„Przy torze kolejowym”: streszczenie, interpretacja i cytaty (Nałkowska, „Medaliony”)
„Przy torze kolejowym” to historia młodej Żydówki, która uciekła z transportu, została ranna i przez cały dzień czekała na pomoc. Nikt jej nie pomógł, a w końcu młody mężczyzna spełnił jej prośbę o śmierć. Opowiada to świadek, który do dziś nie potrafi tego zrozumieć.
Przy torze kolejowym: w skrócie
- Miejsce: tor kolejowy w pobliżu lasu
- Kto mówi: człowiek, który widział zdarzenie i opowiada je Nałkowskiej
- Temat: strach, zobojętnienie, bezradność wobec zbrodni
- Najważniejsze: ludzie boją się pomóc, a kobietę zabija młodzieniec, który dotąd się nią opiekował
Streszczenie szczegółowe
Pewien człowiek opowiada autorce o kobiecie, której nie powiodła się ucieczka z pociągu. Właściwie żyje ona już tylko w pamięci tego człowieka. Jej istnienie wyznaczone jest ramami jego istnienia. Rozmówca nie może zrozumieć owej dziwnej historii, która przydarzyła się młodej uciekinierce. W czasie transportów do obozów koncentracyjnych wielokrotnie zdarzały się ucieczki, nie zawsze udane: „Ludzie wpadali pod koła i często ginęli.” Ucieczka była aktem odwagi. „Jedynym sposobem było wyłamanie desek z podłogi wozu.” Towarzysze podróży pomagali odważnym, niektórzy z nich również decydowali się na desperacki krok. Niewiadomą był ostateczny rezultat skoku. Gdy taką próbę zauważyli konwojenci, zabijali.
Kobieta odważyła się wraz z innymi, m.in. z mężem. Ale nie wszyscy mieli tyle szczęścia. Mimo zmroku dostrzeżono uciekinierów i oddano w ich stronę kilka strzałów. Została ranna w kolano. Męża zastrzelono. Leżał zabity pod lasem. „Gdy się rozwidniło (...), siedziała na zboczu rowu kolejowego (...). Uciekło kilku, zabitych było dwóch. Ona jedna została tak – ani żywa, ani umarła.” Co jakiś czas pojawiali się wokół niej ludzie – przechodnie wracający z pracy, kobiety, mężczyźni, chłopiec. Nikt nie chciał jej pomóc. Rozpoznawano, że jest Żydówką. Wskazywał na to wygląd dziewczyny: kręcone czarne włosy i zbyt czarne oczy. Był to czas wzmożonego terroru: „Za danie pomocy lub schronienia groziła pewna śmierć.” Ludzie się bali. Odgradzał ją od nich pierścień przerażenia.
Pewnego młodzieńca poprosiła o zakup weronalu w aptece. Dała nawet pieniądze, ale odmówił. Zgodził się wyświadczyć jej przysługę, gdy zmieniła wybór towaru. Poprosiła o wódkę i papierosy. Popijała alkohol i drzemała. Przypominała wyglądem zwierzę, które zapomniano dobić. Jakaś stara wieśniaczka przyniosła jej chleb i mleko, ukrywając starannie te dary. Do rannej kobiety podeszli policjanci, by zorientować się w sytuacji. Zażądała, by ją zabili. Nie zdecydowali się. Towarzystwa dotrzymywał jej głównie mężczyzna od wódki i papierosów. Co pewien czas nadpsutą zapalniczką podpalał jej papierosa.
Nie skosztowała mleka z blaszanej kwarty. Staruszka, która przyszła po naczynie, tak usprawiedliwiła zachowanie „obserwatorów”: „ – Żeby to z lasu, toby ją łatwiej było wziąć. Ale tak, na ludzkich oczach – nie ma sposobu.” Po upływie dnia – o zmierzchu ponownie wrócili dwaj policjanci. Znów poprosiła o śmierć. Zastanawiali się, ale bez wahania wyręczył ich ów młodzian asystujący jej powolnej agonii. Spełnił życzenie kobiety i zastrzelił ją. Nocą, gdy było już ciemno, zjawiło się dwóch ludzi. Planowali ją zabrać, ale gdy jeden z nich usiłował ja podnieść, pojął, że ma do czynienia z nieboszczką. Jej ciało przeleżało jeszcze całą noc i poranek. Przed południem postanowiono ją pogrzebać wraz z dwoma zabitymi przy torze kolejowym.
Relacjonujący to zdarzenie człowiek nie może do końca uwierzyć, że dziewczynę zabito jak psa. Niezrozumiałe są dla niego też motywy działania mężczyzny, który zdobył się na ten spektakularny gest, mimo że wszystko wskazywało na to, że żal mu umierającej Żydówki.
Interpretacja
Nowela „Przy torze kolejowym” to studium zobojętnienia i strachu, tak wszechpotężnego, że mobilizującego do zabójstwa. Ów strach staje się fundamentem – bazą siły i wiary w to, że by przeżyć, samemu należy zmienić się w kata. A wszelkie czyny da się usprawiedliwić „historyczną koniecznością.” W taki sposób rozumuje młody mężczyzna oddający „łaskawczy” strzał do rannej Żydówki.
Miejsce i czas
Znaczącym obszarem wydaje się być okolica torów kolejowych. Tu zastrzelono młodą Żydówkę („Przy torze kolejowym”). Pamięć o tym wydarzeniu przechowuje w swoich wspomnieniach człowiek, „który to widział i który nie może tego zrozumieć.”
Ważne cytaty
- „Żeby to z lasu, toby ją było łatwiej gdzie wziąć”: staruszka tłumaczy, dlaczego nikt nie pomógł. Na ludzkich oczach nie ma sposobu.
Zobacz też
Pytania i odpowiedzi
O czym jest „Przy torze kolejowym”?
O młodej Żydówce, która uciekła z pociągu do obozu i została ranna. Wokół niej zbierają się ludzie, ale nikt jej nie pomaga, aż w końcu młody mężczyzna ją zabija.
Dlaczego nikt jej nie pomaga?
Bo za pomoc Żydom groziła śmierć. Strach odgradza ją od ludzi jak mur.