Halban: charakterystyka

Halban to stary litewski wajdelota, który w zakonie uchodzi za pobożnego mnicha. Jest wychowawcą, powiernikiem i sumieniem Konrada: to on nauczył porwanego chłopca kochać Litwę, podsunął mu myśl o walce podstępem i pilnuje, żeby mistrz nie odstąpił od zemsty. Sam nie walczy mieczem, tylko pieśnią. Po śmierci Konrada chce żyć dalej, żeby opowiadać o jego czynie.

Wajdelota w habicie mnicha

Halban, o wyglądzie którego nie ma większych wzmianek (jedynie słowa: „mnich siwy”, być może, by podkreślić jeszcze bardziej tajemniczość tej postaci) jest w utworze litewskim wajdelotą (pieśniarzem), który wziął pod swe skrzydła porwanego przez Krzyżaków małego Waltera Alfa i wpajał mu miłość do ojczyzny i nienawiść do Zakonu. Był powiernikiem i strażnikiem tajemnicy Konrada Wallenroda, stale pilnował realizacji podstępnego planu, wmawiając bohaterowi, że „Tyś niewolnik, jedyna broń niewolników – podstępy”. Gdy Konrad, już jako wielki mistrz, zwlekał z dokonaniem zemsty, to właśnie Halban nakłaniał go do zrealizowania ostatniego kroku. Budząc wiarę w zwycięstwo, przyrzekał opowiadać o czynach przyjaciela.

Miłość do ojczyzny

Kochał ojczyznę ponad wszystko, czego przykładem może być cytat z Pieśni wajdelota: „Z każdym wskrzeszonym wyrazem budzi się nowe uczucie Jako iskra z popiołu; były to słodkie imiona Pokrewieństwa, przyjaźni, słodkiej przyjaźni, i jeszcze Słodszy wyraz nad wszystko, wyraz miłości, któremu Nie masz równego na ziemi, oprócz wyrazu – ojczyzna”.

Jak Halban kieruje Konradem

Wpływ Halbana na Konrada widać w kilku scenach. Gdy mistrz w gniewie wykrzykuje bezbożne słowa, starzec uspokaja go samym spojrzeniem, które narrator porównuje do wzroku dozorcy lwów. Pod wieżą Halban zręcznie tłumaczy braciom okrzyk Pustelnicy jako proroctwo i w ten sposób zapewnia Konradowi wybór. W części III Konrad skarży się Aldonie, że „mściwy Halban” nie daje mu wytchnąć i przypomina o ślubach. Po uczcie krąży pogłoska, że to Halban w przebraniu śpiewał litewską pieśń, która pchnęła mistrza do wojny.

Poeta, który ocala pamięć

Przekonany o tym, że jako poecie ciąży na nim obowiązek opowiadania o czynach Waltera Alfa, odmawia spożycia zatrutego trunku w końcowym epizodzie powieści: „Nie, ja przeżyję... i ciebie, mój synu! - / Chcę jeszcze zostać, zamknąć twe powieki, / I żyć - ażebym sławę twego czynu / Zachował światu, rozgłosił na wieki: / Obiegę Litwy wsi, zamki i miasta, / Gdzie nie dobiegę, pieśń moja doleci, / Bard dla rycerzy w bitwach, a niewiasta / Będzie ją w domu śpiewać dla swych dzieci; / Będzie ją śpiewać, i kiedyś w przyszłości / Z tej pieśni wstanie mściciel naszych kości!”.

Dzięki tej postaci dowiadujemy się, iż Mickiewicz ogromną rolę pokładał w twórczości literackiej, w której upatrywał ponadczasowego piewcę narodowych zrywów niepodległościowych. Halban uważał, iż jedynie pieśń jest w stanie pokonać mury i granice dzielące kraje, ponieważ: „Płomień rozgryzie malowane dzieje, / Skarby mieczowi spustoszą złodzieje, / Pieśń ujdzie cało”

Pytania i odpowiedzi

Kim jest Halban dla Konrada?

Jedynym przyjacielem, spowiednikiem i powiernikiem. W młodości był jego nauczycielem: jako jeniec i tłumacz Krzyżaków opowiadał porwanemu chłopcu o Litwie.

Czy Halban i stary wajdelota z „Powieści” to ta sama osoba?

Tak wynika z poematu. Wajdelota uciekł z Walterem do Kiejstuta i razem z nim opuścił Kowno. W zakonie towarzyszy Konradowi jako mnich Halban, a na uczcie, według pogłoski, śpiewa w przebraniu.

Dlaczego Halban nie wypija trucizny?

Uważa, że ma jeszcze zadanie do spełnienia. Chce zamknąć Konradowi oczy, a potem obejść litewskie wsie, zamki i miasta z pieśnią o jego czynie, żeby wychować następców.

Jak ocenić Halbana?

Jest wierny ojczyźnie i przyjacielowi, ale bezwzględny. To on kieruje chłopca na drogę zdrady i nie pozwala mu się wycofać, choć widzi jego cierpienie. Na uczcie Konrad woła do niego: „Znam cię zdrajco stary!”, gdy rozumie, że pieśń zmusiła go do wojny.