Nowele SienkiewiczaHenryk Sienkiewicz

Henryk Sienkiewicz: życiorys, kalendarium, twórczość, opinie i ciekawostki

Henryk Sienkiewicz (1846 do 1916) urodził się w Woli Okrzejskiej na Podlasiu, a zmarł w Vevey w Szwajcarii. Pisał nowele, powieści historyczne i współczesne, a „Trylogia” i „Quo vadis” przyniosły mu światową sławę. W 1905 roku dostał Nagrodę Nobla.

Dzieciństwo i nauka

W niewielkiej wsi na Podlasiu, Woli Okrzejskiej, 5 maja 1846 roku o godzinie szóstej wieczorem, przyszedł na świat drugi syn Józefa Sienkiewicza i Stefanii z Cieciszowskich. Dziecko zostało ochrzczone dwa dni później w kościele parafialnym w Okrzei przez proboszcza Antoniego Gutmana. Na chrzcie rodzice nadali mu imiona: Henryk Adam Aleksander Pius.

Rodzina matki przyszłego noblisty należała do jednego z najznakomitszych rodów dawnej Rzeczypospolitej. Ojciec, syn nadleśniczego, wywodził się prawdopodobnie z litewskich Tatarów i jako siedemnastolatek walczył w powstaniu listopadowym. Starszy o dwa lata brat, Kazimierz, brał udział w powstaniu styczniowym. Zginął w 1871 roku, w czasie walk pod Orleanem w wojnie francusko – pruskiej. Najmłodsza z czterech sióstr pisarza, Maria, zmarła w dzieciństwie. Najstarsza, Aniela, poślubiła Jana Komierowskiego. Dwie młodsze – Zofia i Helena – próbowały swych sił w twórczości pisarskiej.

Pierwszych dwanaście lat życia mały Henryk spędził w na rodzinnym Podlasiu, w Grabowcu i Wężyczynie oraz w dworku babki w Woli Okrzejskiej. Jego nauczycielem był wówczas ksiądz Albert Marczewski. Później został oddany do stołecznego gimnazjum i zamieszkał na stancji. Wkrótce jego rodzina, zmuszona trudną sytuacją finansową do sprzedaży rodzinnego majątku, przeniosła się do Warszawy, najpierw na Nowy Świat, a później na Pragę, gdzie ojciec kupił jednopiętrową kamienicę przy ulicy Olszowej.

Henryk nie należał do zdolnych uczniów i trzykrotnie zmieniał szkołę. Początkowo pobierał naukę w Gimnazjum Realnym, następnie w Gimnazjum II. Siódmy rok nauki ukończył w Gimnazjum IV przy ulicy Królewskiej. W momencie wybuchu powstania styczniowego miał siedemnaście lat i choć chciał wstąpić do oddziałów powstańczych, nie przyjęto go ze względu na wiek i drobną posturę. Również rodzice nie pozwolili mu na udział w walkach. Po ukończeniu siódmej klasy, zrezygnował z przystąpienia do egzaminu dojrzałości i wyjechał do Poświętnego koło Płońska, gdzie objął posadę guwernera w majątku państwa Wejherów. To właśnie tu podjął pierwsze próby pisarskie i rozpoczął pracę nad pięcioma powieściami, z których ukończył jedną, zatytułowaną Ofiara.

Studia i początki pisania

Z tego okresu pochodził również zaginiony szkic historyczny Spytko z Melsztyna. Postanowił kontynuować naukę i we wrześniu 1866 roku zdał maturę, a 25 października przystąpił do egzaminów wstępnych do Szkoły Głównej. Rozpoczął studia na wydziale prawnym, potem zgodnie z wolą matki przeniósł się na wydział lekarski. Ku niezadowoleniu rodziców 4 lutego 1867 roku ostatecznie zaczął uczęszczać na zajęcia na wydziale filologicznym.

Lata życia studenckiego były dla Sienkiewicza ciężkie głównie ze względu na ciężką sytuację finansową. Rodzina przeniosła się na Podlasie, a on objął posadę guwernera u księstwa Woronieckich. Tygodnik Ilustrowany odrzucił jego Sielanki młodości, lecz Henryk nie poddał się i wysłał do Przeglądu Tygodniowego recenzję z występów Wincentego Rapackiego, która ukazała się drukiem 18 kwietnia 1869 roku. Był to jego faktyczny debiut pisarski.

W 1871 roku opuścił Szkołę Główną bez egzaminów końcowych. W swym dorobku literackim miał dwie drukowane rozprawy naukowe, a w rękopisie powieść Na marne. Mecenas Sienkiewicza, Konrad Dobrski, posłał ją Józefowi Ignacemu Kraszewskiemu, który docenił utwór. Powieść ukazała się drukiem w odcinkach w czasopiśmie Wieniec. W marcu tego roku ukazały się w Przeglądzie Tygodniowym, napisane za zamówienie społeczne i literackie, Humoreski z teki Worszyłły. Składające się na nie dwa utwory: Nikt nie jest prorokiem między swymi i Dwie drogi były najbardziej programowymi dziełami pisarza, który niechętnie zabierał głos jako pozytywista. Rok później, ku ogromnej radości Sienkiewicza, ukazało się dwutomowe wydanie książkowe Humoresek….

Lata 1872 – 1875 to okres wzmożonej działalności dziennikarskiej. Pod pseudonimem Litwos, rozpoczął pracę dla Gazety Polskiej, pisząc co dwa tygodnie felietony o sprawach codziennych. Po objęciu redakcji przez Edwarda Leo, Sienkiewicz został autorem cotygodniowego cyklu Chwila obecna. W marcu 1874 roku poznał Marię Kellerównę i wkrótce oświadczył się. Został przyjęty przez zamożną pannę ku niezadowoleniu jej rodziców, którzy w listopadzie zerwali zaręczyny. Maria, zakochana w młodym Henryku, do końca życia pozostała samotna.

Podróże i Ameryka

W sierpniu i wrześniu 1874 roku Sienkiewicz odbył pierwszą podróż zagraniczną do Francji i Belgii. Od 1875 roku pisał recenzje teatralne na łamach Niwy. Praca redaktora ułatwiła mu dostanie się na salony hrabiny Karolowej Chłapowskiej, znanej później aktorki, występującej pod pseudonimem Helena Modrzejewska. Uczestniczył we wtorkowych spotkaniach młodych pisarzy, wśród których powstała idea emigracji do Ameryki. Do znalezienia ziemi pod budowę farmy zostali wyznaczeni Sienkiewicz i Julian Sypniewski. W lutym 1876 roku dzięki udzielonej przez Gazetę Polską pożyczce, którą miał spłacić cyklem artykułów, Henryk wyruszył do Ameryki. 23 lutego tego roku Sienkiewicz i jego towarzysz weszli na statek „Germanicus” i popłynęli do Nowego Jorku. Przez kolejne trzy miesiące przebywali w San Francisco, a w połowie czerwca ruszyli do Kalifornii, gdzie w Anaheim kupili ziemię, na której miała stanąć farma. Jesienią pojawili się tam pozostali osadnicy, lecz wkrótce w wyniku nieustannych zatargów, Henryk jako pierwszy opuścił wspólny dom i rozpoczął podróż po Stanach Zjednoczonych, która zaowocowała słynnymi Listami z podróży dla Gazety Polskiej. W tym okresie pisarz rozpoczął również pracę nad dramatem Na przebój. Na początku 1878 roku wyruszył do Bostonu, Pittsburgha i Nowego Jorku, by śledzić występy Heleny Modrzejewskiej, która zaczęła odnosić sukcesy jako aktorka.

W marcu, po dwóch latach pobytu w Stanach Zjednoczonych, wyruszył w podróż powrotną do Europy, zatrzymując się na rok w Paryżu. Pracował tu intensywnie nad serią utworów nowelistycznych, które przyniosły mu sławę. W teatrze lwowskim wystawiono jego dramat Na jedną kartę. Pisarz znalazł się ponownie w trudnej sytuacji finansowej. Pomógł mu wtedy Bruno Abakanowicz, który zorganizował szereg odczytów młodego pisarza. Wydawnictwo Gebethner i Wolff podpisało z Sienkiewiczem umowę na wydanie zbioru jego utworów, a otrzymana zaliczka umożliwiła mu kolejną podróż.

We wrześniu 1879 roku w Wenecji spotkał Marię Szetkiewiczównę. Wkrótce po tym ona wróciła do Warszawy, a on wyruszył do Rzymu. W listopadzie powrócił do Warszawy i zaczął starania o rękę Marii. Rodzice dziewczyny niechętnie przyjęli konkury pisarza, a zaręczyny uniemożliwił stan jej zdrowia. Przez cały następny rok Maria przebywała w uzdrowiskach południowej Europy, a młodzi nawet ze sobą nie korespondowali. Pomimo sprzeciwów rodziny, 16 sierpnia 1881 roku w kościele kanoniczek na placu Teatralnym odbył się ich ślub. W 1882 roku Sienkiewicz objął redakcję Słowa, lecz praca ta uniemożliwiała mu rozwój własnej twórczości. Wkrótce po narodzinach syna, Henryka Józefa, pisarz uciekł do Nałęczowa, gdzie rozpoczął pisanie powieści Wilcze gniazdo, którą ostatecznie zatytułował Ogniem i mieczem. Od 2 maja 1883 roku powieść zaczęła ukazywać się w odcinkach w Słowie. W tym czasie, kilka tygodni po narodzinach córki Jadwigi, nastąpił nawrót choroby Marii i Sienkiewicz razem z żoną opuścił Warszawę. W kolejnych uzdrowiskach pracował nad Potopem. 19 października 1885 roku zmarła Maria i Sienkiewicz powrócił do kraju sam. Następnie, szukając ukojenia po tragicznych przeżyciach, wyruszył w towarzystwie Kazimierza Pochwalskiego i Antoniego Zaleskiego do Konstantynopola. Tam powstał pomysł ostatniej części Trylogii – Pana Wołodyjowskiego. Pracę nad powieścią rozpoczął w marcu 1887 roku, po podróży do Aten, Neapolu, Rzymu i Florencji.

Trylogia, „Quo vadis” i jubileusz

Trylogia przyniosła Sienkiewiczowi ogromną sławę. Pisarz postanowił spróbować sił w powieści współczesnej i w lipcu 1889 roku, na niewielkiej wyspie na Morzu Północnym, zaczął pisać Bez dogmatu. W wigilię roku 1890 wyruszył do Egiptu, w podróż sfinansowaną przez redakcję Słowa, do którego miał napisać szereg relacji. Choroba Henryka przyspieszyła powrót do kraju, a Listy z Afryki w dużej mierze powstały w Zakopanem. Pod koniec 1892 roku podpisał umowę z czasopismem Biblioteki Warszawskiej na druk nowej powieści Rodzina Połanieckich, po której ukazaniu wielu krytyków wróżyło mu koniec pisarskiej kariery. Do tego dołączyły problemy w życiu osobistym. 11 listopada 1893 roku Sienkiewicz poślubił w Krakowie Marię Romanowską. Małżeństwo przetrwało zaledwie dwa tygodnie, a młodsza o prawie trzydzieści lat żona uciekła z podróży poślubnej do rodziców. Ich związek został unieważniony trzy lata później.

W 1893 roku Sienkiewicz udał się w kolejną podróż do Rzymu i podczas spacerów po mieście narodził się pomysł napisania Quo vadis. Powieść przyniosła mu ogólnoświatową sławę. Od lutego 1897 roku do lipca 1900 roku udzielał się publicznie. W 1899 rok, podczas odsłony pomnika Juliana Słowackiego w Mirosławiu, poznał Marię Radziejewską. Panna, dużo młodsza od pisarza, odrzuciła jego zaloty, potem jednak starała się odzyskać jego względy. W tym samym roku rozpoczął pracę nad Krzyżakami.

Na prośbę Sienkiewicza przyjaciele odsunęli jego jubileusz pisarski o kilka lat. Pisarz w ten sposób chciał dać pierwszeństwo obchodom setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. Stanął na czele komitetu, który podjął starania o postawienie pomnika wieszcza w Warszawie. W wigilię 1898 roku nastąpiło uroczyste odsłonięcie popiersia na Krakowskim Przedmieściu, podczas którego towarzyszył córce Mickiewicza, Marii Goreckiej.

Pod koniec 1899 roku rozpoczęły się przygotowania do uczczenia jubileuszu Henryka Sienkiewicza. W 1900 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, a 22 grudnia w Warszawie wręczono mu akt własności Oblęgorka, majątku ziemskiego w darze od narodu. W tym czasie pisarz prowadził intensywną działalność filantropijną i pomagał młodym pisarzom. W 1901 roku wystąpił w obronie dzieci wrzesińskich. Zaczął również udzielać się politycznie i społecznie.

W 1903 roku warszawski Kurier Teatralny ogłosił ankietę na temat współczesnej modernistycznej dramaturgii. Sienkiewicz, zapytany o zdanie, odparł zwięźle: „ruja i porubstwo”, czym wywołał trwającą przez kilka lat antysienkiewiczowską kampanię młodych.

Małżeństwa, Nobel i ostatnie lata

W dniu 58 urodzin pojął za żonę daleką kuzynkę, Marię Babską, z którą w 1888 roku zerwał, tłumacząc się złym stanem zdrowia. 10 grudnia 1905 roku odebrał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury.

Od tego roku zaangażował się politycznie, wspierając prace tajnej Macierzy Szkolnej, organizacji troszczącej się o polskie szkoły. Zdecydował się również kandydować na posła do rosyjskiej Dumy, lecz ostatecznie wycofał się, by poświęcić się całkowicie pisarstwu. W ostatnich dziesięciu latach życia ukończył dwie powieści Wiry i W pustyni i w puszczy, oraz rozpoczął pracę nad powieścią dla młodzieży Legiony. Lato 1916 roku spędził w Oblęgorku, a po wybuchu wojny wyjechał do Krakowa, następnie do Wiednia, ostatecznie na początku października osiedlił się w neutralnej Szwajcarii, w Vevey nad Lozanną. Siedemdziesięcioletni pisarz stanął na czele Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Zmarł 15 listopada, a 25 listopada 1916 roku w Tygodniku Ilustrowanym ukazał się ostatni utwór Sienkiewicza Wspomnienie.

W 1924 roku uroczyście sprowadzono prochy wielkiego pisarza do Warszawy, gdzie spoczęły w krypcie świętego Jana.

Kalendarium życia

· 5 V 1846 – w Woli Okrzejskiej na Podlasiu przyszedł na świat Henryk Sienkiewicz.

· 1858 – Sienkiewicz został przyjęty do Gimnazjum Realnego w Warszawie, mieszącego się w Pałacu Kazimierzowskim.

· 1862 - 64 – lata nauki w Gimnazjum II w Pałacu Staszica.

· 1865 – pisarz ukończył siódmą klasę i zrezygnował z dalszej nauki.

· VIII 1865 – VI 1866 – Sienkiewicz objął posadę guwernera u państwa Wejherów w Poświętnem.

· 14-15 IV 1866 – zdał maturę.

· 25 X 1866 – pozytywnie zdał egzaminy do Szkoły Głównej; rozpoczął najpierw naukę na wydziale prawnym, później na lekarskim.

· II 1887 – przeniósł się na wydział filologiczny.

· 18 IV 1868 – debiut dziennikarski w Przeglądzie Tygodniowym. Pod pseudonimem „Litwos” drukował felietony w prasie warszawskiej.

· 1871 – opuścił uczelnię bez zaliczenia egzaminów końcowych.

· 1872 – druk w dwutygodniku Wieniec powieści Na marne oraz pierwsze wydanie książkowe cyklu Humoreski z teki Worszyłły.

· 1873 – praca w Gazecie Polskiej – cykl felietonów Bez tytułu.

· 1874 – zaręczyny z Marią Kellerówną, zerwane w listopadzie tego roku. Zakupił Niwę wraz z Julianem Ochorowiczem i Mścisławem Godlewskim, w której prowadził dział literacki.

· 1875 – felietony z cyklu Chwila obecna w Gazecie Polskiej oraz recenzje teatralne na łamach Niwy.

· 19 II 1876 – wyjazd do Stanów Zjednoczonych.

· VI 1876 – jesień 1877 – pobyt w Anaheim.

· 1878 – wyjazd z Ameryki.

· 1878 – 1879 – pobyt w Paryżu.

· IX 1879 – w Wenecji zawarł znajomość z Marią Szetkiewiczówną i jej siostrą, Jadwigą.

· 1879 – powrót do kraju, kolejna podróż tym razem do Lwowa i Tarnopola.

· 16 VIII 1881 – ślub z Marią Szetkiewiczówną.

· 15 VII 1882 – narodziny pierworodnego syna Henryka Józefa.

· 1882 – 1887 – objął stanowisko redaktora naczelnego Słowa.

· 1882 – Sienkiewicz został jednym z założycieli Kasy im. Mianowskiego.

· 13 XII 1883 – narodziny córki Jadwigi.

· I 1884 – wyjazd na konsultacje lekarskie z żoną w okolice Monaco, później do Francji.

· 1884 – 1885 – pobyt w uzdrowiskach zachodniej Europy w związku z chorobą żony.

· 19 X 1885 – śmierć Marii z Szetkiewiczów Sienkiewiczowej.

· 1886 – podróż do Konstantynopola, Aten, Bułgarii, Rumunii i południowych Włoch.

· 1887 – powrót do kraju i założenie fundacji im. Marii Sienkiewiczowej, której celem było fundowanie stypendiów pisarzom i artystom chorym na gruźlicę.

· Wiosna 1888 – Sienkiewicz oświadczył się młodszej o 18 lat kuzynce Marii Babskiej, które później zerwał.

· 1888 – podróż do Hiszpanii.

· VII 1890 – zainicjował wraz z Matejką i arystokracją sprowadzenie zwłok A. Mickiewicza na Wawel.

· 1890 – podróż do Afryki (Egipt, Zanzibar, Bagamojo). · 1892 – 1893 – burzliwe małżeństwo z 18-letnią Marią (Marynuszką) Włodkowiczówną.

· 1896 – unieważnienie małżeństwa.

· 16 IX 1899 – poznanie Marii Radziejewskiej.

· 1899-1900 – posada prezesa warszawskiej Kasy Literackiej.

· 1900 – rok jubileuszowy Sienkiewicza – dwudziestopięciolecie pracy twórczej. Ze składek jubileuszowych zakupiono i przekazano w darze pisarzowi majątek Oblęgorek.

· 1901 – publikacja odezwy w obronie dzieci wrzesińskich.

· 5 V 1904 – ślub z Marią Babską.

· 1904 – anonimowy List otwarty Polaka do ministra rosyjskiego.

· 1905 – 1907 – przewodniczący Rady Nadzorczej Polskiej Macierzy Szkolniczej.

· 10 XII 1905 – Sienkiewicz odebrał nagrodę Nobla.

· 1906 – list otwarty do Wilhelma II.

· 1908 – zorganizował międzynarodową ankietę Prusse et Pologne.

· 1 VIII 1914 – wybuch I wojny światowej zastał Sienkiewicza w Oblęgorku. Pisarz zachowując neutralność, wyjechał z rodziną do Szwajcarii i tam stanął na czele Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

· 15 XI 1916 – śmierć pisarza w Vevey w Szwajcarii. Pogrzeb pisarza stał manifestacją patriotyczną.

· 27 X1924 – sprowadzenie prochów Sienkiewicza do Warszawy i złożenie ich w katedrze św. Jana w Warszawie.

Twórczość

1867 – Sielanka młodości – pierwszy utwór w formie wierszowanej.

1872 – Humoreski z teki Worszyłły – nowela, Na marne – pierwsza powieść.

1873 – Sprawy bieżące – felietony w Niwie, Bez tytułu – kroniki w Gazecie Polskiej.

1875 – Stary sługa – nowela, Chwila obecna – felietony w Gazecie Polskiej.

1876 – Hania – nowela.

1876 – 78 – Listy z podróży – cykl felietonów.

1877 – Szkice węglem – nowela, Selim Mirza – nowela.

1878 – Komedia z pomyłek – nowela.

1879 – Janko Muzykant – nowela, Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela – nowela, Jamioł – nowela, Przez stepy – nowela.

1880 – Sachem – nowela, Wspomnienia z Maripozy – nowela, Za chlebem – nowela, Niewola tatarska – nowela, Orso – nowela, W krainie złota – nowela.

1882 – Bartek Zwycięzca – nowela, Latarnik – nowela, Na jedną kartę – dramat.

1884 – Ogniem i mieczem – powieść historyczna, Sabałowa bajka – nowela.

1886 – Potop – powieść historyczna.

1887 – Pan Wołodyjowski – powieść historyczna.

1890 – Lux in tenebris lucet (Światło świeci w ciemności) – nowela.

1891 – Bez dogmatu – powieść współczesna.

1892 – Listy z Afryki – cykl felietonów, Pójdźmy za Nim – nowela, U źródła – nowela.

1893 – Organista z Ponikły – nowela.

1894 – Legendy żeglarskie – nowela, Na Olimpie – nowela, Bądź błogosławion – nowela.

1895 – Rodzina Połanieckich – powieść współczesna.

1896 – Quo vadis – powieść historyczna, Na jasnym brzegu – nowela.

1900 – Krzyżacy – powieść historyczna.

1906 – Diokles – nowela.

1908 – Na polu chwały – powieść historyczna, Dwie łąki – zbiór nowel, Wesele – nowela, Sąd Ozyrysa – nowela.

1909 – Jako się P. Lubomirski nawrócił i kościół w Tarnowie zbudował – nowela, Płomyk – nowela.

1910 – Wiry – powieść polityczna.

1911 – W pustyni i w puszczy – powieść dla młodzieży.

1912 – Z dawnych dziejów – nowela.

1916 – Legiony – nieukończona powieść dla młodzieży, Wspomnienia – ostatni utwór autora opublikowany po śmierci.

Odczyty:

1879 – Osady polskie w Stanach Zjednoczonych, Z Nowego Jorku do Kalifornii.

1881 – O naturalizmie w powieści.

1889 – O powieści historycznej.

1893 – Listy o Zoli.

Opinie o Sienkiewiczu

Bolesław Prus w artykule Powieść z dawnych lat Henryka Sienkiewicza (Kraj 1884 nr 28-30): „Że autor z historią nie robi ceremonii i co chwila na skrzydłach fantazji odrywa się od faktycznego gruntu, dowodzą, w sposób już dla wszystkich zrozumiały, jego- osoby historyczne. Nazwisk historycznych podobno jest w powieści większa cześć; są to jednak tylko nazwiska. Osoby, które je noszą z małym wyjątkiem nie posiadają cech im właściwych”.

Bolesław Prus w artykule Co p. Sienkiewicz wyrabia z piękniejszą połową Warszawy (Kurier Warszawski 1880): „Już po powrocie z Ameryki, prawie każda z dam, przechodząc ulicą, posądzała prawie każdego wyższego i przystojnego mężczyznę o to, że jest Sienkiewiczem. (...) Nareszcie spotykając co krok fryzury á la Sienkiewicz, wiedząc, że młodzi panowie jeden po drugim zapuszczają Hiszpanki, starają się mieć posągowe rysy i śniadą cerę, postanowiłem poznać jego samego (...) Z mego kąta widzę, że sala prawie wyłącznie zapełniona jest przez płeć piękną. Kilku mężczyzn, którzy tam byli do robienia grzeczności damom albo pisania sprawozdań, tak już w ciżbie kobiet potracili poczucie własnej indywidualności, że mówili: byłam, czytałam, wypiłyśmy we dwie sześć butelek…”.

Szwedzka Akademia Umiejętności o Sienkiewiczu („Wędrowiec” 1905): „Narodowi polskiemu te widome dla wszystkich geniusze są jeszcze potrzebniejsze niż gdzie indziej, one bowiem jednoczą cały naród, one stawiają w obliczu świata jako przedstawiciele rodaków swoich, one przedstawiają i bronią pamięci historycznej (...), one wreszcie podtrzymują ducha i zagrzewają do walki (...)”.

Stanisław Brzozowski w artykule I smutek tego wszystkiego: „Jeśli jest coś, czego nienawidzę całą siłą duszy mojej, to ciebie polska ospałości, polski optymizmie niedołęgów, leniów, tchórzy. Od XVII wieku jesteśmy już w Europie gapiami. (...) To, co ludzkości życie stanowiło, jej krwawa praca, jest dla nas rozrywką. Sienkiewicz skodyfikował, nadał kształt estetyczny temu naszemu stanowisku, jest on klasykiem polskiej ciemnoty, szlacheckiego nieuctwa”.

Witold Gombrowicz w Dziennikach: „Czytam Sienkiewicza. Dręcząca lektura. Mówimy: to dosyć kiepskie, i czytamy dalej. Powiadamy: ależ to taniocha - i nie możemy się oderwać. Wykrzykujemy: nieznośna opera! i czytamy w dalszym ciągu, urzeczeni. Potężny geniusz! - i nigdy chyba nie było tak pierwszorzędnego pisarza drugorzędnego. To Homer drugiej kategorii, to Dumas Ojciec pierwszej klasy”.

Ciekawostki

· Sienkiewicz był spowinowacony z Cyprianem Kamilem Norwidem – ciotka szwagra Henryka Sienkiewicza była bratową Norwida.

· Pierwszą z książek, jakie Sienkiewicz przeczytał w dzieciństwie, były Śpiewy historyczne Juliana Ursyna Niemcewicza.

· Jako trzynastolatek opracował plan wyzwolenia Polski, opierający się na tym, że wszyscy Polacy powinni wyjechać do Ameryki, tam stworzyć armię i powrócić do kraju, by wyzwolić ojczyznę.

· Sienkiewicz był spokrewniony z Joachimem Lelewelem – historykiem i działaczem politycznym oraz z pisarką romantyczną Deotymą i Ignacym Chrzanowskim – profesorem historii i literatury.

· Pisarz był kawalerem francuskiej Legii Honorowej.

· Był członkiem Serbskiej Akademii Nauk i Umiejętności.

· Po ojcu nosił herb Oszyk, przedstawiający łabędzia.

· Pierwszy debiut książkowy – na okładce przekręcono jego nazwisko na „Stankiewicz”.

· Podczas obchodów jubileuszu pracy twórczej 22 grudnia 1900 dzieci wręczyły pisarzowi Dziesięć przykazań Sienkiewiczowskich. Pierwsze brzmiało: „Nie będziesz miał Mickiewicza, Słowackiego, Krasińskiego i innych nade mną”.

· Niski wzrost był powodem kompleksów pisarza.

· Jeden z wielbicieli Trylogii, ukrywający się pod pseudonimem Michał Wołodyjowski, ofiarował Sienkiewiczowi piętnaście tysięcy rubli. Pisarz nie chciał przyjąć prezentu, wezwał ofiarodawcę do cofnięcia darowizny, ten jednak nie zgłosił się. Uzyskane w ten sposób pieniądze przeznaczył na fundusz stypendialny imienia Marii Sienkiewiczowej, z którego skorzystali między innymi: Maria Konopnicka, Stanisław Przybyszewski, Stanisław Witkacy.

· Po otrzymaniu Nagrody Nobla, w przemówieniu Sienkiewicz podkreślał ogromne znaczenie nagrody dla syna Polski: „Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysięcznych dowodów, że żyje. Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać”

· Nagroda Nobla została mu przyznana za wybitne zasługi jako pisarza epickiego. Jeden z jurorów dodatkowo uzasadnił przyznanie nagrody za „rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu”.

· Wizerunek Sienkiewicza pojawił się na banknocie 500000zł w 1990 roku.

· Quo vadis przetłumaczono na ponad pięćdziesiąt języków. Na podstawie powieści powstały także sztuki teatralne, opery, oratorium Feliksa Nowowiejskiego i pantomima.

· W 1911 r. w Paryżu wystawiono panoramę pędzla Jana Styki Męczeństwo pierwszych chrześcijan, inspirowaną powieścią Sienkiewicz

· W 2002 wydano powieść Quo vadis. Trzecie tysiąclecie, napisaną przez Martina Abrama. Jest ona oparta na dziele Sienkiewicza, a jej akcja rozgrywa się w XXII wieku.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy i gdzie urodził się Sienkiewicz?

Urodził się 5 maja 1846 roku w Woli Okrzejskiej na Podlasiu. Zmarł 15 listopada 1916 roku w Vevey w Szwajcarii.

Czym był pseudonim Litwos?

To pseudonim, pod którym Sienkiewicz zaczął publikować w prasie. Użył go w „Przeglądzie Tygodniowym” w 1868 roku.

Za co Sienkiewicz dostał Nagrodę Nobla?

Za wybitne zasługi jako pisarza epickiego. Odebrał ją 10 grudnia 1905 roku.

Co Sienkiewicz robił w Ameryce?

W 1876 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych i przebywał między innymi w Anaheim. Pisał stamtąd listy do gazet, a w Kalifornii powstały „Szkice węglem”.