnacie i wypowiedział słowa: „Być albo nie być, to wielkie pytanie”. Bohater rozważał, czy lepsze jest życie spolegliwe wobec losu, czy stawiające mu opór. Gdyby miał pewność, że śmierć jest prawdziwym końcem, snem, w którym człowiek cieszy się niezmąconym spokojem, uznałby ją za jedyny pożądany cel ludzkiego życia. Uznał, że jeśli tak by faktycznie było, to ludzie zamiast znosić niedole, pogardę, „zniewagi świata” masowo pozbawialiby się życia, aby spocząć w wiecznym spokoju. Wtedy przyszło mu do głowy, iż może to sny, które nękają umarłych odstraszają ludzkość od śmierci. Hamlet wywnioskował, że taka rozwaga „czyni nas tchórzami”.
Bohater z zaskoczeniem spostrzegł pogrążoną w lekturze książki Ofelię. Kobieta serdecznie pozdrowiła księcia i oznajmiła, że nosi się z zamiarem oddania mu pamiątek, które od niego w przeszłości otrzymała. Hamlet zarzekał się, że nigdy nie sprawił jej żadnych podarków. Dziewczyna mówiła o upominkach, które książę uszlachetniał „Takimi słowy, które wszelkiej rzeczy | Wartość podnoszą”, lecz straciły one swoją „woń”, ponieważ on się od niej odwrócił. Hamlet zaśmiał się w głos i zapytał Ofelię, czy jest uczciwa, a następnie, czy uważa siebie za osobę piękną. Wyjaśnił jej, iż według niego piękność nie chodzi w parze z uczciwością. Uważał, iż urodziwość potrafi „na swoje kopyto przerobić” szczerość i prawdomówność. Hamlet wyznał Ofelii: „Kochałem dawniej waćpannę”. Po czym dodał: „(…) cnota nie daje się w stary nasz pień wszczepić tak, żebyśmy trącić nim przestali. Nie kochałem cię wcale”. Książę radził dziewczynie, że lepiej będzie, jeśli wstąpi ona do klasztoru. Uważał, że na świecie czyha na nią zbyt wielu grzeszników. On sam nie uważał się za jednego z nich, a potrafił wymienić więcej swoich przywar i wad niż zalet, a co dopiero grzesznicy. „Jesteśmy arcyhultaje, wszyscy bez wyjątku; żadnemu z nas nie ufaj”, przestrzegał Ofelię. Zapytał ją o to, gdzie znajduje się jej ojciec. Dziewczyna skłamała, że przebywa w domu. Hamlet polecił jej zamknąć go tam na klucz, aby tylko we własnym domu mógł grać „błazna”. Książę postanowił dać Ofelii radę na przyszłość, gdy będzie wychodziła za mąż: „Chociażbyś jak śnieg czysta była, jak lód nieskalana, przecież nie ujdziesz obmowy. Wstąp do klasztoru. Adieu. Albo jeżeli koniecznie potrzebować będziesz wyjść za mąż, to wyjdź za głupca, bo rozsądni ludzie wiedzą bardzo dobrze, jakie z nich czynicie potwory”. Dziewczyna na stronie prosiła niebiosa by zlitowały się nad Hamletem. Książę dodał, iż kobiecie nie przystoi się malować, ponieważ twarz dana od Boga powinna każdemu wystarczyć. Nie mógł znieść pozy, jaką przyjmowały kobiety, które swawole przykrywały „płaszczykiem naiwności”. Rozzłoszczony wykrzyknął, że mężczyźni od tej pory nie powinni się żenić. Wszystkim żonatym, poza jednym, życzył spokoju, a kawalerom rozkazywał pozostanie w tym stanie cywilnym. Po tych słowach Hamlet opuścił komnatę.
Ofelia ubolewała, nad stanem umysłu księcia. Uważała, że: „Kwiat oczekiwań potężnego państwa, Wzór ukształcenia, zwierciadło poloru, Cel zwracającej się uwagi świata: Wszystko to, wszystko wniwecz obrócone!”. Żałowała, że wszystko to legło w gruzach na jej oczach. Z ukrycia wyszli Król i jego szambelan. Władca był pewien, że to, czego byli świadkami nie było spowodowane miłością. Domyślał się: „Ponura jego smętność wysiaduje Coś złowrogiego, co wylęgłe z jajka Mogłoby stać się zgubne”. Monarcha postanowił zapobiec wiszącemu w powietrzu nieszczęściu i wysłać Hamleta do Anglii pod pretekstem odebrania należnego Danii haraczu. Miał nadzieję, że podróż, nowi ludzie i krajobrazy uspokoją jego pasierba. Poloniusz zgodził się z Królem w tej kwestii, ale odwrotnie niż monarcha, uważał, że powodem szaleństwa księcia była jednak nieodwzajemniona miłość. Szambelan zaproponował, aby po wieczornym spektaklu Królowa wezwała do siebie syna na rozmowę, którą on podsłucha i przekaże w całości Królowi. Poloniusz radził, że jeśli nie dowiedzą się z niej niczego nowego to trzeba będzie wysłać Hamleta do Anglii, albo zamknąć. Władca zgodził się ze słowami swojego sługi.
Scena druga: przedstawienie
W wielkiej sali zamkowej, w której miało odbyć się przedstawienie teatralne Hamlet rozmawiał z aktorem. Książę dawał wskazówki artyście, jak ten powinien wygłosić napisane przez niego słowa. Apelował, by ten uczynił to spokojnie, bez zbędnych ruchów i wrzasków. Aktor zapewniał, że sobie poradzi. Hamlet sugerował, by artysta nie był też zbyt „miękki”. Prosił, by mężczyzna dostosował słowa do gestów i zagrał najnaturalniej jak tylko potrafi. Aktor był rad, że książę tak dobrze zna się na teatrze i nie uległ panującym trendom przerysowywania wszelkich uczuć. Hamlet zabronił również, aby mężczyźni odgrywający role błaznów wykraczali poza tekst utworu. Gdy ustalili już szczegóły książę zezwolił trupie na oddalenie się w miejsce prób.
Do komnaty weszli Poloniusz, Rozenkranc i Gildenstern. Hamlet zapytał szambelana, czy Król przyjął jego zaproszenie na spektakl. Po otrzymaniu twierdzącej odpowiedzi książę poprosił nowoprzybyłych, aby udali się ponaglić aktorów. Gdy mężczyźni opuścili pomieszczenie Hamlet wezwał do siebie Horacego. Książe uważał go za najsprawiedliwszego człowieka, jakiego znał, ponieważ przyjmował od Fortuny zarówno łaski jak i prześladowania, pozostając przy tym wciąż tym samym człowiekiem. Hamlet wyjawił przyjacielowi, że sztuka, którą mieli wkrótce zobaczyć, nawiązywała do morderstwa jego ojca. Prosił Horacego, by podczas sceny zbrodni bacznie przyglądał się Królowi. Hamlet zapewniał, że zrobi tak samo, a później podzielą się swoimi spostrzeżeniami. Przyjaciel usłuchał prośby księcia. Bohater zorientował się, że do komnaty zbliża się królewski orszak, w związku z tym znów musiał udawać szaleńca.
Przy akompaniamencie fanfar do sali wkroczyła para królewska, a za nią Poloniusz, Ofelia, Rozenkranc, Gildenstern oraz członkowie orszaku. Na pytanie władcy o samopoczucie Hamlet odpowiedział: „Wybornie, żyję jak kameleon powietrzem nadzianym obietnicami; kapłonów nie moglibyście lepiej tuczyć”. Te słowa na tyle zaskoczyły Króla, że nie wiedział jak na nie zareagować. Książę zapytał Poloniusza, czy pogłoski o jego teatralnej przeszłości są prawdziwe. Szambelan odparł, że grywał za młodu w uniwersyteckich przedstawieniach. Zdradził, że wcielił się w rolę Juliusza Cezara zgładzonego przez Brutusa. Hamlet zażartował, że „brutalstwem” było podniesienie ręki na tak kapitalnego aktora. Rozenkranc oznajmił, że trupa jest już gotowa do rozpoczęcia przedstawienia. Królowa poprosiła syna, by usiadł obok niej, lecz ten odmówił. Młodzieniec skierował się ku Ofelii i zadał jej pytanie: „Mogęż, o pani, lec na twoim łonie?”. Gdy dziewczyna odmówiła, książę wyjaśnił, że chciał jedynie położyć się u jej nóg i wesprzeć o nią głowę. Ofelia zgodziła się na to. Rozbawiony sytuacją Hamlet spoczął na podłodze. Dziewczyna dostrzegła jego dobry humor i zwróciła mu uwagę, że dawno go takim nie widziała. Książę odparł, że wszyscy w koło niego się weselą, łącznie z jego matką, która nie tak dawno pożegnała ukochanego męża.
Odgłos trąb zasygnalizował rozpoczęcie spektaklu. Widzom ukazała się dwójka aktorów grających parę królewską. Małżonkowie przytulają się, co symbolizuje ich miłość. Król zasypia, a widząca to kobieta oddala się. Nagle na scenie pojawiła się tajemnicza postać, która zakradła się do władcy, zdjęła mu z głowy koronę i wlała do ucha truciznę. Po chwili weszła królowa i widząc martwego męża zaczęła rozpaczać. Na scenę ponownie wkroczył zabójca, który tym razem zanosił się płaczem i skierował się w stronę kobiety, by ją pocieszyć. Gdy dwóch mężczyzn wyniosło nieboszczyka, morderca ukląkł przed królową i poprosił ją o rękę. Ona najpierw okazała mu niechęć, ale po chwili się zgodziła. Tak zakończyła się pantomima poprzedzająca prolog. Ofelia nie zrozumiała przesłania tej sceny, Hamlet prosił ją o cierpliwość i uwagę. Aktor, który miał wyjaśnić tę scenę i wygłosić prolog powiedział jedynie: „Cni panowie i cne damy, Dla was i dla naszej dramy Kornie was o wzgląd błagamy”. Na scenie pojawiła się dwójka ucharakteryzowanych aktorów, jeden z nich grał króla, a drugi królową. Rozpoczął się właśnie spektakl zatytułowany Zabójstwo Gonzagi. Ze słów tego pierwszego wynikało, iż małżeństwo monarchów trwało już trzydzieści lat, a między nimi wciąż płonęła miłość. Królowa wyznała, że jej kobieca intuicja podpowiadała jej, że miała powody do obaw o męża. Władca wyjawił żonie, że niedługo ją opuści, ponieważ ma coraz mniej sił. Miał nadzieję, iż królowa znajdzie sobie po jego śmierci drugiego małżonka. Kobieta odpowiedziała, że nawet nie dopuszcza do siebie takiej możliwości: „Taka tylko drugiego może zostać żoną, Co zabiła pierwszego”. Po czym dodała: „Zabójczyni pierwszego powtórnie go zgładza, Gdy nowego małżonka w łoże swe wprowadza”. Król odparł, że całkowicie wierzy w słowa małżonki, jednak dodał, że ludzie często zmieniają swoje poglądy i nie dotrzymują danych wcześniej obietnic. Według niego zobowiązania wypowiedziane pod wpływem emocjonalnego uniesienia rzadko są spełniane. Królowa zarzekała się, że prędzej skona, jeśli po zostaniu wdową ponownie wyjdzie za mąż. Mężczyzna poprosił małżonkę, by zostawiła go samego, ponieważ musiał się zdrzemnąć. Kobieta odpowiedziała: „Niech cię kołysze sen błogi I wszelkie zło omija z dala nasze progi!”. Po czym wyszła.
Hamlet zapytał matkę, czy podoba jej się sztuka. Kobieta odpowiedziała, że jej zdaniem królowa przysięgała zbyt wiele. Książę odparł, że przecież ona dotrzyma danego mężowi słowa. Królowa była zaskoczona, że jej syn znał dalszy ciąg utworu. Zapytała, więc, czy nie będą świadkami czegoś zdrożnego. Hamlet uspokoił ją, że to tylko żarty. Zapytany przez króla o tytuł sztuki pasierb odparł: Łapka na myszy. Tłumaczył, iż była to przenośnia, a spektakl przedstawiał morderstwo dokonane na księciu austriackim Gonzago. Jego małżonka nazywała się Baptysta. Hamlet zapewnił, że usnuta intryga była szelmowska, o czym wkrótce widzowie mieli się przekonać. Na scenie pojawiła się nowa postać - Lucjan, „synowiec” króla. Ofelia była pod wrażeniem wiedzy Hamleta, uważała, iż wyjaśnia sztukę lepiej niż starożytny chór. Książę odparł żartobliwie, że mógłby być pośrednikiem pomiędzy dziewczyną a jej kochankiem. Książę nie mógł doczekać się kolejnych wydarzeń i rzekł: „Dalej, morderco; Zrzuć twą przeklętą larwę i zaczynaj: Już kruk krakaniem Do zemsty daje hasło”. Lucjan stanął nad śpiącym królem i wlał mu do ucha sporządzoną przez siebie truciznę. Autorem kwestii tej postaci był Hamlet. Książę wyjawił widzom, że mężczyzna zamordował władcę, by przejąć jego królestwo poprzez ożenek z wdową po nim. Zapewniał, że to autentyczne wydarzenie było znakomicie opisane w utworze.
Nagle król wstał i nakazał aktorom przerwać przedstawienie. Oburzony monarcha opuścił komnatę wraz z całą świtą. W pomieszczeniu pozostali jedynie Hamlet z Horacym. Książę rzekł do przyjaciela: „Niech ryczy z bólu ranny łoś, Zwierz zdrów przebiega knieje, Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś. To są zwyczajne dzieje”. Bohater był zadowolony z powodzenia swojego podstępu. Do komnaty powrócili Gildenstern i Rozenkranc. Pierwszy z nich wyjawił księciu, iż Król po wyjściu ze spektaklu zaniemógł. Podobno przyczyną tego było wzburzenie żółci. Wiadomość ta jeszcze bardziej rozbawiła Hamleta. Jednak Gildenstern nalegał, by przyjaciel się uspokoił, ponieważ mają mu wraz z Rozenkrancem do przekazania ważną wiadomość. Wyjawili, że Królowa zleciła im rozpoznanie prawdziwego powodu szaleństwa jej syna. Hamlet odrzekł, że nie może udzielić na to pytanie zdrowej odpowiedzi, ponieważ chorował „na głowę”. Gildenstern przekazał przyjacielowi wiadomość, że matka życzy sobie spotkać się z księciem w jej komnacie jeszcze tego wieczora. Hamlet zapowiedział, że spełni jej życzenie. Rozenkranc próbował w jakiś sposób przemówić przyjacielowi z dzieciństwa do rozsądku i prosił, by ten zdradził mu prawdziwy powód swego dziwnego zachowania. Książę nie odpowiedział na tę prośbę. Zamiast tego Hamlet chwycił za flet należący do jednego z muzyków, wziął na stronę Gildensterna i zapytał, czemu ten bezczelnie „węszy” wokół niego. Bohater poprosił rówieśnika, by zagrał dla niego na instrumencie. Gdy ten odparł, że nie potrafi, Hamlet rzekł, że jeśli go kocha to zagra. Tłumaczył, że to tak proste jak kłamanie. Gildenstern jednak wciąż się bronił i utrzymywał, że nie ma pojęcia o muzyce i nie zna żadnych melodii. Wtedy Hamlet zwrócił się do niego zarzucając, że rówieśnik sądził, iż tak dobrze go zna, że bez problemu będzie na nim „grał”, jak na instrumencie, a w rzeczywistości nie potrafił wydobyć nawet prostego dźwięku ze zwykłego fletu.
Do komnaty wszedł Poloniusz, który oznajmił Hamletowi, że Królowa prosi go o natychmiastową wizytę. Książę wskazał na widoczną przez okno chmurę i zapytał szambelana, czy nie przypomina mu ona wielbłąda. Gdy mężczyzna odparł twierdząco, Hamlet zasugerował, że teraz obłok wydawał się być podobny do łasicy, Poloniusz ponownie mu przytaknął. Bohater jednak po chwili uznał, że chmura najbardziej przypomina kształtem wieloryba. Szambelan po raz kolejny przytaknął. Książę był zdania, że „Z tymi głupcami trzeba by zgłupieć naprawdę”. Bohater powiedział, że za chwilę uda się do matki, poprosił wszystkich, by pozostawili go samego w komnacie. Hamlet zwrócił się do siebie: „Niech będę srogim, ale nie wyrodnym! Sztylety w ustach mam, ale nie w dłoni! Niechaj mój język będzie w tym spotkaniu Obłudny względem serca i jakkolwiek Słowa me będą miotać się i srożyć, Pieczęci, duszo, nie daj doń przyłożyć!”.
Scena trzecia: modlitwa Klaudiusza
W innym zamkowym pokoju zebrali się Król, Rozenkranc i Gildenstern. Władca był zdania, że szaleństwu Hamleta trzeba stanowczo przeciwdziałać. Nakazał mężczyznom, by zaczęli przygotowania do natychmiastowego wspólnego wyjazdu do Anglii. Gildenstern był pełen podziwu dla troskliwości Króla, który w tak wspaniały sposób dbał o bezpieczeństwo swojego narodu. Władca był zdania, że będą musieli „spętać” Hamleta, który z własnej woli nie zgodzi się na wyjazd do Anglii. Mężczyźni obiecali posłuszeństwo wobec monarchy i opuścili pomieszczenie. Zaraz po tym pojawił się w nim Poloniusz. Szambelan wyjawił, że w pokoju Królowej wkrótce dojdzie do jej spotkania z synem. Zapowiedział, że ukryje się za obiciem i będzie podsłuchiwał. Był zdania, że matki bywają stronnicze wobec własnych dzieci, dlatego rozmowa będzie potrzebowała dodatkowego świadka, by Król dowiedział się dokładnie o jej przebiegu. Gdy szambelan opuścił komnatę, władca zawołał: „O, kał mej zbrodni cuchnie aż w niebiosa!”. Zdawał sobie sprawę, że dopuścił się najcięższego grzechu, bratobójstwa. Sumienie nie pozwalało mu przejść nad tym wydarzeniem do porządku dziennego. Wciąż widział na swoich dłoniach krew brata i zdawał sobie sprawę, że nic nigdy jej nie zmyje. Uważał, że skoro łaska to nic innego to wybaczenie grzechu, to dzięki modłom mógłby ją uzyskać, lecz nie znał modlitwy, która pozwoliłaby mu wymazać ze swojego sumienia odpowiedzialności za ten straszny akt. Był przekonany, że dopóki pławi się w korzyściach swojej zbrodni (tron, władza, żona) dopóty nie zostanie mu ona przebaczona. Król prosił: „Przyjdźcie mi w pomoc, o wy aniołowie! Zegnijcie się, kolana! i ty, stalą Okute serce, zmięknij jako nerwy Nowo narodzonego niemowlęcia! Jeszcze się wszystko da naprawić”.
Gdy monarcha ukląkł do pomieszczenia wszedł Hamlet. Tytułowemu bohaterowi zaświtała myśl, że mógłby teraz z łatwością zabić stryja, lecz śmierć podczas modlitwy zapewniłaby mu żywot niebieski, a to nie byłaby odpowiednia zemsta, a nagroda. Postanowił poczekać na odpowiedni moment, gdy Król będzie oddawał się mniej pobożnym czynnościom. Z tą myślą Hamlet opuścił komnatę i skierował się do swojej matki.
Scena czwarta: w komnacie królowej
W komnacie Królowej pojawił się Poloniusz. Szambelan dawał kobiecie ostatnie rady przed rozmową z synem. Wskazał, by była stanowcza wobec Hamleta i powiedziała mu, „że się już przebrała miarka”. Po czym schował się, a Królowa obiecała, że będzie ostra wobec księcia. Gdy w komnacie pojawił się tytułowy bohater matka zarzuciła mu, iż swoim zachowaniem bardzo zmartwił swojego ojca, lecz ten odpowiedział, że to właśnie ona poprzez swoje czyny martwi go jeszcze bardziej. Kobieta wątpiła, czy syn w ogóle ją rozpoznaje, ale on odparł: „Jesteś królową, żoną twego szwagra, Obyś nie była nią. Jesteś mą matką”. Królowa zagroziła, że wezwie straże, jeśli Hamlet się nie uspokoi. Książę stanowczo zakazał matce opuszczenia pokoju, dopóki nie stawi przed nią „zwierciadła”, w którym miał zamiar ukazać jej prawdziwe oblicze. Królowa przestraszyła się Hamleta i zaczęła wzywać pomoc. W tym momencie Poloniusz siedzący za obiciem spanikował i również krzyknął: „Ratunku!”. Książę zaskoczony obecnością podsłuchiwacza pchnął szablą przez obicie, a jej ostrze uśmierciło „szczura”, jak nazwał szambelana tytułowy bohater. Przerażona kobieta zawołała: „Co za czyn zapamiętały!”. Na co Hamlet zareagował: „Zapamiętały czyn! W istocie, matko; Tak samo prawie, jak zgładzać ze świata Króla, a potem iść za jego brata”. Królowa nie rozumiała słów swojego syna. Książę zapowiedział, że skruszy serce matki, o ile nie jest ono z „nieprzełomnego metalu”. Kobieta wciąż nie wiedziała, dlaczego Hamlet odzywał się w ten wrogi sposób. Bohater zaczął mówić o przeraźliwym czynie, którego jego zdaniem dopuściła się matka. Wskazał na portrety podobnych do siebie mężczyzn, pierwszy z nich przedstawiał jej pierwszego męża, a drugi jego brata, Klaudiusza, obecnego króla Danii. Hamlet wymienił cechy wizerunku swojego ojca: „Czoło Jowisza, Hyperiona włosy; Wzrok Marsa, groźny i rozkazujący; Postawa godna Merkurego, kiedy Na niebotyczny szczyt góry zstępuje”. Natomiast oblicze stryja przypominało bohaterowi: „(…) zaśniedziały kłos, zarażający Zdrowego brata”. Książę zaczął wypytywać matkę, jak mogła wybrać tego drugiego. Sugerował, że ten wybór nie mógł podyktowany ani rozwagą, ani miłością. Twierdził, iż nawet szaleniec skłonił by się w kierunku jego ojca. Zastanawiał się, co tak skutecznie oślepiło kobietę, że nawet przez chwilę nie wstydziła się swojej zdrady. Uważał, że jakieś piekielne siły rozpaliły pożądanie matki. Reakcja Królowej świadczyła o tym, iż sumienie nie dawało jej spokoju: „O, przestań, Hamlecie! Ty oczy moje zwracasz w głąb mej duszy; Widzę w niej czarne, szpetne plamy, których Zmyć nie potrafię”. Każde słowo syna raziło ją niczym sztylet. Błagała, by przestał się nad nią znęcać w ten sposób, lecz Hamlet nie słuchał. Zaczął obrażać stryja, nazywając go między innymi „nikczemnikiem” i „rzezimieszkiem”. Nagle w komnacie zjawił się Duch, ale był widoczny jedynie dla księcia. Gdy młodzieniec zapytał o cel nawiedzin, mara odpowiedziała, iż przybyła aby wzmocnić „nieco zwątlone przedsięwzięcie” syna. Duch nakazał Hamletowi przemówić do matki, ponieważ sprawiała wrażenie śmiertelnie przerażonej. Kobieta nie widziała widma i dziwiło ją, że jej potomek wpatrywał się w powietrze i rozmawiał sam ze sobą. Zdumiony bohater nie wiedział, że widmo ojca było widoczne i słyszalne tylko dla niego. Gdy powiedział matce, iż właśnie stał przed nimi Duch, kobieta odparła, że to jedynie wytwór jego chorego umysłu. Hamlet zapewniał ją, iż cieszył się doskonałym zdrowiem fizycznym, jak i psychicznym. Książę nalegał, że mara była wytworem nie jego szaleństwa, a wyrzutów sumienia Królowej. Kobieta przyznała: „Hamlecie, na pół rozdarłeś mi serce”. Syn prosił, by matka podążała za tą czystą i cnotliwą połową i rozpoczęła życie na nowo. Na początek zalecał jej, aby nie dzielenia łoża ze stryjem tej nocy, a żadnej następnej. Był zdania, że przyzwyczajenie może pokonać szatańskie pokusy. Hamlet wskazał na ciało Poloniusza i wyraził swoje ubolewanie z powodu jego śmierci, obiecał matce, iż osobiście wyprawi mu pogrzeb. Królowa zapytała syna, jak ma postępować. Książę odparł, że jeśli pewnego wieczora król będzie w dobrym humorze i najdzie go ochota na pieszczoty, kobieta powinna wtedy opowiedzieć mu o tej rozmowie, wyjawić mu, że Hamlet oszalał z powodu ich podstępu.
Bohater wiedział, że wkrótce czeka go podróż do Anglii wraz Rozenkrancem i Gildensternem. Książę nie ufał sowim rówieśnikom i nazwał ich „żmijami”. Wyjawił matce, iż doskonale wiedział, na czym miała polegać powierzona im misja i zapowiedział, że planuje wobec nich podstęp. Hamlet pożegnał się z matką i wlokąc ciało Poloniusza opuścił jej komnatę.
Akt IV: wygnanie Hamleta, szaleństwo Ofelii, bunt Laertesa
Scena pierwsza: Klaudiusz dowiaduje się o śmierci Poloniusza
W tej samej komnacie, w której toczyła się ostatnia scena poprzedniego aktu Królowa rozmawiała z Rozenkrancem i Gildensternem. Gdy wszedł Król kobieta poprosiła rówieśników syna, aby pozostawili ją samą z mężem. Władca w całym zamku szukał Hamleta. Roztrzęsiona małżonka wyjawiła mu, że jej syn „Szaleje jak morze”, czego konsekwencją było zamordowanie Poloniusza. Król był wstrząśnięty tą nowiną, uznał pasierba za zagrożenie dla otoczenia. Władca obwiniał siebie za zachowanie Hamleta, ponieważ powinien był poskromić go wcześniej, lecz nie pozwalała mu na to wielka miłość, jaką do niego czuł. Zapytana o to gdzie był jej syn, Królowa odpowiedziała, że poszedł pochować Poloniusza. Dodała też, iż jego szaleństwo na moment osłabło, ponieważ płakał nad swoim postępkiem.
Król był zdania, że należy jak najszybciej wysłać Hamleta do Anglii, a jego niecny czyn odpowiednio „ubarwić” i usprawiedliwić w oczach podwładnych. Wezwał Gildensterna i Rozenkranca do komnaty. Rozkazał im odnaleźć księcia, przemówić grzecznie do niego i skłonić, by ciało zaniósł ciało Poloniusza do kaplicy. Gdy mężczyźni wybiegli z pomieszczenia, Król zwrócił się do swojej małżonki. Planował zgromadzić wszystkich najlepszych przyjaciół i wytłumaczyć im, taką wersję wydarzeń, w której para królewska miałaby możliwie jak najmniej wspólnego z morderstwem szambelana.
Scena druga: Rozenkranc i Gildenstern szukają Hamleta
Rozenkranc i Gildenstern odnaleźli Hamleta w jednym z zamkowych pokoi. Prosili go, aby wskazał miejsce, w którym ukrył ciało Poloniusza, lecz książę nie miał zamiaru zdradzać swojej tajemnicy. Bohater wyjaśnił, iż nie będzie dopowiadał na pytania „gąbki”. Właśnie tak nazwał Rozenkranca, ponieważ według Hamleta mężczyzna działał jedynie dla nagród i pochwał, które chłonął niczym gąbka. Uważał swoich rówieśników za instrumenty, a nawet zabawki, w rękach króla, których ten pozbędzie się, gdy tylko wypełnią swoje zadanie. Rozenkranc nie rozumiał, o co chodziło księciu i wciąż nalegał, aby wskazał miejsce, gdzie ukrył ciało królewskiego szambelana. Hamlet odpowiedział na tę prośbę w zagadkowy sposób: „Ciało jest w posiadaniu króla, ale król nie jest w posiadaniu ciała; król jest czymś”. Po czym kazał zaprowadzić się do ojczyma.
Scena trzecia: Hamlet przed królem
W innej zamkowej komnacie Król zastanawiał się, nad poczynaniami Hamleta. Uważał, że pozostawienie go na wolności jest zbyt niebezpieczne. Jednak nie mógł go uwięzić, ponieważ spotkałoby się to ze sprzeciwem ludu. Był zdania, iż należy stworzyć wrażenie, że wyjazd Hamleta do Anglii został zaplanowany już dawno, aby nie budzić niczyich podejrzeń. W gruncie rzeczy władca był zdania, że gwałtowność można leczyć jedynie gwałtownymi metodami. Do komnaty wszedł Rozenkranc i oznajmił, iż nie udało się mu wydobyć od księcia informacji o miejscu ukrycia zwłok Poloniusza. Na rozkaz Króla Gildenstern wprowadził do pomieszczenia Hamleta. Gdy władca zapytał swojego pasierba o to, gdzie znajduje się ciało szambelana, ten odparł: „Na kolacji”, lecz na takiej, gdzie to ono jest głównym daniem. Książę wyjawił, iż w owej chwili zwłoki Poloniusza są trawione przez robaki. Po czym dodał, iż trup leży w okolicach schodów prowadzących do galerii. Król nakazał gwardzistom, aby udali się tam i sprawdzili tę informację. Władca oznajmił Hamletowi, iż za swój czyn będzie musiał odpokutować podróżą do Anglii, jego orszak był już gotowy. Książę zgodził się opuścić kraj, pożegnał ojczyma, zwracając się do niego „matko” i miał już wychodzić, gdy Król zechciał, aby pasierb nazwał go ojcem. Tytułowy bohater sprytnie wybrnął z tej sytuacji: „Matko! Ojciec i matka tyle znaczą co mąż i żona, a mąż i żona są jednym ciałem; a więc, matko! Dalej, do Anglii!”, po czym opuścił komnatę.
Król nakazał Rozenkrancowi i Gildensternowi podążać za Hamletem. Gdy wyszli władca zwrócił się w kierunku Anglii i prosił ten kraj o rychłe uśmiercenie pasierba.
Scena czwarta: wojsko Fortynbrasa
Na jednej z duńskich równin, książę Fortynbras rozmawiał ze swoim rotmistrzem. Nakazywał mu, aby udał się do duńskiego monarchy i poprosił go o pozwolenie przemarszu norweskich wojsk przez ziemie znajdujące się pod jego jurysdykcją. W drodze do zamku Króla oficer natknął się na Hamleta i towarzyszących mu Rozenkranca i Gildensterna. Zapytany przez mężczyzn rotmistrz odpowiedział, iż wojska widoczne na horyzoncie należą do Norwegii i właśnie maszerują w kierunku Polski, aby walczyć tam o skrawek ziemi, z którego poza sławą nie będą mieli żadnych korzyści. Hamlet zasugerował, iż Polacy pewnie nie będą stawiali im wielkiego oporu w tej walce. Zdziwił się, gdy oficer mu powiedział, że wojska polskie już czekają na polu bitwy. Książę nie rozumiał, dlaczego dla tak marnego łupu będzie musiało zginąć tylu żołnierzy. Pozdrowił rotmistrza, a swoich kompanów poprosił, by jechali przodem, w ten sposób został sam ze swoimi myślami. Zastanawiał się, dlaczego tak wielu ludzi nie korzysta z boskiego daru rozumu. Tych, którzy go nie używali nazywał zwierzętami. Następnie użalał się nad swoim tchórzostwem, które nie pozwalało mu dokonać aktu zemsty. Hamlet był pełen podziwu dla młodego Fortynbrasa, który dowodził swojej armi: „Prawdziwie wielkim być to nie wojować O byle głupstwo bez wielkiej przyczyny, Lecz wielkomyślnie o źdźbło nawet walczyć, Gdzie honor każe”. Z tej perspektywy uważał siebie za nic.
Scena piąta: szaleństwo Ofelii i powrót Laertesa
Na zamku w Elzynorze Horacy nalegał, by Królowa zgodziła się na rozmowę z Ofelią. Dziewczyna wciąż wspominała o ojcu. Aby uniknąć zbędnego rozgłosu matka Hamleta zgodziła się na wizytę. Gdy Horacy poszedł po Ofelię, kobieta powiedziała do siebie: „Jak głupio w trwodze występek przesadza, Że drżąc przed zdradą sam się prawie zdradza”. Stan dziewczyny okazał się bardzo zastanawiający. Gdy pojawiła się w komnacie zaczęła śpiewać. Córka szambelana zanuciła słowa: „On zmarł, znikł z naszego grona; Zmarł, opuścił nas; U nóg Jego darń zielona, W głowach zimny głaz”. Do komnaty wszedł Król i zapytał Ofelię o samopoczucie. Dziewczyna odpowiedziała, że dobrze, dodając, iż nikt z nas nie wie, co stanie się z nim po śmierci. Kontynuowała swoją pieśń o młodym kochanku, który ze swojej ukochanej dziewczyny uczynił kobietę. Treść utworu oburzyła Króla. Ofelia nazwała mężczyzn „bezbożnikami”, którzy nie dotrzymują swoich obietnic. Władca zapytał małżonki, od jak dawna dziewczyna znajdowała się w stanie. Córka szambelana rzekła, że jeszcze wszystko się naprawi, ale teraz było jej bardzo smutno z powodu śmierci ojca. Gdy wyszła z komnaty Król nakazał Horacemu podążanie za nią, aby nie wyrządziła sobie jakiejś krzywdy. Władca wiedział, że zachowanie Ofelii było spowodowane śmiercią Poloniusza. Przyznał małżonce, iż przeprowadzony w pośpiechu pogrzeb szambelana był niefortunnym zabiegiem, który spowodował jedynie powstawanie licznych plotek pośród ludu. Obawiał się powrotu Laertesa, ponieważ po drodze z Francji z pewnością dotrą do niego liczne i sprzeczne ze sobą informacje dotyczące śmierci jego ojca. Domyślał się, że jego wrogowie będą podburzali młodzieńca przeciwko niemu. Ogromny zbieg nieszczęść, który ostatnim czasy spadł na zamek, Król porównał do „kilkuramiennego narzędzia śmierci”, które zadaje mu zabójczą ranę.
Nagle zza drzwi dobiegł hałas i zgiełk. Do komnaty wbiegł jeden z dworzan i oznajmił, iż do zamku zbliża się Laertes, a wraz z nim powstańcza armia. Dodał, iż syn Poloniusza miał za sobą poparcie całego ludu, który domagał się mianowania go nowym królem Danii. W jednej chwili rozległ się huk roztrzaskiwanych drzwi i do komnaty wkroczył uzbrojony Laertes w asyście powstańców. Młodzieniec domagał się od Króla spotkania z ojcem. Monarcha był przekonany, iż nic mu się nie stanie, ponieważ majestat władcy ma to do siebie, że potrafi zdusić każdą zdradę. Zapytał spokojnie, czym może służyć buntownikowi. Laertes zapytał o swojego ojca. Król przyznał, że Poloniusz zmarł, Królowa natychmiast dodała, iż nie stało się to z winy ani jej, ani jej męża. Syn szambelana chciał dowiedzieć się, w jaki sposób zginął ojciec. Dodał, że na niczym innym nie zależy tak bardzo, jak na pomszczeniu jego śmierci. Król upewniwszy się, iż Laertes miał zamiar rozprawić się jedynie z wrogami Poloniusza, a przyjaciół oszczędzić opowiedział się po stronie tych drugich. Gdy do komnaty weszła Ofelia w sukni przyozdobionej kłosami i kwiatami rozwścieczony Laertes przysiągł śmierć sprawcy szaleństwa siostry. Dziewczyna ponownie zaczęła śpiewać o zmarłym kochanku. Obłęd dziewczyny jeszcze bardziej motywował młodzieńca do zemsty. Ofelia wręczyła bratu rozmaryn i bratki, czyli symbole kolejno pamięci i troski o bliską osobę. Króla obdarowała koprem i orlikami, symbolizującymi pochlebstwo i niewdzięczność. Królowa otrzymała od dziewczyny część ruty (drugą część pozostawiła sobie) oraz stokrotki oznaczające odpowiednio żal i niewierność. Ofelia wyjaśniła, że wszystkie fiołki, utożsamiane z wiernością, fiołki zwiędły wraz ze śmiercią Poloniusza. Córka szambelana odśpiewała do końca swoją pieśń i opuściła komnatę. Król zaproponował Laertesa, by ten wyznaczył swojego zaufanego człowieka, który osądzi, czy władca Danii był faktycznie winien śmierci ojca młodzieńca. Jeżeli sędzia uzna winę Króla, wtedy ten odstąpi tronu Laertesowi. Jeśli okaże się, iż monarcha był bez winy, wtedy syn Poloniusza odstąpi od swoich roszczeń. Młodzieniec zgodził się na taki układ. Chciał jak najszybciej wyjaśnić sprawę haniebnego pogrzebu ojca, który odbył się bez należnej ceremonii i pompy.
Scena szósta: list Hamleta do Horacego
W innym pokoju zamkowym sługa Horacego przekazywał swojemu panu wiadomość, iż jacyś majtkowie czekają na sposobność wręczenia mu listów adresowanych do niego. Mężczyzna nie znał nikogo, poza Hamletem, kto mógłby do niego napisać. Nie mylił się, otworzył kopertę, a w niej znajdowała się wiadomość nakreślona ręką księcia. W pierwszym zdaniu Hamlet prosił, aby po przeczytaniu listu Horacy skierował majtków do Króla, ponieważ dla niego również mają pismo. Dalej bohater donosił, że już drugiego dnia na morzu zostali zaatakowani przez korsarzy. Podczas bitwy Hamlet wskoczył na statek piratów i dostał się do ich niewoli. Jednak obeszli się oni z nim łaskawie i uwolnili. Przysłani majtkowie mięli potajemnie zaprowadzić Horacego do Hamleta.
Scena siódma: spisek Klaudiusza i Laertesa
W innej zamkowej komnacie Król przekonał Laertesa, że Hamlet usiłował zabić jego, a śmierć Poloniusza była tragiczną pomyłką. Syn szambelana nie rozumiał dlaczego władca wcześniej nie poskromił pasierba, skoro podejrzewał, iż stanowił on zagrożenie dla otoczenia. Król odparł, że stało się tak z dwóch powodów. Po pierwsze Królowa kochała syna tak bardzo, iż on nie mógł działać na przekór niej. Po drugie nie pozwalała mu na to miłość, jaką lud darzył swojego księcia. Laertes stracił nie tylko ojca, ale i siostrę, która popadła w szaleństwo, za to poprzysiągł zemstę. Król zapewniał młodzieńca, iż bardzo cenił i kochał Poloniusza. Rozmowę przerwał pokojowiec, który przyniósł listy od księcia, jeden do ojczyma, a drugi do matki. Władca przeczytał Laertesowi wiadomość od Hamleta. Z pisma wynikało, iż porywacze ogołocili księcia i odstawili z powrotem do Danii. Pasierb zapowiadał, iż nazajutrz zjawi się na zamku i wyjaśni całą sytuację. Król nie wiedział, czy Rozenkranc i Gildenstern również powrócili, wietrzył podstęp. Wiadomość ta uradowała Laertesa, który nie spodziewał się tak szybkiej okazji do zemsty. Władca wpadł na pomysł, aby tak upozorować śmierć pasierba, że nawet jego matka będzie sądziła, że był to zwykły wypadek. Młodzieniec słuchał uważnie planu monarchy. Król wyjawił mu, iż jakiś czas temu zamek odwiedził Normandczyk imieniem Lamond, światowej sławny francuski rycerz. Mężczyzna podobno pod niebiosa wychwalał umiejętności Laertesa w posługiwaniu się rapierem. Te zachwyty miały doprowadzić Hamleta do wściekłości spowodowanej zazdrością i zawiścią. Od tamtej pory książę marzył o pojedynku na ostrza z synem szambelana. Król proponował, by Laertes uzbroił się w cierpliwość i czekał w swoim pokoju na Hamleta. On ze swojej strony obiecał, iż poinformuje go o powrocie syna Poloniusza z Francji i zacznie wychwalać jego umiejętności, aby pobudzić w pasierbie zazdrość. Zapewniał, że na pewno dojdzie do pojedynku, a podekscytowany książę nie zorientuje się, iż rapier Laertesa będzie naostrzony, a jego tępy. Syn szambelana wpadł na pomysł, że posmaruje swoje ostrze dodatkowo trującym balsamem. Król uznał, iż koniecznie muszą mieć przygotowany plan awaryjny, gdyby coś poszło nie po ich myśli. Wpadł na pomysł, że jeśli pojedynek będzie się przedłużał, to służba poda spragnionemu Hamletowi puchar pełen trucizny.
Nagle do komnaty weszła Królowa oznajmiając kolejne nieszczęście. Przyniosła tragiczną wiadomość, iż Ofelia utonęła. Dziewczyna wiła wianki nad potokiem i chcąc powiesić jeden z nich na gałązce wierzby płaczącej wpadła do wody. Ofelia unosiła się przez jakiś czas z nurtem, śpiewając ludowe piosenki, nieświadoma sytuacji, w której się znalazła. W końcu utonęła, nie próbując nawet się ratować. Zdruzgotany i rozwścieczony Laertes pożegnał się parą królewską i opuścił komnatę. Władca postanowił podążać za nim, ponieważ obawiał się, iż w młodzieńcze ponownie górę weźmie gniew, który dopiero co udało mu się poskromić.
Akt V: cmentarz i pojedynek
Scena pierwsza: cmentarz
Akcja dramatu przenosi się na cmentarz. Dwóch grabarzy kopało właśnie grób dla Ofelii. Pierwszy z nich zastanawiał się, czy powinno się grzebać samobójców wedle chrześcijańskiego rytuału. Drugi odpowiedział, iż dziewczyna została „zakwalifikowana” do takiego pogrzebu i nic im do tego. Grabarze prowadzili ze sobą dysputę na temat śmierci przez utonięcie. Pierwszy z nich utrzymywał, że jeżeli dziewczyna nie byłaby córką szambelana, to nie zezwolono by na chrześcijański pochówek. Drugi zgodził się z nim, dodając, iż prości ludzie nie popełniają samobójstw, a po śmierci idą prosto do ojca Adama. Mężczyzna zadał koledze pytanie: „Co to za rzemieślnik, co trwalej buduje niż murarz, cieśla i majster okrętowy?”. Odpowiedzią na nie było: „Szubienicznik, bo jego budowla przetrzyma tysiąc lokatorów”.
Nieopodal ukazali się Hamlet i Horacy. Drugi z grabarzy udał się do szynku po coś do picia. Księcia i jego przyjaciela zdziwiło, że kopiący dół mężczyzna podśpiewuje sobie pod nosem, zupełnie jakby nie znał natury swojego zawodu. Bohaterowi nie podobało się również to, że grabarz nie szanował odkopanej przypadkowo czaszki z odpowiednim szacunkiem. Zamiast tego uderzył w nią łopatą, przez co odpadła od niej kość żuchwy. Śpiewający robotnik odkopał jeszcze jedną czaszkę i wyrzucił ją z dołu. Hamlet był oburzony tym zachowaniem. Uważał, że mogła ona należeć do jakiegoś zacnego adwokata lub właściciela ziemskiego i nie zasługiwała na takie bezczeszczenie. Książę podszedł do grabarza i zapytał do kogo będzie należał ten grób. Dowcipny robotnik po czasie wyjawił, że spocznie w nim ciało kobiety. Hamlet zapytał grabarza o to, jak długo pracował w zawodzie. Mężczyzna odparł, że od dnia, w którym poprzedni król pobił władcę Norwegii starego Fortynbrasa. Dodał, że było to tego samego dnia, gdy na świat przyszedł Hamlet, który w młodzieńczych latach zwariował i został wysłany do Anglii. Mężczyzna był zdania, iż pozbyto się księcia właśnie z powodu szaleństwa, a w wyspiarskim królestwie pełno jest podobnych mu wariatów, dlatego jeszcze jeden nie zrobi nikomu różnicy. Hamlet zmienił temat pytając o to, ile lat w ziemi spoczywa ludzkie ciało, zanim zgnije. Robotnik odparł, że około dziewięciu lat, wyjątkiem są grabarze, którzy mogą leżeć rok dłużej, ponieważ mieli wygarbowane skóry od rzemiosła. Grabarz wydobył z ziemi czaszkę zmarłego dwadzieścia trzy lata wcześniej królewskiego błazna Yoryka. Hamlet poprosił o nią i bacznie się jej przyglądał. Znał tego człowieka za życia i próbował sobie przypomnieć jego oblicze. Książę zapytał Horacego, czy jego zdaniem szkielet Aleksandra Wielkiego wyglądał podobnie do tego odsłoniętego przez grabarza. Gdy przyjaciel bohatera przytaknął, Hamlet zaczął ubolewać na ludzkim losem. Nawet najwybitniejsi tacy jak Aleksander Wielki czy potężny Cezar kończą w ziemi i jak każdy człowiek obracają się z czasem w proch. Zaskoczony książę dostrzegł, iż w ich kierunku zbliża się orszak żałobny, w którym z łatwością dostrzegł parę królewską.
W kondukcie za niesionymi przez służbę zwłokami Ofelii podążali poza dodatkowo księżą, Laertes i orszak królewski. Hamlet nie wiedział czyj pogrzeb zaraz się odbędzie. Wydedukował, iż będzie to skrócona ceremonia kogoś z wyższej sfery, prawdopodobnie wymuszona samobójstwem. Postanowił wraz z Horacym z ukrycia obserwować wydarzenia.
Ksiądz tłumaczył Laertesowi, iż obrządek będzie na tyle chrześcijańskie, na ile zezwalał na to kodeks. Kapłan ograniczy swój udział w ceremonii jedynie do poświęcenia ziemi. Oburzony brakiem modlitw brat Ofelii nakazał opuścić trumnę na dno dołu, a księdzu zapowiedział, że gdy jego siostra dozna zbawienia, kapłan będzie „wić się w prochu”. Hamlet z przerażeniem zorientował się, że był świadkiem pogrzebu Ofelii. Laertes stojąc nad ciałem siostry poprzysiągł, że zemści się na tym, kto wpędził ją w obłęd, po czym nakazał zakopać zwłoki. Hamlet nie wytrzymał dłużej w ukryciu i ukazał się zebranym. Laertes rzucił się na niego i chwycił za gardło. Król nakazał strażom natychmiast rozdzielić młodzieńców. Książę zapowiedział, iż będzie walczył z synem szambelana aż do śmierci, ponieważ kochał Ofelię i uważał, że jej brat nie byłby w stanie uczynić dla niej tyle ile on. Król zwrócił się do Laertesa, by zignorował kolejny atak szaleństwa jego pasierba. Hamlet wpadł w istny szał, podczas którego krzyczał, iż był gotów nawet zostać pogrzebany żywcem wraz z Ofelią. Książę nie wiedział, dlaczego został zaatakowany przez Laertesa, oburzony oddalił się. Król poprosił Horacego, by miał Hamleta na oku. Po czym zwrócił się do syna Poloniusza i prosił o cierpliwość, ponieważ ich plan układał się doskonale. Swojej małżonce władca zapowiedział, iż wkrótce zaznają długo oczekiwanego spokoju.
Scena druga: pojedynek i śmierć bohaterów
W jednej z zamkowych sal Hamlet rozmawiał z Horacym. Książę opowiadał przyjacielowi o podróży, jaką odbył z Rozenkrancem i Gildensternem. Wyjawił, że pewnej nocy obudził się i przejrzał ich rzeczy. Przez przypadek złamał pieczęć powierzonym im przez Klaudiusza listów do króla angielskiego. Odczytał w nim, że Dania prosi o przysługę w postaci jak najszybszego zamordowania Hamleta. Na dowód tego bohater zachował list i pokazał go Horacemu. Książę kontynuował swoją opowieść. Oświadczył przyjacielowi, że napisał nowy list do króla Anglii, starając się jak najlepiej podrobić pismo urzędowe. Jego treść sprowadzała się do prośby o natychmiastowe pozbawienie życia posłów, którzy go przynieśli, czyli Rozenkranca i Gildensterna. Uważał, że zasłużyli na śmierć poprzez swoje wścibstwo i notoryczne pchanie się „Pomiędzy ostrza potężnych szermierzy”. Horacy był pełen wstrętu do Klaudiusza, nie dość, że zamordował ojca Hamleta, to i na niego wydał wyrok śmierci. Hamlet wiedział, że muszą działać szybko i zdecydowanie. Żałował, że popadł w zatarg z Laertesem, którego bardzo cenił. Widział w nim samego siebie po śmierci ojca. Horacy usłyszał czyjeś kroki, do pokoju wszedł Ozryk. Dworzanin z radością powitał Hamleta. Książę na stronie wyjawił przyjacielowi, iż tego człowieka lepiej nie znać, ponieważ sama znajomość z nim była „występkiem”. Scharakteryzował mężczyznę słowami: „To istny gawron, ale, jak powiadam, hojnie uposażony błotem”. Ozryk przybył, by przekazać Hamletowi informację od Króla. Książę poprosił go najpierw, by założył czapkę, ponieważ zimny północny wiatr skutecznie ochłodził dzień. Mężczyzna przyznał mu rację i przyodział głowę. Wtedy Hamlet zmienił zdanie i uznał, że było bardzo gorąco. Ozryk zgodził się z nim bez najmniejszego sprzeciwu i zdjąć nakrycie z głowy. Dworzanin przybył oznajmić księciu, iż Król wymyślił pewien zakład. Mężczyzna zaczął wychwalać Laertesa, tak jak planował Klaudiusz, aby wzniecić w Hamlecie zawiść. Jednak książę zamiast się wściekać potakiwał i również zachwalał syna Poloniusza. Ozryk zaczął więc porównywać Laertesa z pasierbem Klaudiusza, aby wykazać jego niższość i wyprowadzić z równowagi. Dworzanin twierdził, że nikt nie dorównywał bratu Ofelii zarówno we władaniu rapierem, jak i floretem. Wreszcie wyjawił, że król postawił sześć berberyjskich koni, a Laertes sześć francuskich szpad i puginałów z należącymi do nich przyborami. Mężczyźni założyli się o to, że w pojedynku z Hamletem na dwanaście pchnięć syn Poloniusza nie osiągnie przewagi trzech trafień. Książę zgodził się na to wyzwanie. Niedługo po wyjściu Ozryka w drzwiach komnaty pojawił się posłaniec, który przyniósł podziękowania od króla, iż Hamlet zgodził się wziąć udział w pojedynku. Mężczyzna poprosił o informację, kiedy książę będzie gotowy do walki. Bohater odparł, że w każdej chwili podejmie rzuconą rękawicę. Posłaniec przekazał Hamletowi również słowa Królowej, która prosiła, by jej syn spotkał się przed pojedynkiem z Laertesem i z nim porozmawiał. Gdy zostali sami w komnacie Horacy wyraził swoje obawy o powodzenie przyjaciela w starciu z bratem Ofelii. Hamlet uspokoił go mówiąc, że od wyjazdu Laertesa do Francji sumiennie ćwiczył. Przyznał jednak, iż dręczy go niepokojące przeczucie, że coś się wydarzy podczas walki. Horacy zasugerował, że lepiej będzie, jeśli pojedynek zostanie odwołany. Hamlet uważał, że to nie ma sensu, ponieważ Opatrzności nie można uciec i jeśli coś ma się wydarzyć, to prędzej czy później się wydarzy.
Do komnaty weszła para królewska w towarzystwie Laertesa, dworzan i służby. Ci ostatni przynieśli ze sobą dwa florety. Klaudiusz wezwał Hamleta do siebie i chwycił go za dłoń i połączył ją z dłonią Laertesa. Książę poprosił brata Ofelii o przebaczenie. Zapewniał, że jego wcześniejsze zachowanie wynikało tylko i wyłącznie z szaleństwa i nie miało na celu ubliżenia ani jemu, ani jego zmarłej siostrze. Laertes zapewnił, że postąpi jak człowiek honoru i nie będzie szukał zemsty, lecz nie dopóki nie otrzyma polecenia od starszych mężów nie wybaczy księciu. Takie zapewnienie w zupełności satysfakcjonowało Hamleta, który mógł swobodnie przystąpić do pojedynku. Bohater poprosił o floret, podobnie uczynił Laertes. Syn Poloniusza wymienił swoją broń, ponieważ uznał ją za zbyt ciężką. Hamlet zapytał, czy obydwaj dysponują ostrzami równej długości. Ozryk oświadczył, że są identyczne. Król nakazał postawić kielichy z winem na stole. Dodatkowo rozkazał, że gdy Hamlet zada pierwszy cios lub zwycięsko odparuje drugi, to na wiwat mają zagrzmieć działa na murach zamku. Zapowiedział, iż wtedy on wzniesie toast za swojego pasierba, a do jego pucharu wrzuci perłę droższą niż niejeden królewski diadem. Klaudiusz dał młodzieńcom sygnał do rozpoczęcia pojedynku. Gdy okazało się, że Hamlet zadał pierwszy cios, zagrzmiały działa, Król wrzucił do pucharu księcia perłę i chciał wznieść toast, lecz pasierb nie chciał przerywać walki. Kolejny atak bohatera okazał się równie celny, co drugi. Królowa nalegała, by syn otarł sobie twarz, ponieważ ociekała ona od potu. Uradowana postawą kobieta postanowiła napić się wina z jego kielicha, mąż próbował ją powstrzymać, lecz nie zdążył. Gertruda chwyciła za chustkę i pobiegła otrzeć Hamletowi twarz. Laertes był zdezorientowany takim rozwojem wypadków. Na stronie zapytał Króla, czy może zadać śmiertelny cios księciu, gdy ten się tego nie spodziewał i zamieniał uprzejmości z matką, lecz Klaudiusz nie zezwolił na to. Po chwili Hamlet sprowokował przeciwnika, by ten natarł na niego z całej siły i tak się stało, lecz sędzia orzekł, iż obydwaj nie trafili. Drugi atak Laertesa był już skuteczny. Syn Poloniusza zranił księcia, a w starciu zamienili się floretami i Hamlet zadał trafny cios Laertesowi. Król nakazał rozdzielić walczących, ponieważ za bardzo się zwarli. W tym momencie Królowa padła na ziemię. Horacy spostrzegł wtedy, że z obydwu szermierzy cieknie krew. Syn Poloniusza wyznał: „Jak bekas w własne złowiłem się sidło; Słusznie ofiarą padam własnej zdrady”. Hamlet nie wiedział, co stało się jego matce, Klaudiusz próbował go uspokoić mówiąc, że z pewnością zasłabła. Kobieta jednak wypowiedziała słowa: „Nie, nie, ten to napój. Ten napój, drogi Hamlecie! ten napój... Jestem otruta”. Zaraz po tym zmarła. Hamlet rozkazał strażnikom zamknąć wszystkie drzwi i szukać zdrajcy. Padający na ziemię Laertes wyznał, że on nim jest. Wyjawił Hamletowi, że nie zostało mu nawet pół godziny życia, ponieważ w jego żyłach płynęła trucizna, w której namoczony był rapier. Syn Poloniusza zdołał przekazać księciu informację, iż wszystkiemu winien był Król. Bohater bez namysłu przebił na wylot Klaudiusza zatrutym ostrzem. Zaraz po śmierci monarchy Laertes poprosił Hamleta o przebaczenie i zmarł. Książę wybaczył bratu Ofelii i zapowiedział, iż wkrótce się spotkają ponownie. Wezwał do siebie Horacego i porosił go, by wytłumaczył zgromadzonym te okrutne zajścia. Jednak przyjaciel wolał napić się zatrutego wina, aniżeli pogodzić się ze śmiercią Hamleta. Bohater błagał, by Horacy tego nie robił, ponieważ w tej sytuacji nikt nie przekazałby ludności prawdy. Nagle z zewnątrz dobiegły odgłosy wystrzałów i zgiełku wojennego. Ozryk doniósł, że to wojsko młodego Fortynbrasa powracając z Polski „daje salwy Angielskim posłom”. Hamlet przycisnął swoją twarz do Horacego i wygłosił swoje ostatnie słowa: „Żegnam cię, Horacy; Potęga jadu mroczy zmysły moje. Już się angielskich posłów nie doczekam! Lecz przepowiadam ci, że wybór padnie Na Fortynbrasa. Za nim, konający, Głos daję; powiedz mu to i opowiedz, Co poprzedziło. Reszta jest milczeniem”. Zaraz po śmierci księcia do sali wszedł Fortynbras wraz z angielskimi posłami. Norweski książę był zdumiony widokiem, jaki zastał w komnacie. Pierwszy z posłów był niepocieszony, iż w tej sytuacji nikt nie podziękuje im za zabicie Rozenkranca i Gildensterna. Horacy odparł, że Król, gdyby żył, nie zrobiłby tego z pewnością, ponieważ nie pragnął ich śmierci. Przyjaciel Hamleta poprosił gości o możliwość opowiedzenia wszystkiego po kolei: „Przyjdzie wam usłyszeć O czynach krwawych, wszetecznych, wyrodnych, O chłostach trafu, przypadkowych mordach, O śmierciach skutkiem zdrady lub przemocy, O mężobójczych planach, które spadły Na wynalazcy głowę”. Fortynbras oznajmił, iż z bólem przyjmuje uśmiech losu, który, na mocy odpowiednich dekretów, uczynił go następnym władcą Danii. Horacy odparł, iż taka właśnie była wola Hamleta. Zależało mu na tym, aby wszystko opowiedzieć tak, aby imię jego przyjaciela zapisało się złotymi literami w historii kraju, by nie pamiętano go jako szaleńca. Fortynbras rozkazał swoim żołnierzom pochować głównego bohatera jak bohatera, na wywyższeniu. Norweg uważał, że książę byłby wspaniałym królem. Jedyne co mógł dla niego zrobić to urządzić mu wspaniały pogrzeb.
Pytania i odpowiedzi
Od czego zaczyna się „Hamlet”?
Od nocnej warty na tarasie zamku w Elzynorze. Wartownicy widzą ducha zmarłego króla, a Horacy, przyjaciel księcia, zawiadamia o tym Hamleta.
Co Duch mówi Hamletowi?
Że zginął z ręki własnego brata, Klaudiusza, który wlał mu truciznę do ucha, kiedy spał w ogrodzie. Żąda zemsty, ale każe oszczędzić matkę, Gertrudę.
Po co Hamlet każe aktorom zagrać „Łapkę na myszy”?
Chce sprawdzić, czy Duch mówił prawdę. Sztuka przypomina zabójstwo jego ojca, a Hamlet obserwuje, jak zareaguje Klaudiusz. Król przerywa spektakl i wychodzi.
Dlaczego Hamlet nie zabija Klaudiusza na modlitwie?
Uważa, że król zabity w czasie modlitwy trafiłby do nieba, a to byłaby dla niego nagroda, nie kara. Postanawia poczekać na chwilę, gdy Klaudiusz będzie grzeszył.
Jak kończy się „Hamlet”?
Pojedynkiem Hamleta z Laertesem. Giną Gertruda, Laertes, Klaudiusz i Hamlet. Książę wskazuje na następcę Fortynbrasa, który przybywa z wojskiem i obejmuje tron Danii.