„Balladyna” Słowackiego: streszczenie i opracowanie
„Balladyna” Juliusza Słowackiego to tragedia w pięciu aktach z Epilogiem, napisana jesienią 1834 roku w Genewie i wydana w lipcu 1839 roku w Paryżu z dedykacją dla Zygmunta Krasińskiego. Akcja trwa cztery dni „za czasów bajecznych, koło jeziora Gopła” i w Gnieźnie. Dramat łączy legendę, baśń, balladę i ironię, a jego osią jest władza, której Słowacki przeciwstawia sumienie i karę. Należy do kanonu polskiego romantyzmu i jest jedną z częściej wystawianych sztuk poety.
Lektura w pigułce
- Autor: Juliusz Słowacki (1809 do 1849).
- Tytuł: „Balladyna”.
- Rodzaj i gatunek: dramat romantyczny, tragedia.
- Powstanie i wydanie: napisana jesienią 1834 roku w Genewie, wydana w lipcu 1839 roku w Paryżu.
- Pierwsze wystawienie: 7 marca 1862 roku w Teatrze im. Skarbka we Lwowie.
- Czas akcji: legendarny, „za czasów bajecznych”; w dramacie obejmuje cztery dni.
- Miejsce akcji: okolice jeziora Gopło (las, chata Wdowy, chata Pustelnika, zamek Kirkora) oraz Gniezno i pola pod jego murami.
- Budowa: list dedykacyjny do Zygmunta Krasińskiego, pięć aktów (3, 2, 5, 5 i 4 sceny) i Epilog.
- Temat: władza, sprawiedliwość, wina i kara, zbrodnia i sumienie, miłość, tragizm człowieka uwikłanego w konflikty.
Opracowanie lektury
Streszczenie w pigułce
Akt I: Pustelnik, Goplana i chata Wdowy
Kirkor, pan zamku z czterema wieżami, przychodzi do Pustelnika po radę, kogo poślubić. Pustelnik okazuje się wygnanym królem Popielem III i radzi: „weź pannę ubogą”. Nad jeziorem Gopło budzi się wiosną nimfa Goplana, zakochana w wiejskim chłopaku Grabcu, który woli Balladynę. Żeby zatrzymać go przy sobie, każe Skierce wywrócić powóz Kirkora przy chacie Wdowy, a Chochlikowi błąkać Grabca po lesie. Kirkor zakochuje się w obu córkach Wdowy, Alinie i Balladynie. Wdowa, za podszeptem Skierki, proponuje konkurs: żoną zostanie ta, która pierwsza przyniesie dzban malin.
Akt II: zabójstwo Aliny
Goplana zamienia niewiernego Grabca w wierzbę płaczącą. W lesie Alina pierwsza napełnia dzban, a Balladyna zabija ją nożem i zabiera maliny. Na jej czole zostaje krwawa plama. Pasterz Filon znajduje ciało i całuje je w martwe usta, a Goplana, mówiąc głosem Aliny, próbuje wmówić Balladynie, że to był sen. Balladyna wraca do chaty, mówi matce, że Alina uciekła z mężczyzną, i wychodzi za Kirkora. Przy ślubie ukrywa plamę na czole, a Wdowa pyta, czy to nie ślad po malinie.
Akt III: tajemnica i król dzwonkowy
Chata Wdowy spłonęła, a Wdowa i Balladyna mieszkają w zamku. Kirkor wyjeżdża, żeby odzyskać koronę dla Popiela III, i zostawia żonę pod opieką dowódcy straży, Fon Kostryna. Balladyna prosi Pustelnika o lek na plamę, ale ten odgaduje zbrodnię i każe jej zawołać zmarłą siostrę. Balladyna ucieka, a jej tajemnicę podsłuchuje Kostryn. Tymczasem Goplana zamienia Grabca w króla dzwonkowego i daje mu koronę Popielów, którą porzucił Pustelnik. Gdy rycerz Gralon przywozi od Kirkora zapieczętowaną skrzynię, Kostryn wyzywa go na pojedynek, a Balladyna zabija go mieczem.
Akt IV: uczta i kradzież korony
Na uczcie w zamku Grabiec zasiada jako król, a Balladyna podaje się za księżniczkę i każe wypędzić matkę w burzę. Goniec przynosi wieść, że Kirkor zabił Popiela IV, odmówił korony i ogłosił, że królem ma być właściciel prawdziwej korony Popielów. Echa śpiewają o zbrodni, a Balladynie ukazuje się widmo Aliny z dzbanem malin. Ślepa Wdowa błąka się po lesie, a Kirkor dowiaduje się od Pustelnika o kradzieży korony. Wdowa, wygnana przez córkę, wiesza się na drzewie, ale gałąź się łamie, a piorun wypala jej oczy. Tej nocy Balladyna zabija śpiącego Grabca, Kostryn zabiera koronę, a ona każe mu zabić Pustelnika.
Akt V: bitwa, sąd i piorun
Goplana odlatuje z żurawiami na północ. Pod Gnieznem Kirkor walczy z „samozwańcem”, którym jest jego żona, a przekupieni żołnierze przechodzą na drugą stronę. Kirkor ginie, a Balladyna zostaje królową. Chlebem przeciętym zatrutym nożem truje Kostryna. Przed koronacją, zgodnie z prawem, musi sądzić. Oskarżają ją po kolei Lekarz o otrucie Kostryna, Filon o zabójstwo Aliny i ślepa Wdowa o niewdzięczną córkę, która umiera na torturach, nie wyjawiwszy jej imienia. Za każdym razem Balladyna orzeka śmierć, a po słowach „Winna śmierci!” zabija ją piorun.
Epilog
Publiczność przywołuje kronikarza Wawla, który mówi, że królowa panowała mądrze. Widzowie uznają jego sąd za pochopny i wyrzucają go ze sceny słowami: „Pochlebiasz, mój łysy, I królom, i poetom… Idź precz za kulisy!”.
Pigułka jako osobny artykuł · Streszczenie akt po akcie · Plan wydarzeń
Streszczenie szczegółowe: od wizyty Kirkora do piorunuCały przebieg dramatu po kolei. pięć aktów i Epilog · ok. 6 min
Do chaty Pustelnika, który zamieszkiwał w lasach nad jeziorem, przyjechał władca zamku – Kirkor. Pytał on starego, którą z dziewcząt ma poślubić. Pustelnikiem tym był król Popiel III, który kiedyś rządził królestwem. Był to czas bardzo szczęśliwy dla mieszkańców, ale król został pozbawiony tronu przez swego okrutnego brata, Popiela IV. Od tamtej pory w królestwie zaczęło się źle żyć, lud był gnębiony i prześladowany.
Pustelnik wiedział, czemu taka tragedia spadła na jego królestwo. Opowiedział Kirkorowi historię królewskiej korony. Korona, którą nosił Popiel IV, nie była prawdziwa. Autentyczna została zakopana przez Pustelnika w lesie, chciał on ją bowiem uchronić przed swym złym bratem. Kirkor bardzo się tą opowieścią przejął i obiecał Pustelnikowi, że będzie walczył o sprawiedliwość, postara się też odzyskać tron dla Popiela III, który jest prawowitym władcą. Pustelnik, chcąc się odwdzięczyć Kirkorowi, dał mu radę, by jego żoną została prosta dziewczyna z ludu.
Goplana – wodna nimfa i władczyni jeziora Gopło – zakochała się w Grabcu – wiejskim chłopie, zakochanym z kolei w Balladynie. Goplana postanowiła zdobyć Grabca i w tym celu uknuła szatański plan, wydając niezbędne polecenia swym sługom – dwom leśnym duszkom – Skierce i Chochlikowi. Chochlik miał zawrócić Grabca z drogi wiodącej go na spotkanie z ukochaną Balladyną, Skierka natomiast miał zepsuć most, by w ten sposób wpłynąć na decyzję Kirkora. Złamana deska w mostku zmusiła go bowiem do zatrzymania się przed chatą wdowy, w której Kirkor spotkał jej dwie córki – Alinę i Balladynę. Goplana chciała, by w ten sposób jego uwaga skierowała się na Balladynę oraz by to ona została jego żoną.
Kirkor - zgodnie z planem powziętym przez nimfę – znalazł się w chacie wdowy i zobaczył tam jej dwie piękne córki. Był tak zauroczony ich urodą i wdziękiem, że nie wiedział, którą z nich ma wybrać na swą żonę. Ich matka, posłuchawszy podpowiedzi Skierki, zaproponowała mu więc, by pojął za żonę tę z nich, która pierwsza przyniesie z lasu pełen dzban malin. Kirkor przystał na tę propozycję z ochotą i panny ruszyły w las.
Okazało się, iż Alina jest lepsza od swej siostry i ma w dzbanie więcej malin niż Balladyna. Ta zaś, by nie przegrać konkursu i by zdobyć serce i rękę Kirkora, zabiła siostrę, zabierając jej dzbanek z malinami. Świadkiem tego zdarzenia był jednak Grabiec, który został zamieniony przez Goplanę w wierzbę. Ponadto na czole zabójczyni pozostało niezmywalne, krwawe znamię, którego Balladyna nie mogła się w żaden sposób pozbyć. Ciało Aliny znalazł Filon, zakochany w niej pasterz, który pocałował dziewczynę w martwe usta.
Balladyna wróciła zaś zwycięsko do domu, oznajmiając matce i Kirkorowi, iż Alina uciekła z innym mężczyzną. W nagrodę, tak jak zostało już wcześniej postanowione, została żoną Kirkora, jej rodzinna chata została natomiast spalona.
Wkrótce po ślubie Kirkor wyjechał na wojenną wyprawę, a jej celem było przywrócenie na tron Popiela III. Balladyna zaś została na zamku sama, coraz bardziej oddalając się od swych dawnych bliskich. Nie tylko wydała rozkaz, by od bram zamku wyrzucić jej znajomych ze wsi, ale również własną matkę nazwała mamką. Uczyniła to przed Kostrynem, dowódcą straży u Kirkora. Nie pozwoliła również, by do zamku wszedł Grabiec, który już odzyskał swą ludzką postać.
Kirkor zaś, ponownie korzystając z rady Pustelnika, postanowił przesłać żonie zapieczętowaną skrzynię, nakazując jednocześnie, by jej nie otwierała. Był to dla Balladyny test lojalności.
Do Pustelnika udała się również Balladyna, która chciała, by ten pomógł jej wyleczyć krwawe znamię na jej czole. Ten zaś powiedział jej, iż znamię może zetrzeć tylko zmarła Alina. Przestraszona Balladyna uciekła.
Goplana, nimfa z jeziora, która tak bardzo wpłynęła na historię Aliny i Balladyny, postanowiła zamienić swego ukochanego Grabca w karcianego króla. Na głowę zaś włożyła mu koronę Lecha, tę samą, o której opowiadał Pustelnik. Goplana znalazła ją rzekomo w lesie. Tak przemieniony Grabiec, jako król, odjechał do zamku Kirkora, w towarzystwie Skierki i Chochlika, aby tam wziąć udział w uczcie.
Jak się okazało, zbrodniczą tajemnicę Balladyny poznał Kostryn, który podsłuchał rozmowę swej pani z Pustelnikiem.
Do zamku zaś przybył Gralon, posłaniec przywożący dla Balladyny zapieczętowaną skrzynię od Kirkora. Kostryn zaś zasugerował żonie swego pana, iż tamten może coś wiedzieć o jej przeszłości, po czym z mieczem rzucił się na niego. Balladyna, pomagając mu, wbiła Gralonowi miecz w plecy.
W czasie jednej z zamkowych uczt, na salę wdarła się ubrana w łachmany wdowa, mająca do córki wielki żal, iż ta o niej zapomniała. Balladyna na oczach wszystkich wyparła się swej matki i kazała ja wyrzucić za drzwi, choć na zewnątrz panowała burza i lał deszcz.
Goniec przyniósł do zamku wiadomość, że Kirkor zwyciężył nad Popielem IV. Lud chciał zwycięzcę ogłosić swym nowym królem, Kirkor zaś oponował proponując, że nowym królem winien zostać właściciel korony Lecha. Był on bowiem przekonany, iż jest ona własnością Popiela III. W rzeczywistości natomiast Goplana podarowała ją Grabcowi.
Balladyna nagle zemdlała, gdyż ukazał jej się duch zmarłej, zamordowanej przez nią siostry.
Kirkor powiedział Pustelnikowi, iż ma zamiar ogłosić w Gnieźnie, że ten, kto ma prawdziwą koronę Lecha, zostanie królem. Do Pustelnika zaś przybyła wdowa, która usiłowała się powiesić na drzewie, lecz złamała się pod nią gałąź. Pustelnik obiecał jej, że gdy tylko zostanie ponownie królem, od razu ukarze jej córkę.
Balladyna, która dowiedziała się, iż koronę Lecha posiadał Grabiec, zabiła go nocą, by ją zdobyć i by zostać nową królową. Podobny pomysł miał też Kostryn, lecz Balladyna okazała się od niego sprytniejsza i szybsza. Kostryn spotkał ją, gdy ta już wracała z sypialni Grabca, po dokonaniu mordu. W pośpiechu zapomniała jednak zabrać ze sobą korony, w czym ubiegł ją Kostryn.
Kirkor natomiast, zdając sobie sprawę z tego, iż korona została skradziona, zagroził zemstą każdemu, kto się z nią pokaże. Balladyna więc, wespół z Kostrynem, postanowili uknuć kolejny morderczy plan. Postanowili zamordować Pustelnika, by tylko oni mogli skorzystać z korony Lecha.
Goplana, zdając sobie sprawę z konsekwencji swych poczynań, odleciała z kluczem żurawi na północ, na zawsze opuszczając jezioro Gopło.
Pod murami Gniezna zaś Kirkor przygotowywał swoich żołnierzy do walki. Wtem goniec przyniósł mu wiadomość, iż Pustelnika znaleziono powieszonego przez nieznanych morderców przed jego chatką. Balladyna i Kostryn, którzy dokonali tego morderstwa, postanowili wyruszyć przeciwko wojskom Kirkora. Przekupili część jego żołnierzy, a Kirkor zginął w walce. Wkrótce potem morderczą parę powitano na zamku jako panujących nowych władców.
Balladynie to jednak nie wystarczyło. Postanowiła otruć Kostryna, by cała władza znalazła się w jej rękach. Otruła go więc chlebem, którym obywatele witali ich jako nowych panujących.
Prawo, które obowiązywało w królestwie, nakazywało, by nowo obrany król wydał wyroki nad zbrodniarzami. Obowiązku tego musiała również dopełnić Balladyna. Przed królową zaczęli więc ustawiać się kolejni oskarżyciele. Jednym z nich był zamkowy lekarz, który stwierdził, iż Kostryn został otruty. Zażądał, by na truciciela wydano sprawiedliwy i surowy wyrok. Kolejnym z oskarżycieli był Filon, który chciał, by ukarano morderczynię Aliny. Wdowa zaś poskarżyła się królowej na swą wyrodną córkę, prosząc o jej ukaranie. Gdy dowiedziała się jednak, iż za wypędzenie matki grozi kara śmierci, nie zdecydowała się wypowiedzieć jej imienia, nawet na torturach, którym ją poddano. Wkrótce na nich zmarła.
Balladyna, zgodnie z obowiązującym prawem, za każdą z tych zbrodni wydała wyrok śmierci. Tym samym wydała wyrok na samą siebie i umarła rażona piorunem.
Bohaterowie: Balladyna, Alina, Kirkor i GoplanaKim są i co robią. ok. 1 min
Balladyna starsza córka Wdowy
Zabija siostrę o dzban malin, zostaje królową i ginie rażona piorunem.
- Cechy
- ambitna, leniwa, bezwzględna, dręczona sumieniem
- Wybory
- zabija Alinę, Gralona, Grabca i Kostryna, wypędza matkę
- Jak kończy
- orzeka dla siebie karę śmierci i ginie od pioruna
Alina młodsza córka Wdowy
Jasnowłosa, pracowita i dobra, pierwsza napełnia dzban malin.
- Cechy
- dobroć, pobożność, troska o matkę
- Wybory
- chce zabrać matkę do zamku, kocha Kirkora
- Jak kończy
- zabita nożem w lesie
Kirkor pan zamku, rycerz
Szuka żony, mści Popiela III i odmawia korony.
- Cechy
- dzielny, ufny, prostoduszny
- Wybory
- wybiera żonę przez malinobranie, zabija Popiela IV
- Jak kończy
- ginie pod Gnieznem, nie znając prawdy o żonie
Goplana nimfa, królowa Gopła
Zakochuje się w Grabcu i swoimi czarami uruchamia ciąg zbrodni.
- Cechy
- zmienna, namiętna, potężna
- Działania
- wysyła Skierkę i Chochlika, zamienia Grabca w wierzbę i króla
- Jak kończy
- odlatuje z żurawiami na północ
Postacie drugoplanowe
- Wdowa: matka obu dziewcząt, wypędzona przez Balladynę, ginie na torturach, nie wyjawiając imienia córki.
- Pustelnik: wygnany król Popiel III, ukrywa koronę Lecha, ginie powieszony.
- Fon Kostryn: dowódca straży, kochanek i wspólnik Balladyny, otruty przez nią.
- Grabiec: wiejski hulaka, wierzba płacząca i król dzwonkowy, zabity dla korony.
- Filon: pasterz-poeta, zakochuje się w martwej Alinie.
- Skierka i Chochlik: diablicy Goplany, minister i błazen Grabca.
- Gralon: rycerz Kirkora, przywozi skrzynię i ginie z ręki Balladyny.
- Kanclerz i Wawel: sędzia i kronikarz w Gnieźnie.
Wszyscy bohaterowie · Balladyna · Alina i Balladyna · Kirkor · Goplana · Pozostali bohaterowie
Motywy literackie w „Balladynie” z przykładamiWładza, miłość, zemsta, wina i kara, matka i córka, piorun, znamię, jaskółka, dzban malin. ok. 2 min
Motywy „Balladyny” krążą wokół jednego łańcucha zdarzeń: zbrodnia dla korony, wina i kara. Trzynaście najważniejszych z nich widać już w pierwszych dwóch aktach i wraca aż do piorunu w akcie V.
- Władza i korona: korona Lecha trafia kolejno do Grabca, Kostryna i Balladyny, a każde z nich ginie. Korona przynosi nieszczęście temu, kto zdobywa ją zbrodnią.
- Miłość: Goplana kocha Grabca bez wzajemności, Kirkor pod wpływem Skierki zakochuje się w obu siostrach naraz, a Filon w martwej Alinie. Żadne z tych uczuć nie prowadzi do szczęścia.
- Zemsta: Goplana zamienia niewiernego Grabca w wierzbę, a Kirkor mści obalenie Popiela III i zabija Popiela IV. Obie zemsty wprawiają w ruch kolejne zbrodnie.
- Wina i kara: Balladyna jako królowa sama wydaje na siebie trzy wyroki śmierci, bo nie zdaje sobie sprawy, że sądzi własne zbrodnie.
- Matka i córka: Wdowa kocha Balladynę, nawet gdy ta ją wypędza, i umiera na torturach, nie wymawiając imienia córki.
- Piorun: zapowiada go już przekleństwo Pustelnika w akcie I, a spada na Balladynę w akcie V jako wyrok nie z ludzkiej ręki.
- Kainowe znamię: krwawa plama na czole Balladyny po zabiciu siostry. Znak winy, który widzi każdy, tylko nie sama bohaterka.
- Jaskółka: wianek z jaskółek Goplany. Jaskółki chowają się przed Balladyną, a lecą do Aliny, jakby wyczuwały, kto jest dobry.
- Dziewczyna z ludu jako panna dla rycerza: rada Pustelnika, żeby Kirkor szukał żony wśród ubogich, kończy się zbrodnią, bo ambicja Balladyny jest większa od jej uczciwości.
- Dzban malin: nagroda w konkursie o rękę Kirkora, a potem dowód zbrodni na sądzie, gdy Filon wnosi go przed królową.
- Wierzba płacząca: Grabiec zamieniony w drzewo jest świadkiem zbrodni.
- Poeta: Filon to parodia romantycznego poety: zakochuje się w martwej dziewczynie i zbiera jej łzy.
- Sumienie: widmo Aliny, głosy duchów i wyrzuty Balladyny pokazują, że wygrana w walce o koronę nie daje jej spokoju.
Motywy literackie w „Balladynie” · Symbolika · Konflikty moralne
Ballada, baśń i dramat romantycznyDlaczego „Balladyna” to tragedia, antybaśń i fantastyczna legenda. ok. 1 min
Gatunkowo „Balladyna” jest tragedią, ale według zasad dramatu romantycznego łączy patos z ironią, tragizm z komizmem i fantastykę z realizmem. Dramat ma pięć aktów (po 3, 2, 5, 5 i 4 sceny) i Epilog, a poprzedza go list dedykacyjny do Zygmunta Krasińskiego.
Tytuł i imię bohaterki wskazują na balladę, a wątki o zabitej siostrze i cudownej koronie biorą się z baśni i legend. Słowacki odwraca jednak ich schemat: dobro nie zwycięża, zła siostra zdobywa tron, a karę wymierza piorun. Dlatego dramat nazywa się antybaśnią. W dedykacji poeta pisze o „fantastycznej legendzie” z dawnej Polski.
Kirkor, Alina i Balladyna: malinobranieJak powstaje konkurs i dlaczego kończy się zbrodnią. ok. 1 min
Kirkor przychodzi do chaty Wdowy po radzie Pustelnika, który nakazał mu szukać ubogiej panny. Skierka sprawia, że zakochuje się w Alinie i Balladynie naraz: „Dwoma sercami o dwie córki proszę”. Wdowa podsuwa wyjście: rano dziewczęta mają iść do lasu, a która pierwsza przyniesie dzban malin, zostanie żoną grafa.
Alina, pracowita i dobra, wraca z pełnym dzbanem. Balladyna, która tej nocy spotkała się z Grabcem i ma w dzbanie mało malin, zabija siostrę nożem i zabiera jej maliny. Kirkor zakłada na jej palec pierścionek, nie wiedząc, co się stało. To pierwsza zbrodnia dramatu: zaczyna łańcuch, który prowadzi Balladynę do tronu i do pioruna.
Władza i zbrodnie BalladynyOd zabójstwa siostry po tron w Gnieźnie. ok. 1 min
Balladyna zabija osobiście cztery osoby: Alinę (nożem), Gralona (mieczem), Grabca (nożem) i Fon Kostryna (zatrutym chlebem). Przyczynia się też do śmierci Pustelnika, Kirkora i własnej matki. Każde zabójstwo ma ją zbliżyć do korony Lecha i zatrzeć ślady pochodzenia.
Zdobywa władzę, ale nie spokój: widzi widmo Aliny, słyszy pieśń duchów o zbrodni i zdradza się mdleniem na uczcie. Kanclerz przypomina jej przed sądem: „Radź się sumnienia i sądź”. Dramat pokazuje, że władza zdobyta zbrodnią nie chroni jej właściciela, tylko go niszczy.
Kogo i jak zabiła Balladyna · Problematyka władzy · Konflikty moralne
Goplana, Skierka i Chochlik: świat fantastycznyOsoby fantastyczne, które wprawiają ludzkie losy w ruch. ok. 1 min
Goplana jest nimfą i królową jeziora Gopło. Zakochuje się w Grabcu, więc posyła Skierkę i Chochlika, żeby odciągnęli go od Balladyny. Skierka wywraca powóz Kirkora i prowadzi go do chaty Wdowy, Chochlik błąka Grabca po błotach.
Kiedy Grabiec ją zdradza, Goplana zamienia go w wierzbę, a później w króla dzwonkowego, któremu Skierka i Chochlik służą jako minister i błazen. Sama mówi, że „poplątała ludzkie czyny”, i w akcie V odlatuje z kluczem żurawi na północ. Świat nadprzyrodzony i ludzki przenikają się w dramacie jak u Szekspira, a fantastyka jest sprawcą wielu zdarzeń.
Fantastyka w „Balladynie” · Goplana · Skierka i Chochlik · Postacie fantastyczne
Korona LechaSkąd się wzięła i kogo gubi. ok. 1 min
Według legendy opowiedzianej przez Pustelnika koronę z rubinami i brylantem podarował Lechowi Scyta, który wracał z Betlejem. Wyciągnął do niej ręce mały Jezus, więc korona daje krajowi szczęście. Gdy Popiel III został obalony, uciekł z nią do lasu.
Pustelnik zostawia ją na kamieniu, Skierka zabiera, Goplana wkłada na głowę Grabca, a po jego śmierci zdobywa ją Kostryn i Balladyna. W koronie Popielów wchodzi na salę królewską w Gnieźnie nowa królowa. Dramat pokazuje, że to, co ma dawać szczęście krajowi, przynosi zgubę tym, którzy sięgają po nią zbrodnią.
Kara i sprawiedliwość: sąd Balladyny i piorunTrzy sprawy i trzy wyroki. ok. 1 min
Zgodnie z prawem król przed koronacją zasiada do sądu. Przed Balladyną staje najpierw Lekarz z oskarżeniem o otrucie Kostryna, potem Filon z dzbanem malin i nożem, który oskarża nieznanego zabójcę Aliny, a na końcu ślepa Wdowa ze skargą na niewdzięczną córkę.
Wdowa nie wymawia imienia córki i umiera na torturach. Za każdym razem Balladyna orzeka śmierć, a trzeci raz mówi: „Winna śmierci!”. W tej chwili uderza piorun. Kara nie przychodzi od ludzi, ale od mocy wyższych, o których mówiła wcześniej Goplana. W Epilogu publiczność wyrzuca ze sceny kronikarza Wawla.
Symbole i barwyDzban malin, korona, nóż, piorun, piętno na czole. ok. 1 min
- Dzban malin: spór sióstr i droga ze wsi do zamku.
- Korona: władza i narodowa tożsamość.
- Nóż: narzędzie zbrodni.
- Piorun: wyrok Boga.
- Piętno na czole: kainowy znak winy.
- Wierzba płacząca: cierpienie, a zamknięta skrzynia to tajemnica.
- Barwy: złoto oznacza władzę i dobrobyt, czerwień krew i zbrodnię. Maliny kojarzą się Balladynie z krwią, a Alinie z koralowymi ustami Kirkora.
Aluzje do czasów po powstaniu listopadowymCo znaczą rządy Grabca. ok. 1 min
Grabiec jako król dzwonkowy zapowiada: „Odtąd brać w rekruty I żubry, i zające”, nakłada podatki na kwiaty i zabrania ptakom zgromadzeń, „aby sejmik jaskółczy usiadał na trzcinach i o sprawie politycznej sądził”. To aluzja do poboru do wojska, cenzury i zakazu zgromadzeń po upadku powstania listopadowego (1830 do 1831).
Słowacki pisał dramat na emigracji, więc sceny z rządami Grabca czytano jako satyrę na politykę zaborcy. Baśniowa opowieść o koronie Lecha zyskuje przez nie znaczenie polityczne.
Geneza i autor; szekspirowskie wzory, krytyka, teatrSłowacki w Genewie, Krasiński, wzory z Szekspira i odbiór dramatu. ok. 1 min
Słowacki napisał „Balladynę” jesienią 1834 roku w Genewie, po klęsce powstania listopadowego. W liście do matki nazwał ją tragedią „podobną do starej ballady”, ułożoną tak, „jakby ją gmin układał”. Wydał ją dopiero w lipcu 1839 roku w Paryżu, bo obawiał się niezrozumienia nowatorskiego utworu. Dedykował ją Krasińskiemu, autorowi „Irydiona”. Życiorys poety znajdziesz w artykule o Juliuszu Słowackim, który towarzyszy też lekturze „Kordian”.
Szekspirowskie wzory: „Sen nocy letniej”, „Makbet”, „Król Lear”. Podobnie jak w „Śnie nocy letniej”, duchy mieszają się w sprawy ludzi, a groza sąsiaduje z komizmem. Uczta u Kirkora przypomina „Makbeta”: omdlenie Lady Makbet i ducha Banka, który pojawia się wśród gości. Wygnanie Wdowy w burzę przywołuje „Króla Leara”. Słowacki nie kopiuje wzoru, tylko nawiązuje do niego aluzją albo parodią. Według Weintrauba „bawi się tym teatrem”.
Geneza · Szekspiryzm w „Balladynie” · Opinie i komentarze · Cytaty · Inscenizacje i nawiązania · Bibliografia
Pytania i odpowiedzi
Kto napisał „Balladynę” i kiedy?
Juliusz Słowacki, jesienią 1834 roku w Genewie. Dramat ukazał się w lipcu 1839 roku w Paryżu, z dedykacją dla Zygmunta Krasińskiego.
Ile aktów i scen ma „Balladyna”?
Pięć aktów, poprzedzonych listem dedykacyjnym, i Epilog. Akt I ma 3 sceny, akt II 2, akt III 5, akt IV 5, akt V 4.
Gdzie i kiedy dzieje się akcja?
W legendarnych czasach, „za czasów bajecznych”, nad jeziorem Gopło i w Gnieźnie. Akcja trwa cztery dni.
Dlaczego Balladyna zabija Alinę?
Bo Alina pierwsza napełnia dzban malin, a to oznacza, że zostanie żoną Kirkora. Balladyna chce zerwać z chłopskim pochodzeniem i zdobyć pozycję żony grafa.
Jak kończy się „Balladyna”?
Balladyna jako królowa sądzi trzy sprawy dotyczące własnych zbrodni, trzy razy orzeka śmierć i ginie rażona piorunem. W Epilogu publiczność wyrzuca ze sceny kronikarza Wawla.
Czym jest korona Lecha?
Świętą koroną, którą według legendy Lech dostał od Scyty wracającego z Betlejem. Daje krajowi szczęście, a w dramacie trafia kolejno do Pustelnika, Grabca, Kostryna i Balladyny.
Co warto wiedzieć na maturę z „Balladyny”?
Budowę dramatu romantycznego, wątek władzy i zbrodni, postać Balladyny jako bohaterki tragicznej, rolę Goplany i świata fantastycznego, symbolikę dzbana malin, korony i pioruna oraz nawiązania do Szekspira i do czasów po powstaniu listopadowym.
Szybki test
Zbierane maliny kojarzą się Balladynie z:
Poprawna odpowiedź: c) krwią
Grabiec życzy sobie zostać:
Poprawna odpowiedź: c) królem dzwonkowym
„Kochanym Poetą Ruin” nazywa Słowacki:
Poprawna odpowiedź: a) Krasińskiego