Streszczenie „Zemsty” w pigułce

W zamku, który dzieli mur, Cześnik Raptusiewicz zastanawia się, którą z dwóch kobiet poślubić: młodą bratanicę Klarę czy wdowę Podstolinę. Wybiera wdowę, bo uważa ją za zamożną, i wysyła do niej jako swata Papkina, samochwała i tchórza, który ma w majątku tylko szablę Artemizę, angielską gitarę i zastawioną kolekcję motyli. Tymczasem Klara i Wacław, syn Rejenta, spotykają się potajemnie przez wyłom w murze. Wacław namawia Klarę do ucieczki, ale ona odmawia, bo nie chce uciekać w niesławie. Rejent każe naprawić mur, więc Cześnik posyła swoich ludzi, żeby przerwali pracę. Dochodzi do bójki murarzy z pachołkami, a właściciele zamku kłócą się z okien. Cześnik woła o strzelbę i chce strącić Rejentowi „makówkę”. Po bójce Wacław udaje jeńca Papkina i przechodzi na stronę Cześnika, żeby być blisko Klary.

Papkin przedstawia Cześnikowi swojego „jeńca”, ale Cześnik odsyła go do domu. Wacław przekupuje Papkina, żeby został i milczał, i spotyka Podstolinę, z którą kiedyś miał romans. Wdowa zaczyna z nim flirtować, a Klara, która liczyła na jej pomoc u Cześnika, niczego nie zauważa. Papkin oświadcza się Klarze, a ona, żeby się go pozbyć, wymyśla trzy zadania: sześć miesięcy milczenia, rok i sześć dni o chlebie i wodzie oraz przywiezienie krokodyla. Podstolina przyjmuje oświadczyny Cześnika. Cześnik boi się procesu o mur i postanawia wyzwać Rejenta na pojedynek na szable. Z wyzwaniem wyśle Papkina.

Akt dzieje się w części zamku należącej do Rejenta. Rejent spisuje zeznania murarzy i podpowiada im, jak mają przesadzać ze swoimi obrażeniami. Wzywa Wacława i każe mu ożenić się z Podstoliną, bo ma przygotowaną intercyzę z karą stu tysięcy dla strony, która zerwie umowę. Wacław błaga ojca o litość, ale bez skutku, a Rejent kwituje wszystko słowami: „Niech się dzieje wola nieba, Z nią się zawsze zgadzać trzeba.” Do Rejenta przychodzi Papkin z wyzwaniem, zachowuje się zuchwale, a gdy Rejent grozi mu zrzuceniem ze schodów, ucicha. Podstolina potwierdza, że wybiera Wacława, więc zrywa słowo dane Cześnikowi. Rejent pisze odpowiedź, a słudzy zrzucają Papkina ze schodów.

Cześnik przygotowuje się do pojedynku i do wesela. Papkin wraca z listem, w którym Cześnik czyta o zdradzie Podstoliny. Papkin sądzi, że Rejent otruł go winem, i pisze testament. Cześnik chce ściągnąć Wacława na swoją stronę. Dyktuje Dyndalskiemu list od Klary, ale sługa zapisuje każde „mocium panie”, więc Cześnik drze kartkę i wysyła po Wacława posługaczkę. Gdy Wacław przychodzi, Cześnik nakazuje mu ślub z Klarą, a młodym to odpowiada. Ksiądz czeka w kaplicy. Rejent przychodzi na pojedynek, zastaje wesele i po rozmowie z Cześnikiem godzi się. Podstolina mówi, że wyszła za Rejenta z obawy przed biedą, a Klara obiecuje zapłacić jej sto tysięcy. Papkin drze testament i wszyscy wołają: „Zgoda! zgoda!”.