Problematyka władzy w „Balladynie”
Władza jest w „Balladynie” głównym tematem: Popiel IV rządzi okrutnie po obaleniu brata, Kirkor chce przywrócić tron prawowitemu królowi, a Balladyna zdobywa władzę kolejnymi zbrodniami. Symbolem jest korona Lecha, która trafia kolejno do Grabca, Kostryna i Balladyny, a każde z nich ginie. Balladyna pragnie władzy, by zerwać z chłopskim pochodzeniem, i kończy jako królowa, która sama wydaje na siebie wyrok.
Rywalizacja sióstr o rangę żony Kirkora
Problem żądzy władzy pojawia się już w pierwszym akcie, kiedy Balladyna i Alina rywalizują o względy grafa. Walczą o władzę, bo bycie żoną Kirkora wiąże się z rangą, tytułem, beztroską. Alina mówi:
„Jak będę panią, to ci znajdę męża...” „(...) Bo też widzisz, siostro, że ten dzbanek To moje szczęście, mój mąż, mój kochanek, Moje sny złote i mój ślubny wianek, I wszystko moje...”
Balladynę najwyraźniej mogły zachęcić do przestępstwa takie „przemowy” siostry. Zdała sobie sprawę, ile może stracić. Sięgnęła po nóż. Z czasem pozbyła się wyrzutów sumienia. Nie chciała wierzyć Goplanie, że to, co się wydarzyło, to tylko zły sen, urojenie. Jakżeby miał zniknąć złoty książę. Zabijając, zyskała męża, a potem już spokojnie pięła się po szczeblach „zbrodniczej” kariery. Łamała wszelkie zasady. Miłość, ślub, wierność nie miały dla niej znaczenia. Po wyjeździe małżonka, „wyczuła” w słudze – Fon Kostrynie „bratnią duszę”. Została jego kochanką, a później wspólnie z nim mordowała. Miała być również matką jego dziecka :
Zbrodnia jako droga na szczyt
„Skończ także ze starcem, Co mieszka w celi – a nas tylko dwoje Będzie wiedziało. Kostryn: Ty ciężarna; troje.”
„Stan błogosławiony”, który powinien wyróżniać Balladynę z grona kobiet, nie przeszkadzał jej w popełnianiu przestępstw. Nie wahałaby się również popełnić samobójstwa. Podczas walk o zdobycie Gniezna, kryjąc się w namiocie, miała przygotowany nóż – na wypadek przegranej.
Zerwała ze swoją przeszłością – chłopskim rodowodem, wypędzając z zamku starą matkę. Wyzbyła się wszelkich uczuć. Współczucie, miłość, dobroć, a nawet radość nie miały do niej przystępu. Stała się ofiarą swoich namiętności, ideologii władzy – władzy okupionej krwią najbliższych. Kolejno eliminowała świadków: Gralona, Grabca, choć kiedyś miała z nim romans, Kostryna, który również nie był bez winy – w jego głowie roiła się szaleńcza myśl zabicia ciężarnej kochanki, ale to ona go uprzedziła. Na jej rozkaz zabito Pustelnika – Popiela III. W jego imieniu walczył dzielny Kirkor. On i starzec wyznawali ideę sprawiedliwości, ale i tę „zachwiała” bezwzględna Balladyna.
Dwa oblicza władzy: okrutny Popiel i błazen Grabiec
Obraz rządów Popiela IV pochodzi z opowieści Kirkora: „Król żywi karpie ciałem niewolników”, a ziemia „pomory, głody sypie Boża ręka”, od kiedy zabrakło korony Lecha. Drugi wzór to Grabiec jako król dzwonkowy, który z koroną na głowie wprowadza rekruty, paszporty i podatki od kwiatów, ale mówi o niej tylko: „Widzę, że służy ludziom do tych samych celów, co czapka: kryje uszy”. Obaj przedstawiają władzę jako przemoc albo zabawę. Prawdziwego króla, Popiela III, w dramacie nikt nie przywraca: Pustelnik zostaje powieszony przed własną chatą.
Historię samej korony opisuje artykuł o koronie Lecha, a wszystkie zabójstwa, którymi Balladyna torowała sobie drogę, zestawia artykuł Kogo, dlaczego i jak zabiła Balladyna?
Sprawiedliwość i kara: piorun nad tronem
Zemsta nie mogła być drogą do przywrócenia państwa prawa. Zbyt wiele krwi zostało przelanej. Święta korona Lecha stała się igraszką w rękach niepowołanych osób, a każdy kto jej dotknął, ginął. Zginęła również Balladyna. Wyrok nadprzyrodzonych mocy został wykonany. Zbrodniarka sama wydała na siebie sąd, bo w ostatecznym rozrachunku i ona zamierzała być sprawiedliwą. Sprawiedliwość została wymierzona miarą zbrodni. Grom, który poraził zabójczynię „uwydatnił” zależność człowieka od boskich mocy. Kara za zło przypomniała o etyce, wewnętrznej moralności, o sumieniu oraz o takowych zasadach „wyrytych” w tradycji.
Korona Popielów „sprofanowana” krwią uświadomiła zabójczą moc władzy, wskazała na jej destrukcyjne cele. Odzwierciedliła trudną drogę w realizacji zamierzeń, które nie powinny i nie mogą godzić w moralne wartości.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Balladyna pragnie władzy?
Chce zerwać z chłopskim pochodzeniem i zostać kimś więcej niż wiejską dziewczyną. Zaczyna się od zazdrości o Kirkora i rangę jego żony, a kończy na tronie w Gnieźnie. Wyrzuty sumienia ją nękają, ale jej nie zatrzymują.
Kto jest prawowitym władcą w dramacie?
Popiel III, który po obaleniu przez okrutnego brata, Popiela IV, żyje w lesie jako Pustelnik i ukrywa koronę Lecha. Kirkor chce mu oddać tron, ale Pustelnik ginie, zanim do niego wróci.
Co robi król w Gnieźnie, zanim usiądzie do pierwszego stołu?
Zgodnie z prawem kraju zasiada na ławie sądowniczej i rozstrzyga sprawy karne. Kanclerz przypomina Balladynie: „Radź się sumnienia i sądź”. Balladyna wydaje wyroki śmierci na siebie samą.
Co symbolizuje korona Popielów?
Władzę, ale też narodową tożsamość i szczęście kraju. Gdy trafia w niepowołane ręce, przynosi śmierć: Grabiec, Kostryn i Balladyna giną krótko po tym, jak ją zdobywają.