Cześnik Raptusiewicz: charakterystyka
Cześnik Maciej Raptusiewicz to stary kawaler i szlachcic z dawnego rodu, opiekun bratanicy Klary i jeden z dwóch właścicieli zamku. Jest porywczy i szczery, nie umie kłamać, a jego nazwisko pochodzi od słowa „raptus”, czyli człowiek gwałtowny. Wybucha gniewem, ale szybko się opamiętuje, jest gościnny i honorowy. Czytelnik go lubi, choć to on posyła pachołków do bójki o mur.
Kim jest Cześnik
Cześnik wywodzi się ze starego szlacheckiego rodu, czego dowodzi tytuł odziedziczony po przodkach.
Zamek i majątek
Cześnik nie posiada wiele, zamek w którym mieszka nie jest jego własnością:
„Ojciec Klary kupił ze wsią zamek stary (...) Tu mieszkamy jakby sowy;”
Wnioskować można, że Cześnik tylko opiekuje się zamkiem i ... Klarą – swoją bratanicą, do której zamek prawnie należy.
Plany małżeńskie
Raptusiewicz jest starym kawalerem i aby podreperować swoją sytuację materialną, zaczyna zastanawiać się nad ożenkiem. Zapewne nie wyobraża sobie, by w przyszłości, mając w pamięci swoją „szlachecką świetność”, posłusznie wykonywać czyjeś rozkazy. Małżonka z dobrym posagiem „wybawiłaby” go z niezręcznej sytuacji. Rozważa dwie kandydatury: bratanicy i Podstoliny goszczącej w jego domu w charakterze „opiekunki” Klary i jej majątku. Ostatecznie wybiera Podstolinę „wdówkę gładką” – jako bardziej odpowiednią wiekiem i zamożniejszą, co później okaże się ułudą, bo piękna Hanna, mimo że trzykroć zamężna, nie posiada żadnych dóbr.
Wygląd i dolegliwości
Cześnik w stroju szlachcica i z karabelą u boku prezentuje się całkiem okazale, wzbudza szacunek, a nawet strach, zwłaszcza, gdy podnosi głos, mówi stanowczo i uderza pięścią w stół. W istocie to dobroduszny człowiek, nękany niezbyt miłymi przypadłościami:
„Pan zaś, mówiąc między nami, Masz pedogrę (...) Kurcz żołądka (...) Rumatyzmy jakieś łupią.” – przypomina mu Dyndalski, czym denerwuje Raptusiewicza.
Temperament choleryka
Cześnik jest żywą osobowością z temperamentem choleryka – człowieka gwałtownego, niepohamowanego, stąd i jego nazwisko Raptusiewicz – od „raptus” – gwałtowny, impulsywny. Tak charakteryzuje go Papkin:
„Cześnik – wulkan aż niemiło. Gdybym krótko go nie trzymał, Nie wiem, co by z światem było.”
Natomiast jego „wróg” – Rejent mówi: „Cześnik burda – ja spokojny”, co dodatkowo potwierdza opinia Wacława:
„Lecz cóż Klara temu winna, Że czasami stryj szalony?”
W istocie nie są to wady bohatera, raczej cechy, które czynią go szczerym, otwartym. Cześnik nie udaje - mówi i robi wszystko, co pomyśli, czasami zbyt szybko, ale takie ma już usposobienie. W przeszłości był również buńczucznym młodym szlachcicem, który jeździł na sejmiki i pojedynkował się z każdym, kto miał inne od niego zdanie. Z „Panią Barską” – pamiątką z owych lat „przyjaźni” się stale i gotów w każdej sytuacji tą „przyjaźń” wykorzystać, gdy tylko zajdzie taka potrzeba. „Pani Barska” świadczy o jego patriotyzmie (udział w konfederacji) oraz waleczności.
Poczucie humoru, honor i powiedzonka
Jest przy tym Cześnik człowiekiem z poczuciem humoru, w czasie „okiennego” dialogu z Rejentem, mając dość sąsiedzkiej wymiany zdań, zażartował:
„Hej! Serwacy! Daj gwintówkę! Niechaj strącę tę makówkę!”
Ma też swoje ulubione powiedzonko: „Mocium panie”, które lubi wplatać w wypowiedzi oraz gdy szczególnie się nad czymś zastanawia, np. gdy dyktuje „podstępny” list Dyndalskiemu. Jego atutem jest również hojność – murarzom, z racji odniesionych strat wypłaca odszkodowanie.
Nieśmiałość wobec kobiet i plan zemsty
Bywa nieśmiały, ale tylko w stosunku do kobiet i dlatego pozyskanie Podstoliny „zleca” Papkinowi. Ten wywiązuje się z zadania prawidłowo, ale wkrótce wdówka, namówiona przez Milczka, zrywa zaręczyny. W pierwszym odruchu Cześnik gotów biec do Rejenta i pojedynkować się z nim za taką zniewagę, ale opanowuje gniew i, choć jest nieskory do intryg, wymyśla taką, która przypadkiem przynosi korzyści wszystkim.
Cześnik wobec innych postaci
Klarą opiekuje się jak stryj i razem z Podstoliną zarządza jej majątkiem. Papkina wykorzystuje jako swata i posłańca, choć nie wierzy w jego przechwałki i przypomina mu „wiadome dawne sprawki”. Dyndalski, jego marszałek, przypomina mu o chorobach i pisze pod jego dyktando. Rejenta nienawidzi, ale kiedy ten wchodzi do jego domu w akcie IV, Cześnik mówi o nim: „Włos mu z głowy spaść nie może”.
Ocena postaci
Cześnik wzbudza sympatię czytelnika, nie neguje tej postaci nawet wybuchowy charakter, porywczość, czy chęć osiągnięcia korzyści materialnych. Są to cechy typowo ludzkie, a wzbogacone poczuciem humoru, prostolinijnością - szczerością myśli i działań, powodują, że Maciej Raptusiewicz jest kreacją ciekawą, niebanalną. Jego „niezdolność” do kłamstwa, obłudy sprawiają, że odbiorca ma chęć zaprzyjaźnić się z takim bohaterem.
Pytania i odpowiedzi
Co znaczy nazwisko Raptusiewicz?
Pochodzi od słowa „raptus”, czyli napad gwałtownego gniewu. Nazwisko pasuje do Cześnika, który działa pod wpływem impulsu i nie zastanawia się nad skutkami.
Dlaczego Cześnik chce ożenić się z Podstoliną, a nie z Klarą?
Uznaje, że Klara jest dla niego za młoda i że nie byłby pewien jej uczuć. Podstolina jest starsza, zamożniejsza, jak mu się wydaje, i nie będzie wymagała zalotów.
Czy Cześnik jest bogaty?
Nie. Zamek, w którym mieszka, kupił ojciec Klary, a Cześnik tylko się nim opiekuje. Małżeństwo z zamożną wdową miałoby poprawić jego sytuację materialną.
Czym Cześnik różni się od Rejenta?
Cześnik jest szczery i wybuchowy, a Rejent chowa złość za pokorą i działa przebiegle. Dlatego nazwano ich ogniem i wodą.