Motywy literackie w „Konradzie Wallenrodzie”

Najważniejsze motywy „Konrada Wallenroda” to zdrada i walka podstępem, ojczyzna, tragiczna miłość, samobójstwo oraz poezja, która przechowuje pamięć narodu. Wszystkie łączą się w losie Waltera Alfa: Litwin zdradza zakon, bo kocha ojczyznę, dla niej porzuca żonę, a po zwycięstwie odbiera sobie życie. Obok nich ważne są motywy maski, samotności, zemsty i wieży.

Zdrada i walka podstępem

· zdrada – w utworze stanowi narzędzie walki z wrogiem. Rycerz, wychowany przez Krzyżaków na wzorowego wojownika i indoktrynowany jednocześnie przez litewskiego wajdelotę, namawiany do pomszczenia krzywd ojczyzny – wybiera właśnie zdradę jako oręż w nierównej walce z Zakonem Krzyżackim. Halban cały czas mu powtarza: „Tyś niewolnik, jedyna broń niewolników – podstępy”.

· walka – walka jest głównym motywem dzieła. Nie są to jednak działania zgodne z honorowym rycerskim kodeksem czy zasadami godnymi średniowiecznego wojownika, lecz podstępne i zdradliwe poczynania w celu bezwzględnego zniszczenia wroga.

Tragiczna miłość i samobójstwo

· miłość – tragizm tego uczucia obserwujemy na przykładzie Aldony i Waltera Alfa, czyli Pustelnicy i Konrada Wallenroda. Młode małżeństwo nie może żyć razem, ponieważ okrutni Krzyżacy nie pozwalają Litwinowi spokojnie patrzeć na poczynania względem jego ojczyzny. Miłość dwójki głównych bohaterów jest niespełniona i tragiczna, ponieważ nie mogą żyć wspólnie. Kończy się samobójstwem głównego bohatera i śmiercią jego kochanki.

· samobójstwo - popełnia je główny bohater – Walter Alf - po dokonaniu zemsty na Krzyżakach i słowach Aldony, która odmówiła dalszego wspólnego życia oraz w obliczu wykonania kary śmierci przez zakonników. Umiera w strzelnicy, wypiwszy zatrute wino z pucharu. Aldona ginie chwilę potem, widząc gasnącą nagle lampę (strąca ją umierający kochanek).

Ojczyzna i dom

· ojczyzna – stosunek do ojczyzny prezentuje następujący cytat: „Słodszy wyraz nad wszystko, wyraz miłości, któremu / Nie masz równego na ziemi, oprócz wyrazu – ojczyzna”, pochodzący z Powieści wajdeloty. To w imię miłości do ojczyzny główny bohater rezygnuje z osobistego szczęścia i decyduje się na życie w kłamstwie i ciągłym uważaniu na wypowiedziane słowa czy wykonane gesty.

· dom – symbolizuje wszystko to, co kojarzy się nam z domem, czyli przede wszystkim miłość i bezpieczeństwo. Dla Konrada domem była Litwa, z której jako dziecko został porwany przez Krzyżaków. To stało się powodem, iż w późniejszych latach domem była dla niego jedynie ojczyzna (świadczą o tym słowa: „Szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie”.

Poezja jako pamięć narodu

· twórczość literacka - „Płomień rozgryzie malowane dzieje, / Skarby mieczowi spustoszą złodzieje, / Pieśń ujdzie cało” – cytat mówi o ogromnej roli pamięci mieszkańców pokonanego kraju, którzy dzięki poezji nigdy nie zapomną cierpienia, jakie było udziałem ich narodu.

Krzyżacy, czyli obraz wroga

· Niemcy – Krzyżacy opisani w utworze od ponad stu lat nawracają siłą ludy północnego pogaństwa. Cechuje ich chciwość, notoryczne łamanie ślubów, pogarda dla Litwinów. Za sprawą małego Litwina – głównego bohatera – poznajemy zasady panujące w zakonie „od wewnątrz”. Krzyżacy próbowali wychować Waltera Alfa na wzorowego Niemca. Uczył się wszystkiego od mistrza Winrycha, który pokochał go, jak rodzonego syna (bez wzajemności). Chłopiec jest pod wpływem starego pieśniarza litewskiego wajdeloty, który rozbudza w nim nienawiść do niemieckiej nacji i chęć zemsty na wrogu. Gdy już dokonuje zaplanowanej zemsty, przyznaje jednak, iż: „Ja więcej nie chcę, wszak jestem człowiekiem! (…) / Już dosyć zemsty – i Niemcy są ludzie”.

Maska, samotność, zemsta i wieża

Maska i podwójne życie: bohater ma dwa imiona. Jako Konrad Wallenrod jest wielkim mistrzem, jako Walter Alf mężem Aldony i Litwinem. Prawdziwą twarz pokazuje tylko nocą pod wieżą i w rozmowach z Halbanem.
Samotność: Konrad unika zabaw i ludzi, a przed śmiercią mówi, że nie ma nikomu nic do powiedzenia oprócz Aldony i Halbana. Aldona żyje sama, zamurowana w wieży.
Zemsta: Halban przypomina Konradowi o złożonych ślubach i spalonych litewskich wsiach. Ballada „Alpuhara” pokazuje zemstę Almanzora, który udaje poddanie się i zaraża Hiszpanów dżumą.
Wieża: narożna wieża nad jeziorem jest dla Aldony grobem za życia, a zarazem jedynym miejscem, gdzie małżonkowie mogą się słyszeć. Dzieli ich krata i mur.
Wino: Konrad zagłusza wyrzuty sumienia piciem. Na uczcie pijany śpiewa balladę i prawie zdradza swój plan.

Pytania i odpowiedzi

Który motyw jest w poemacie najważniejszy?

Walka podstępem w obronie ojczyzny. Z niej wynikają pozostałe: rozstanie z Aldoną, życie w masce, wyrzuty sumienia i samobójstwo.

Jak poemat pokazuje motyw ojczyzny?

Jako wartość ważniejszą od osobistego szczęścia. Wajdelota mówi, że żadne słowo nie równa się wyrazowi „ojczyzna”, a o Walterze, że szczęścia w domu nie znalazł, bo nie było go w ojczyźnie.

Do jakich tematów wypracowań przydaje się „Konrad Wallenrod”?

Do tematów o poświęceniu dla ojczyzny, konflikcie miłości i obowiązku, zdradzie, moralnej cenie walki, samotności bohatera romantycznego i roli poezji w życiu narodu.