Sarmatyzm i obraz szlachty w „Zemście”

Cześnik nosi szablę i wspomina czasy młodości. W akcie IV, gdy dobywa karabeli, woła: „He, he, he, Pani Barska!”, i wymienia miejsca, w których walczył: Słonim, Podhajce, Berdyczów i Łomazy. Mówi też, że kiedyś młodzi dawali pierwszeństwo starszym w radzie, a dziś „od kury mędrsze jaje”. Jest gościnny: gdy Rejent wchodzi do jego domu, mimo wrogości mówi, że „włos mu z głowy spaść nie może”.

Cześnik jako młody człowiek jeździł na sejmiki szlacheckie, na których obrady kończyły się czasem bójką, a wygrywali ci, którzy lepiej władali szablą. Dziś ma jeszcze skłonność do awantur: sam wyznacza pojedynek na szable i uważa, że mur ma stać tak, jak go kupiono. Spór o dziurę w murze pokazuje, jak łatwo szlachcic zamienia drobiazg w wojnę.

Rejent zdobył majątek, pracując w zawodzie rejenta. Pokazuje inną stronę szlachty: obłudę, chciwość i spryt prawniczy. Zamiast bić się szablą, wykorzystuje świadków, pozwy i intercyzy. Jego pobożne słowa „Niech się dzieje wola nieba” kontrastują z podstępnymi planami.

Papkin przychodzi „po francusku ubrany”, w krótkich spodniach i z półperuką, i wyraźnie różni się od Cześnika. W akcie III, w domu Rejenta, drwi ze szlachty mieszkającej na wsi: „Otóż to jest szlachta nasza!”, a potem: „Siedzi na wsi — sieje, wieje — zrzędzi, nudzi, gdera, łaje”. Przy tym sam jest samochwałem, więc ta krytyka nie jest wiarygodna, ale pokazuje spór nowoczesności z tradycją.

Fredro nie ukrywa wad Cześnika i Rejenta, ale pokazuje je z humorem. Czytelnik widzi pieniactwo, upór i obłudę, a jednocześnie gościnność, honor i patriotyzm. Wszystko kończy się zgodą, więc komedia nie potępia szlachty, ale ją obnaża.