„Krzyżacy”: bohaterowie drugoplanowi
Wśród bohaterów drugoplanowych „Krzyżaków” są Hlawa, Sanderus i Fulko de Lorche po stronie przyjaciół Zbyszka oraz krzyżaccy bracia: Kuno von Lichtenstein, Zygfryd de Löve, Hugo von Danveld i Rotgier. Pokazują różne oblicza rycerskości i okrucieństwa.
Hlawa
Hlawa z pochodzenia jest Czechem pojmanym przez Zycha i przywiezionym do Zgorzelic jako jeniec wojenny. W swojej ojczyźnie był drobnym szlachcicem. Jest oddanym sługą Jagienki, którą skrycie kocha i dla której zrobiłby wszystko. Bez sprzeciwu wypełnia rozkaz dziewczyny i wyrusza za Zbyszkiem, by strzec go przed niebezpieczeństwem.
Hlawa jest mężczyzną silnym, odważnym i walecznym. Szybko zdobywa zaufanie Zbyszka i staje się jego giermkiem. W wielu sytuacjach wykazuje się sprytem, przezornością i roztropnością. Ma poczucie humoru i cięty język, co szczególnie ujawnia się w jego rozmowach z Sanderusem.
Bezgranicznie oddany Zychównie, pragnie jej szczęścia i wielokrotnie podtrzymuje ją na duchu, zapewniając, że pewnego dnia Zbyszko odwzajemni jej uczucia. Najważniejsze jest dla niego dobro ukochanej panienki – to właśnie Hlawa bez wytchnienia jedzie do Spychowa, aby ostrzec Jagienkę, że Zbyszko wraca do grodu z odnalezioną żoną. W obliczu jej nieszczęścia czuje się bezsilny, lecz dziewczyna zawsze może na nim polegać.
Zbyszko nazywa go Głowaczem. Hlawa zawsze potrafi mądrze doradzić i doskonale wywiązuje się z powierzonych mu zadań. Jest wierny i lojalny wobec młodzieńca, stając się z czasem jego przyjacielem. Zostaje więc dzierżawcą Spychowa, osiada w grodzie z żoną – Anusią Sieciechówną.
Hlawa – Głowacz w pełni zasługuje na nadane mu przez młodego rycerza ze Spychowa nazwisko. Jest mądry, wierny i zaufany, realnie ocenia sytuację. To niezawodny przyjaciel najpierw Jagienki, potem – Zbyszka, w końcu – obojga.
Sanderus
Sanderus jest Niemcem urodzonym w Toruniu. Przedstawia się jako „sługa Boży bez święceń”. Handluje relikwiami i odpustami, wykorzystującym naiwność i religijność współczesnych. W swojej skrzyneczce ma „kopytko osiołka, na którym odbyła się ucieczka do Egiptu, które znalezione było koło piramid. […] pióro ze skrzydeł archanioła Gabriela, które podczas zwiastowania uronił; dwie głowy przepiórek zesłanych Izraelitom na puszczy; olej, w którym poganie świętego Jana chcieli usmażyć – i szczebel z drabiny, o której się śniło Jakubowi – i łzy Marii Egipcjanki, i nieco rdzy z kluczów świętego Piotra, krople potu świętego Jerzego, które wylał ze smokiem walcząc”.
Jest biedakiem bez domu, wędruje po świecie, poszukując łatwego zarobku. Twierdzi, że był w Ziemi Świętej, Konstantynopolu, Rzymie, a przypadkowe spotkanie ze Zbyszkiem postrzega jako swoją życiową szansę. Rozumie, że przy Zbyszku będzie miał „gościnność po dworach zapewnioną, i niejedną sposobność do zyskownej sprzedaży odpustów, i bezpieczeństwo w drodze – i wreszcie obfitość jadła i napoju, o którą mu przede wszystkim chodziło”.
Ten drobny oszust i wydrwigrosz okazuje się człowiekiem lojalnym i wiernym rycerzowi z Bogdańca. Wyrusza na poszukiwania Danusi do Prus i zdobywszy zaufanie Zygfryda de Löve, dzięki czemu doprowadza ostatecznie Zbyszka do porwanej żony. Sprytnie zabiera miecze Krzyżakom, ułatwiając w ten sposób odbicie Jurandówny. Sanderus łączy w sobie zarówno cechy pozytywne, jak i negatywne, lecz w sumie jest człowiekiem poczciwym.
Fulko de Lorche
Fulko de Lorche jest zamożnym młodzieńcem pochodzącym z Lotaryngii. Do Malborka przybył na wyprawę krzyżową, by walczyć z Saracenami i z trudem wierzył, że w Polsce, na Litwie i na Żmudzi mieszkają chrześcijanie. Ostatecznie wyrusza z ciekawości na Mazowsze, mając nadzieję, że spotka tam smoka i dzięki pokonaniu potwora zyska sławę i rycerskie ostrogi.
Fulko to człowiek o smutnej twarzy i łagodnym spojrzeniu. Jest niezwykle uprzejmy, doskonale zna obyczaje dworskie i rycerskie. Szlachetny i honorowy, zawsze dotrzymuje danego słowa. Kiedy dowiaduje się, że stary Maćko jest jeńcem Krzyżaków, zjawia się w Spychowie z propozycją, aby Zbyszko wymienił go na stryja. Jest powszechnie lubiany wśród rycerzy za swoją dobroć, łagodność, nawet i naiwność, choć początkowo uważają go za nieszkodliwego szaleńca. Zyskuje przyjaźń młodego rycerza z Bogdańca i to właśnie on pociesza młodzieńca po śmierci Danusi. Łączy w sobie wiele cech prawdziwego rycerza – waleczność, odwagę i prawość. Dzielnie broni księżnej Anny Danuty przed atakiem tura.
De Lorche jest człowiekiem wrażliwym i dobrodusznym. Jest również artystą, poetą. Po śmierci Jurandówny układa dla niej pieśń, która koi nieco rozpacz Zbyszka. Nade wszystko jest mężczyzną niezwykle kochliwym, często zmienia damy serca. Początkowo jego wybranką jest Ulryka de Elner – zamężna czterdziestoletnia kobieta mająca sześcioro dzieci. Później zakochuje się z wzajemnością w Agnieszce z Długolasu. Kpiąc z naiwności rycerza, każe mu walczyć z wyimaginowanym smokiem, który okazuje się worem wypełnionym słomą. Ostatecznie poślubia piękną niewiastę, wypowiada służbę Zakonowi i pozostawia swój majątek rodowy krewnemu. Podczas wojny z Krzyżakami walczy po stronie polskiej.
Fulko de Lorche to postać niezwykle sympatyczna: prawdziwy rycerz, oddany przyjaciel, człowiek wierny zasadom i uczciwy, chociaż trochę naiwny. W Polsce odnajduje ojczyznę, przyjaciół i żonę.
Kuno von Lichtenstein
Kuno von Lichtenstein jest komturem krzyżackim. To mężczyzna w średnim wieku, łysiejący, o szarych, stalowych oczach i płowych wąsach. W Krakowie pojawia się jako poseł. Zaatakowany pod Krakowem, oskarża Zbyszka z Bogdańca o znieważenie godności delegata wielkiego mistrza.
Kuno skupia w sobie wiele negatywnych cech, tak charakterystycznych dla braci zakonnych. Jest człowiekiem nieustępliwym, dumnym, wyrachowanym i pokrętnym. Wybacza młodzieńcowi jako chrześcijanin i sługa Chrystusa, lecz jako poseł żąda kary za obrazę majestatu Zakonu. To zachowanie sprawia, że wielu polskich rycerzy wyzywa go na pojedynek, lecz nie podejmuje rękawicy tłumacząc, że jako zakonnik musi otrzymać pozwolenie przełożonego. Zyskuje najzaciętszego wroga w osobie Maćka, który nie potrafi wybaczyć, że nie wycofał skargi na bratanka.
Von Lichtenstein jest pełen pychy i pogardy dla drugiego człowieka. Zna polską mowę, której nauczył się, przebywając w Toruniu i Chełmie, lecz nie używa jej. Jego tchórzliwa natura ujawnia się podczas bitwy pod Grunwaldem – zmuszony do pojedynku z Maćkiem z Bogdańca, zostaje pokonany i w chwili śmierci błaga o litość.
Zygfryd de Löve
Zygfryd de Löve jest wójtem z Jansborku. Pochodzi z rodziny zasłużonej dla Zakonu. To wysoki mężczyzna o „rysach surowych, ale szlachetnych”. Żyje dwoma namiętnościami: chwałą Zakonu oraz miłością do syna z nieprawego łoża, Rotgiera, którego oficjalnie nie uznał za swoje dziecko.
Zygfryd jest człowiekiem bezwzględnym, okrutnym i chciwym, gotowym do największych zbrodni i niegodziwości. Z całego serca nienawidzi Polaków, a w szczególności Juranda ze Spychowa. Duma i pycha sprawiają, że nie zniża się do pospolitych wykrętów. Dostrzega, że od pewnego czasu sprawy zakonne układają się niekorzystnie, a bracia kierują się samowolą i pozostają bezkarni. Zgadza się na porwanie Jurandówny, aby upokorzyć jej ojca Bardziej ludzkie oblicze de Löve ujawnia po śmierci Rotgiera. Ból i rozpacz ojca nad trumną syna są szczere, lecz szybko obracają się w nienawiść i pragnienie zemsty na człowieku, który pokonał młodego zakonnika w sprawiedliwym pojedynku. Kierowany zawziętością, okalecza Juranda i składa jego dłoń i język w trumnie Rotgiera. Później chce również zemścić się na Danusi, lecz wystraszony przez kata, boi się zbliżać do dziewczyny i wozi ją wszędzie ze sobą, zamkniętą w wiklinowej kołysce. Przez ten czas następuje stopniowe pogłębianie się obłędu Krzyżaka – rozmawia ze zmarłym Rotgierem i nawiedza go duch Danvelda.
Pojmany przez Zbyszka, staje przed panem ze Spychowa, a ten zwraca mu wolność. Wtedy następuje ostateczne załamanie Zygfryda i pod wpływem rozpaczy żrącej mu duszę po śmierci Rotgiera, zbrodni popełnionych przez zemstę, zgryzoty i przerażających widzeń poddaje się szaleństwu, popełniając samobójstwo. Zygfryd de Löve jest postacią negatywną, wyróżnia się okrucieństwem i bezwzględnością. Rozpacz po śmierci syna i pragnienie zemsty czynią z niego kata Juranda i jego córki, co przyczynia się również do tragedii Zbyszka z Bogdańca.
Hugo von Danveld
Hugo von Danveld jest starostą w Szczytnie. Wśród braci zakonnych ma złą opinię. Poprzednio pełnił funkcję pomocnika wójta w Sambii i w związku z licznymi skargami na niego, został przeniesiony do Prus.
Hugo jest mężczyzną dość młodym, otyłym z „twarzą chytrego piwożłopa i grubymi wilgotnymi wargami”. Z całego serca nienawidzi Juranda odtąd, jak na widok mściwego rycerza porzucił łupy i swoich krewnych i uciekł ze strachu. Później został oddany pod sąd rycerski i uniewinniony, lecz musiał poprzysiąc na krzyż i swoją cześć, że podczas walki poniósł go koń. Zajście to zamknęło mu drogę do wyższych stanowisk w Zakonie.
Jest człowiekiem pozbawionym wszelkich skrupułów i moralności. Okrutny, sadystyczny i lubieżny – ujrzawszy Danusię, zapałał do niej żądzą, a wiek dziewczynki nie miał dla niego znaczenia. Ta namiętność „wyrosła na pokładzie dzikiej nienawiści” do Juranda sprawia, że Danveld staje się pomysłodawcą porwania Jurandówny, mając nadzieję, że będzie mógł ją zatrzymać dla siebie. Morduje pana de Fourcy’ego, kiedy ten chce ostrzec księcia przed zamiarami spiskowców. Jest bezwzględny – widok błagającego o oddanie córki rycerza ze Spychowa sprawia mu przyjemność. To on pochyla się nad jeńcem, aby powiedzieć, że jeśli odda ojcu córkę, to tylko z jego bękartem.
Hugo von Danveld ginie ostatecznie z ręki Juranda. Uosabia cechy charakterystyczne dla rycerzy Zakonu – okrucieństwo, obłudę i zakłamanie. Nie powstrzymuje się nawet przed morderstwem, aby osiągnąć zamierzony cel.
Rotgier
Rotgier jest młodym zakonnikiem i synem Zygfryda de Löve. Należy do czterech braci zakonnych, którzy postanowili ostatecznie zniszczyć Juranda, porywając jego jedyną córkę.
Pomimo młodego wieku Rotgier jest rycerzem sławnym, bowiem stawał do pojedynków z najdzielniejszymi rycerzami w Europie i brał udział w niejednej wojnie. Wierzy w swoją siłę i spryt, odznacza się przebiegłością, zakłamaniem i obłudą. Jako obserwator i sprawca samotnej walki Juranda w Szczytnie zjawia się na dworze księcia mazowieckiego, by złożyć skargę na polskiego rycerza. Oskarża Juranda o morderstwom i żąda zadośćuczynienia za doznane przez Zakon krzywdy w postaci ziem spychowskich. Wykorzystuje przy tym naiwność i głęboką religijność rycerzy, opowiadając o siłach nieczystych, które rzekomo pomagały w walce panu ze Spychowa. Pewny siebie, wyzywa ich na sąd Boży, nie spodziewając się, że rękawicę podniesie Zbyszko. Ginie z jego ręki, samotny wśród nieprzyjaznych mu osób. Rotgier okrucieństwem dorównywał Zygfrydowi. To on właśnie chciał ujrzeć Juranda z powrozem na szyi u bramy zamku w Szczytnie.
Pytania i odpowiedzi
Kim jest Hlawa?
Czechem pojmanym przez Zycha, który zostaje oddanym sługą Jagienki. Zbyszko nazywa go Głowaczem.
Kim jest Danveld?
Starostą w Szczytnie, który dowodzi porwaniem Danusi. Ginie z ręki Juranda.