Ballada „Alpuhara”: treść i znaczenie
„Alpuhara” to ballada, którą pijany Konrad Wallenrod śpiewa na uczcie w części IV. Opowiada o Almanzorze, królu Maurów, który po przegranej bitwie udaje poddanie się Hiszpanom i zaraża ich dżumą. Ballada jest zapowiedzią tego, co zrobi Konrad: on też wszedł między wrogów jako przyjaciel i zniszczy ich od środka.
Kto i kiedy śpiewa balladę
Konrad sięga po lutnię zaraz po „Powieści wajdeloty”. Słuchacze dopytują o dalsze losy Waltera Alfa, a mistrz, który wypił wiele pucharów, wybiega na środek sali. Zarzuca wajdelocie, że jego pieśni wlewają w duszę „głupią chęć sławy i miłość ojczyzny”. Woła: „Wygrałeś!… Wojna, tryumf dla poety!”. Potem oznajmia, że zaśpiewa inną pieśń, której nauczyli go Maurowie, gdy walczył w górach Kastylii. Każe starcowi grać.
O czym opowiada „Alpuhara”
Hiszpanie zdobywają ostatnie twierdze Maurów. W Grenadzie panuje zaraza, a w Alpuharze broni się jeszcze Almanzor z garstką rycerzy. Po szturmie zamek pada, lecz wódz przebija się przez wrogów i ucieka. Zwycięzcy urządzają ucztę na ruinach. Wtedy straż zapowiada obcego rycerza. Jest nim Almanzor, który oddaje się w ręce Hiszpanów i obiecuje przyjąć ich wiarę.
Hiszpanie witają go jak towarzysza, a on ściska i całuje każdego, najdłużej wodza. Nagle słabnie i pada. Twarz mu sinieje, a on wyznaje ze śmiechem: „Jam was oszukał: wracam z Grenady; Ja wam zarazę przyniosłem!”. Umiera, śmiejąc się. Hiszpanie uciekają, ale dżuma zabija ich wojsko, zanim zdoła wyjść z gór.
Almanzor a Konrad
Po ostatniej zwrotce Konrad dodaje: „Tak to przed laty mścili się Maurowie: Wy chcecie wiedzieć o zemście Litwina?”. Te słowa prawie zdradzają jego plan. Almanzor i Konrad postępują podobnie. Obaj należą do narodu, który przegrywa z silniejszym najeźdźcą. Obaj przychodzą do wroga pod pozorem przyjaźni i przyjmują jego wiarę. Obaj płacą za zemstę życiem.
Jest też różnica. Almanzor umiera z radością, a Konrad po zwycięstwie mówi, że ma dość zemsty. Mickiewicz nie pokazuje więc podstępu jako czegoś, co daje szczęście.
Budowa ballady i reakcja słuchaczy
„Alpuhara” wyróżnia się w poemacie rytmem: dłuższe wersy przeplatają się z krótszymi i rymują się na przemian, co nadaje jej śpiewny tok. Akcja biegnie szybko, od bitwy do śmierci bohatera, a najważniejsze słowa padają w krótkim monologu Almanzora.
Po balladzie Konrad szydzi z Witolda, że litewscy panowie sami oddają dziś Niemcom swoje kraje. Krzyczy na wajdelotę, przewraca stół z pucharami i zasypia na krześle. Rycerze nie rozumieją, co znaczyła „dziwaczna ballada” mistrza. Witold opuszcza ucztę rozgniewany i wkrótce zrywa sojusz z zakonem.
Streszczenie szczegółowe · Konrad Wallenrod: charakterystyka · Motywy literackie
Pytania i odpowiedzi
Kim był Almanzor?
W balladzie to król Maurów, czyli muzułmanów władających częścią Hiszpanii. Broni twierdzy w górach Alpuhary, a po klęsce mści się na Hiszpanach, przynosząc im zarazę z Grenady.
Dlaczego Konrad śpiewa właśnie tę balladę?
Pod wpływem wina i pieśni wajdeloty nie umie już ukryć myśli o zemście. Historia Almanzora jest odbiciem jego własnego planu.
Co to jest Alpuhara?
Górska kraina w południowej Hiszpanii, w pobliżu Grenady. W balladzie to ostatnie miejsce oporu Maurów.
Jak ballada wpływa na dalszą akcję?
Kończy ucztę skandalem. Obrażony Witold zrywa sojusz, zakon ogłasza wyprawę na Litwę, a Konrad nie może już zwlekać z wojną, którą zamierza przegrać.