Opowiadania ŻeromskiegoStefan Żeromski
Kompendium maturalne

„Opowiadania” Stefana Żeromskiego: streszczenie i opracowanie

Opowiadania Stefana Żeromskiego, wydane w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku, opowiadają o ludziach pokonanych: powstańcu zabitym w ostatnich dniach powstania styczniowego, szlachcicu, który okrada chłopów dla syna, i lekarzu, który traci młodzieńcze ideały. W tej lekturze są trzy utwory: „Rozdziobią nas kruki, wrony…”, „Doktor Piotr” i „Siłaczka”. Każdy ma własny hub z pigułką, streszczeniem szczegółowym i opracowaniem.

Lektura w pigułce

  • Autor: Stefan Żeromski (1864 do 1925), jeden z najważniejszych pisarzy Młodej Polski.
  • Utwory: „Rozdziobią nas kruki, wrony…” (nowela), „Doktor Piotr” (opowiadanie), „Siłaczka” (nowela).
  • Wydanie: w latach 1891 do 1895, w zbiorach „Opowiadania” i „Rozdziobią nas kruki, wrony…” z 1895 roku.
  • Epoka: Młoda Polska.
  • Rodzaj i gatunek: epika, nowela i opowiadanie.
  • Czas akcji: jesień 1864 roku („Rozdziobią nas kruki, wrony…”), lata osiemdziesiąte XIX wieku („Doktor Piotr”), koniec XIX wieku („Siłaczka”).
  • Styl: naturalizm, impresjonizm, symbolizm i ekspresjonizm; ostra krytyka haseł pozytywizmu.
  • Temat: klęska powstania, los zubożałej szlachty i chłopów, zderzenie ideałów z rzeczywistością.

Opracowanie lektury

„Rozdziobią nas kruki, wrony…”: pigułka

Jest jesień 1864 roku, ostatnie dni powstania styczniowego. Powstaniec Szymon Winrych, właściwie Andrzej Borycki, od trzech dni idzie przy wozie, na którym ukryta jest broń dla oddziału koło Nasielska. Jest głodny, zmarznięty i idzie boso, bo jego buty nie mają podeszew. Nagle spotyka rosyjskich ułanów. Znajdują broń, zabijają go, a jego koń ginie od kuli.

Rano nad ciałami zlatują się wrony i dziobią je. Przegania je ubogi chłop z najbliższej wsi. Okrada zabitego z łachmanów i butów, ciało powstańca razem z koniem wrzuca do dołu po kartoflach i zasypuje gliną. Cieszy się łupem i dziękuje Bogu, a drugi koń Winrycha, ranny i oblepiony wronami, stoi i czeka, aż zdechnie. Chłop też cierpliwie czeka, bo chce jego skórę.

Cały hub noweli · Bohaterowie · Problematyka

„Doktor Piotr”: pigułka

Stary Dominik Cedzyna, zubożały szlachcic, czyta w łóżku list od syna Piotra, który skończył studia w Zurychu. Piotr od trzech lat szuka pracy w kraju i nie może jej znaleźć, więc przyjmie posadę chemika w angielskim mieście Hull. Ojciec ma tylko syna i nie chce go stracić. Wspomina, jak sam pracuje u inżyniera Teodora Bijakowskiego, który wyszedł z biedy, dorobił się majątku i nad Dominikiem rządzi. Bijakowski kupił za grosze górę i folwark Zapłocie, założył cegielnię i rozparcelował ziemię między chłopów.

Piotr niespodziewanie przyjeżdża do ojca i zostaje kilka dni. Wtedy znajduje notes i odkrywa, że ojciec przez cztery lata przysyłał mu pieniądze zaoszczędzone na płacach robotników, którym obniżał stawki. Piotr jest zrozpaczony, mówi, że wyjedzie do Anglii i spłaci tych ludzi, a ojciec odpowiada, że nie okradał nikogo. Kłócą się i rozstają. Dominik idzie za synem na stację, ale spóźnia się i na śniegu znajduje tylko ślady jego stóp.

Cały hub opowiadania · Bohaterowie · Problematyka

„Siłaczka”: pigułka

Doktor Paweł Obarecki mieszka od sześciu lat w małym miasteczku Obrzydłówek. Kiedyś chciał leczyć biednych i uczyć ich higieny, ale aptekarz i felczer, którzy zarabiają na lekach, szczuli na niego ludzi. Po roku doktor się poddał, zaczął grać w winta, leniwie leczyć i narzekać na nudę. Pewnego wieczoru w zamieć wzywa go chłop do chorej nauczycielki w odległej wsi. Doktor jedzie i w chorej poznaje Stanisławę Bozowską, swoją dawną miłość z czasów studiów.

Stanisława ma tyfus. Obarecki wysyła parobka po lekarstwa, ale parobek błądzi w zamieci i wraca za późno. Gdy doktor wraca ze swoją apteczką, Stasia nie żyje. Przypomina sobie studenckie lata, kiedy zakochał się w niej, a ona nie przyjęła jego oświadczyn i wyjechała uczyć dzieci na wsi. Po jej śmierci Obarecki przez jakiś czas czyta i nie gra w karty, ale wkrótce wraca do dawnego życia. Żeni się, tyje i zbija majątek.

Cały hub noweli · Bohaterowie · Altruizm czy konformizm

Autor: Stefan ŻeromskiPisarz Młodej Polski. ok. 1 min

Stefan Żeromski urodził się w 1864 roku w Strawczynie koło Kielc. Jako gimnazjalista pisał wiersze i zaczął prowadzić dzienniki, potem studiował w Warszawie i pracował jako korepetytor w dworach szlacheckich, co wykorzystał w swojej prozie. Zadebiutował w 1889 roku jako nowelista. Najsłynniejsze powieści to „Syzyfowe prace”, „Ludzie bezdomni”, „Popioły” i „Przedwiośnie”. Zmarł w 1925 roku w Warszawie.

Stefan Żeromski: życiorys i spis dzieł · Bibliografia

Opinie krytyków o „Opowiadaniach”Od Potockiego po Iwaszkiewicza. ok. 1 min

Opowiadania Żeromskiego zachwycały krytyków już po wydaniu w 1895 roku, choć nie wszyscy je ocenili jednakowo. Jedni chwalili pisarza za wrażliwość na ludzką niedolę, inni zarzucali mu ponury ton i jednostronną ironię. Zebrane wypowiedzi sięgają od recenzji z lat dziewięćdziesiątych XIX wieku po wspomnienia pisarzy z XX wieku.

Krytyczne opinie o „Opowiadaniach”

Pytania i odpowiedzi

Kto napisał „Opowiadania”?

Stefan Żeromski, pisarz Młodej Polski. Utwory ukazały się w latach 1891 do 1895.

Jakie utwory wchodzą w skład lektury?

Nowela „Rozdziobią nas kruki, wrony…”, opowiadanie „Doktor Piotr” i nowela „Siłaczka”.

O czym jest „Rozdziobią nas kruki, wrony…”?

O ostatnich chwilach powstańca Szymona Winrycha z jesieni 1864 roku. Winrych ginie z rąk rosyjskich ułanów, a jego ciało rozdziobują wrony i okrada chłop.

O czym jest „Doktor Piotr”?

O zubożałym szlachcicu Dominiku Cedzynie, który okrada robotników, żeby opłacić studia syna Piotra. Syn dowiaduje się o tym i zrywa z ojcem.

O czym jest „Siłaczka”?

O doktorze Pawle Obareckim, który po latach spotyka umierającą dawną miłość, nauczycielkę Stanisławę Bozowską. Jej śmierć zmienia go tylko na krótko.

Co łączy te trzy utwory?

Pokazują klęskę ideałów. Winrych walczy o niepodległość, ale giną go i okradają, Cedzynowie nie potrafią się porozumieć, a Obarecki porzuca młodzieńcze zasady.

Czy wszystkie utwory są nowelami?

Nie. „Rozdziobią nas kruki, wrony…” i „Siłaczka” są nowelami, a „Doktor Piotr” bywa nazywany opowiadaniem, bo ma luźniejszą kompozycję niż nowela.