Fiodor Dostojewski: biografia, twórczość, opinie i myśli
Fiodor Michajłowicz Dostojewski (1821 do 1881) był rosyjskim powieściopisarzem, autorem „Zbrodni i kary”, „Idioty” i „Braci Karamazow”. Skazano go na śmierć, ułaskawiono w ostatniej chwili i zesłano na Syberię, a to doświadczenie wpłynęło na jego pisarstwo. „Zbrodnia i kara” ukazała się w odcinkach w 1866 roku, a jako książka w 1867.
Dostojewski w skrócie
- Urodził się w 1821 roku, zmarł w 1881.
- Jako członek koła socjalistów został skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie, ale w ostatniej chwili ułaskawiono go i zesłano na Syberię.
- Z doświadczeń katorgi powstały „Wspomnienia z domu umarłych”.
- „Zbrodnia i kara” ukazała się w prasie w 1866 roku, a jako książka w 1867. Pierwsze polskie wydanie pochodzi z 1888 roku.
Życie: rodzina, wyrok śmierci i katorga
Odpowiedzi na tak dziwaczne zainteresowania rosyjskiego autora można szukać w niezwykle ciekawej biografii, która ukształtowała pękniętą i tragiczną osobowość Dostojewskiego. Jego ojciec był lekarzem. Za okrucieństwo chłopi z jego majątku dokonali na nim zemsty - został zamordowany. Sam pisarz był skazany za członkostwo w kole utopijnych socjalistów na karę śmierci przez rozstrzelanie. W ostatniej chwili nadeszło jednak ułaskawienie i Fiodor wymknął się śmierci. Jego karę zamieniono na dziesięcioletnią syberyjską katorgę, z której powstały Wspomnienia z domu umarłych, cytowane przez Gustawa Herlinga-Grudzińskiego w Innym świecie. Doświadczenia te wzmogły we Fiodorze wrodzoną skłonność do epilepsji.
We wspomnieniach osób, które go znały zapisał się jako niski hazardzista, często miewający ataki szału. W jednym z takich napadów uszkodził sobie prawe oko, na stałe deformując sobie twarz. Zmarł na dusznicę.
Pisarstwo i materiały do „Zbrodni i kary”
Fiodor Michajłowicz Dostojewski żył w latach 1821-1881. Jego pisarstwo nie daje się łatwo zakwalifikować do jednego określonego nurtu. Z jednej strony swoją tematyką i konstrukcją przypominają realizm, ale często wykraczają poza jego ramy, dotykając zagadnień i ujęć kompozycyjnych, charakterystycznych dla naturalizmu. Świat z jego powieści to świat okrucieństwa, nędzy i głodu, a bohaterowie są złapani w macki zbrodni, takie, jak nałogi, prostytucja czy morderstwo.
Fiodor Dostojewski zbierał materiały do napisania Zbrodni i kary około piętnastu lat. Czytał kroniki policyjne i szukał w nich informacji o nietypowych zbrodniarzach, a mianowicie ludziach inteligentnych i bystrych, wierzących w swą wyjątkowość (taki był pierwowzór Rodiona).
Najważniejsze dzieła
- Białe noce (1848, wyd. polskie 1902),
- Wspomnienia z domu umarłych (1860-1862, wyd. polskie 1897),
- Notatki z podziemia (1864, wyd. polskie 1929),
- Zbrodnia i kara (1866, wyd. polskie 1887-1888),
- Idiota (1868, wyd. polskie 1909),
- Biesy (1872, wyd. polskie 1908),
- Dziennik pisarza (1876-1877 i 1880-1881),
- Łagodna,
- Bracia Karamazow (1879-1880, wyd. polskie 1913).
Co o Dostojewskim powiedzieli inni
„Shakespeare powieści” Stanisław Przybyszewski
„Dramaturgiczny geniusz” [choć nie popełnił żadnego dramatu] Stanisław Brzozowski
„Dostojewski jest ojcem nowoczesnej analizy psychologicznej” Teodor Parnicki
„W bogatej osobowości Dostojewskiego chciałoby się wyróżnić cztery różne oblicza: pisarza, neurotyka, etyka i grzesznika. Jak odnaleźć się w tym skomplikowanym splocie?” Zygmunt Freud „Ten wybitny pisarz i subtelny znawca duszy ludzkiej dla jednych pozostał >>okrutnym talentem<<, dla innych apologetą cierpiętnictwa, natchnionym prorokiem animowanym wielką tradycją plastyczną, dla jeszcze innych – fanatykiem wolności, szowinistą, jeśli nie prekursorem faszyzmu” Danuta Kułakowska
„Dostojewski jest pierwszym pisarzem, który w pełni zaakcentował i udramatyzował zasadę niepewności i nieokreśloności w prezentacji postaci. W kategoriach techniki powieściowej zasada ta jawi się jako rodzaj nadmiernego napięcia – przy czym napięcie to nie jest generowane przez tradycyjne środki i narzędzia stosowane w powieściach, choć i one są tu użyte z zadziwiającą zręcznością, lecz wynika niejako z samej struktury ludzkiej rzeczywistości. Jeśli potraktujemy to nadmierne, hiperboliczne napięcie li tylko jako chwyt literacki, niewiele zeń zrozumiemy; wypływa ono bowiem z ostrej świadomości Dostojewskiego (opartej na samoświadomości) problematycznej natury osobowości współczującego człowieka i jego dramatycznych wysiłków, aby powstrzymać grożącą jej dezintegrację”. Philip Rahv
Myśli Dostojewskiego
- „Anioł nigdy nie upada. Diabeł upada tak nisko, że nigdy się nie podniesie. Człowiek upada i powstaje.”
- „Kogo Bóg darzy wielką miłością, w kim pokłada wielkie nadzieje, na tego zsyła wielkie cierpienie, doświadcza go nieszczęściem.”
- ”Bez cierpienia nie zrozumie się szczęścia.”
- „Jedyna wolność to zwycięstwo nad samym sobą.”
- „Jakże wielką radość ma matka, kiedy widzi pierwszy uśmiech swojego dziecka. Taką samą radość odczuwa zawsze Bóg, kiedy widzi z wysokości nieba grzesznika, który zaczyna modlić się do niego całym sercem.”
- „Człowiek może znieść bardzo dużo, lecz popełnia błąd sądząc, że potrafi znieść wszystko.”
- „Dlaczego ludzie potrafią lepiej umierać niż żyć? Dlatego, że żyć trzeba długo, a umrzeć można prędko.”
- „Nie pragnij być lepszym od innych, najpierw bądź samym sobą.”
- „(...) człowiek niezmiernie lubi czuć się pokrzywdzonym (...)”
Pytania i odpowiedzi
Kim był Fiodor Dostojewski?
Rosyjskim pisarzem (1821 do 1881), autorem powieści psychologicznych i filozoficznych. Najsłynniejsze to „Zbrodnia i kara”, „Idiota”, „Biesy” i „Bracia Karamazow”.
Za co skazano Dostojewskiego na śmierć?
Za członkostwo w kole utopijnych socjalistów. W ostatniej chwili wyrok zamieniono na katorgę na Syberii, z której powstały „Wspomnienia z domu umarłych”.
Z czego korzystał Dostojewski, pisząc „Zbrodnię i karę”?
Według opracowania czytał kroniki policyjne i szukał w nich nietypowych zbrodniarzy: ludzi inteligentnych, wierzących w swoją wyjątkowość. Taki był pierwowzór Raskolnikowa.
Co powiedział o Dostojewskim Teodor Parnicki?
Nazwał go „ojcem nowoczesnej analizy psychologicznej”. Stanisław Przybyszewski nazwał go „Shakespeare’em powieści”.
Szybki test
Ojciec Dostojewskiego był:
Poprawna odpowiedź: c) lekarzem
Dostojewski został skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie za członkostwo w:
Poprawna odpowiedź: c) kole utopijnych socjalistów
Dostojewski zmarł w wieku:
Poprawna odpowiedź: c) 60 lat