„Konrad Wallenrod”: bohaterowie
W „Konradzie Wallenrodzie” jest trzech bohaterów pierwszoplanowych: wielki mistrz Konrad Wallenrod, który naprawdę jest Litwinem Walterem Alfem, jego żona Aldona, żyjąca w wieży jako Pustelnica, oraz stary wajdelota Halban. Postacie drugiego planu to książęta litewscy Witold i Kiejstut, mistrz Winrych von Kniprode oraz Krzyżacy: arcykomtur, komturowie i sędziowie tajnego trybunału. Osobną postacią jest Almanzor, bohater ballady śpiewanej przez Konrada.
Konrad Wallenrod (Walter Alf)
Litwin wychowany przez Krzyżaków, który pod cudzym nazwiskiem zostaje wielkim mistrzem i niszczy zakon od środka.
Jako dziecko został porwany z litewskiego miasta, ochrzczony i wychowany przez mistrza Winrycha. Stary wajdelota, jeniec Krzyżaków, nauczył go po kryjomu miłości do Litwy. Podczas jednej z bitew Walter przeszedł do Litwinów, zamieszkał w Kownie u księcia Kiejstuta i ożenił się z jego córką Aldoną. Gdy zrozumiał, że Litwa nie wygra otwartej wojny, opuścił żonę i wrócił między Niemców.
Po latach, już jako sławny rycerz Konrad Wallenrod, zostaje wielkim mistrzem. Zwleka z wojną, a potem prowadzi ją tak, że wojsko zakonu ginie pod Wilnem z głodu i mrozu. Krzyżacy widzą w nim człowieka posępnego, który unika ludzi i w samotności pije wino. Tajny trybunał skazuje go na śmierć za zdradę. Konrad wypija truciznę w chwili, gdy wykonawcy wyroku wyważają drzwi.
Aldona (Pustelnica)
Córka Kiejstuta i żona Waltera, która z miłości do męża zamyka się w wieży pod Maryjenburgiem.
Wychowała się na dworze ojca w Kownie. Pokochała Waltera, gdy opowiadał jej o Bogu i dalekich miastach. Po jego odejściu wstąpiła do klasztoru, a później przyszła do stolicy zakonu i uprosiła kapłanów, żeby zamurowali ją w narożnej wieży nad jeziorem. Krzyżacy nie znają jej imienia. To jej okrzyk o Konradzie pomaga mu zostać mistrzem.
Co wieczór rozmawia z mężem przez kratę. Kiedy Konrad po wojnie prosi, żeby wróciła z nim na Litwę, odmawia, bo ślubowała pozostać w wieży do śmierci. Umiera z krzykiem w chwili, gdy gaśnie lampa w jego oknie.
Halban
Litewski wajdelota w habicie mnicha, wychowawca i jedyny przyjaciel Konrada.
Krzyżacy mają go za świętego starca i spowiednika mistrza. Naprawdę jest Litwinem, który od lat pilnuje, żeby Konrad dopełnił zemsty. Uspokaja go wzrokiem, gdy ten w gniewie mógłby się zdradzić, tłumaczy braciom okrzyk Pustelnicy jako proroctwo i przypomina mistrzowi o spalonych litewskich wsiach.
W ostatniej scenie nie wypija podanej mu trucizny. Chce żyć, żeby zanieść na Litwę pieśń o Konradzie. Dla niego poezja jest bronią, która wychowa następnych mścicieli.
Bohaterowie drugoplanowi i epizodyczni
Witold
Litewski książę, syn Kiejstuta, który szuka u Krzyżaków pomocy przeciw Jagielle.
Rozwiń
Na uczcie siedzi po lewej stronie mistrza jako gość i sojusznik zakonu. Gdy wajdelota śpiewa o zdrajcach, Witold blednie i czerwieni się, chwyta za szablę, a w końcu zakrywa twarz płaszczem i płacze. Po uczcie zrywa sojusz, podstępem zajmuje krzyżackie zamki i wraca na Litwę. Zimą rozbija wojsko zakonu pod Wilnem. Oskarżyciel przed tajnym trybunałem twierdzi, że Konrad spotykał się z nim potajemnie.
Kiejstut
Książę litewski, władca Kowna, ojciec Aldony.
Rozwiń
Pojawia się w „Powieści wajdeloty”. Przyjmuje dwóch zbiegów od Krzyżaków, Waltera i starego wajdelotę, a gdy przekonuje się o wartości młodego rycerza, oddaje mu córkę za żonę. Walter pomaga mu organizować wojsko i budować umocnienia. Z Kiejstutem i wajdelotą naradza się nad sposobem pokonania zakonu.
Winrych von Kniprode
Wielki mistrz krzyżacki, który wychował porwanego chłopca.
Rozwiń
Znany tylko z opowieści wajdeloty. Sam trzymał Waltera do chrztu i kochał go jak syna. Chłopiec nie odwzajemniał tego uczucia: po rozmowach z wajdelotą wracał do zamku i potajemnie niszczył kobierce i zwierciadła mistrza.
Almanzor
Król Maurów z ballady „Alpuhara”, który mści się na Hiszpanach, zarażając ich dżumą.
Rozwiń
Po upadku twierdzy Almanzor przychodzi do obozu zwycięzców, udaje, że chce przyjąć ich wiarę, i ściska hiszpańskich wodzów. Dopiero potem wyznaje, że wraca z Grenady, w której panuje zaraza. Umiera ze śmiechem na ustach. Konrad widzi w nim wzór własnej zemsty.
Arcykomtur, komturowie i bracia zakonni
Krzyżacy, którzy wybierają Konrada, a potem szemrzą przeciw jego rządom.
Rozwiń
Arcykomtur prowadzi nocną naradę przed wyborem i daje się przekonać Halbanowi. Bracia czekają na łupy z Litwy, więc narzekają, gdy mistrz każe im pościć i pokutować. Śledzą jego wieczorne wyprawy nad jezioro. Poemat pokazuje ich jako chciwych i wojowniczych, ale w finale Konrad mówi, że i oni są ludźmi.
Sędziowie tajnego trybunału
Dwunastu zamaskowanych rycerzy, którzy skazują mistrza na śmierć.
Rozwiń
Zbierają się nocą w podziemnym lochu Maryjenburga, każdy w czarnej zbroi i z zakrytą twarzą. Przysięgli karać zbrodnie władców zakonu. Po wysłuchaniu oskarżenia wołają „biada” i wznoszą dwanaście mieczów wymierzonych w pierś Konrada.
Konrad Wallenrod: charakterystyka · Aldona · Halban · Bohater bajroniczny i wallenrodyzm · Tragizm Konrada · Miłość Konrada i Aldony
Pytania i odpowiedzi
Kto jest głównym bohaterem „Konrada Wallenroda”?
Konrad Wallenrod, czyli Litwin Walter Alf. Obok niego najważniejsze postacie to jego żona Aldona i wajdelota Halban.
Którzy bohaterowie są postaciami historycznymi?
Konrad Wallenrod, Winrych von Kniprode, Kiejstut i Witold. Mickiewicz zmienił jednak ich losy, a Aldonę i Halbana wymyślił.
Kto w poemacie ma dwa imiona?
Konrad Wallenrod to Walter Alf, Pustelnica to Aldona, a mnich Halban to litewski wajdelota. Podwójne imiona pokazują, że bohaterowie żyją w ukryciu.
Którzy bohaterowie umierają w zakończeniu?
Konrad, który wypija truciznę, i Aldona, która umiera w wieży na znak zgaszonej lampy. Halban zostaje przy życiu.