Zwroty frazeologiczne w Biblii

Opracowanie

Biblizmy to wyrazy lub związki frazeologiczne mające swoje korzenie w Biblii. Tam pojawiły się po raz pierwszy i za sprawą Pisma Świętego rozpowszechniły się na całym świecie. Ich znaczenie odwołuje się do biblijnych, historii, opowieści, ewangelii czy listów i jest niezmienne. Obok Biblii jednym z głównych źródeł związków frazeologicznych jest mitologia.

Najpopularniejsze związki frazeologiczne zaczerpnięte z Biblii:

• być Alfą i Omegą – bardzo dobrze znać się na czymś, posiadać dużą wiedzę, inaczej Początek i Koniec – pierwsza i ostatnia litera greckiego alfabetu.

• zakazany owoc - rzecz niedozwolona, dlatego jeszcze bardziej pociągająca, fascynująca, zerwanie i zjedzenie zakazanego owocu z drzewa poznania dobrego i złego w Raju było przyczyną przepędzenia stamtąd przez Boga pierwszych ludzi.

• kainowe znamię - piętno zabójcy, po zabiciu przez Kaina brata Abla z zazdrości o boską przychylność na jego czole pojawiło się znamię.

• przenieść się na łono Abrahama – umrzeć.

• rozdzierać szaty nad kimś /nad czymś – lamentować, ubolewać z jakiegoś powodu, rozpaczać, potępiać coś – nawiązuje do słów z biblijnej Księgi Estery: „Skoro Marchodeusz dowiedział się o wszystkim, co czyniono, rozdarł szaty i okrył się worem, i [posypał głowę] popiołem, wyszedł na środek miasta i lamentował głośno i gorzko.”

• Wieża Babel – miejsce nieporozumień i kłótni spowodowanych „mówieniem różnymi językami”. Odwołuje się do biblijnej opowieści o pomieszaniu przez Boga języków wśród ludzi, którzy budowali tak wielką wieżę, by sięgnąć nieba. Była to kara ich za zuchwałość.

• hiobowe wieści – wieści niepomyślne, tragiczne – słowa te nawiązują do postaci Hioba, którego Bóg skazał na niewinne cierpienie – utracił rodzinę, szacunek, doznawał chorób.

• zmienić się w słup soli - skamienieć z wrażenia – nawiązuje do zamiany żony Lota w słup soli, gdy odwróciła się i spojrzała podczas ucieczki ku Sodomie, prawdopodobnie zaciekawiona tym, co się tam działo. Wcześniej Bóg zabronił Lotowi i jego rodzinie oglądania się na miasto.

• egipskie ciemności – całkowite ciemności, powiedzenie nawiązuje do jednej z plag, jaką Mojżesz rzucił na Egipt.

• manna z nieba - niespodziewany ratunek, nieoczekiwany dar, obfitość. Naród izraelski pod wodzą Mojżesza wędrował przez pustynię do Ziemi Obiecanej przez czterdzieści lat. Przez ten czas Bóg co dzień zsyłał wędrowcom pożywienie zwane manną, która spadała z nieba.

• czupryna jak u Absaloma – długie, bujne włosy.

• miska soczewicy - oznacza oddanie czegoś wartościowego za coś o niewielkiej wartości, nieporównanie mniej cennego. Zwrot nawiązuje do historii głodnego Ezawa, który wrócił po pracy z pola, sprzedał młodszemu bratu swoje prawo do pierworództwa właśnie za miskę soczewicy.

• trąby jerychońskie - przeraźliwy, silny dźwięk. Nawiązuje do historii miasta Jerycha, które Izraelici z Jozuem na czele zdobyli, grając na siedmiu trąbach z baranich rogów, siódmego dnia obalili mury miasta.

• pojedynek Dawida i Goliata – pojedynek dwóch nierównych przeciwników, w którym jednak, dzięki sprytowi zwycięża osoba będąca pozornie na przegranej pozycji.

• salomonowy wyrok – sprawiedliwe i mądre rozwiązanie, związek pochodzi od imienia biblijnego króla Salomona, który słynął ze swej roztropności.

• z pustego i Salomon nie naleje - istnieją sprawy, których nawet najmądrzejsi tego świata nie są w stanie rozwiązać, także nawiązanie do wielkiej mądrości króla Salomona, który jednak nie był wszechmocny i wszechpotężny.

• rzeź niewiniątek – wydarzenie, które pochłania wiele ofiar, ma katastrofalne skutki – nawiązanie do rozkazu Heroda Wielkiego wymordowania w okolicy Betlejem wszystkich chłopców do dwóch lat po tym, gdy dowiedział się o narodzinach nowego żydowskiego króla (Jezusa).

• być na świeczniku – zajmować wysokie stanowisko, być w centrum uwagi.

• nadstawić drugi policzek – nie odpowiadać przemocą na przemoc – nawiązanie do słów Ewangelii św. Mateusza: „Jeśli cię ktoś uderzy w prawy policzek, nadstaw mu i drugi” (Mt 5,39). To znaczy, jeśli ktoś depcze twoje dobro, twój honor osobisty, nie należy reagować tak, jak reagują wszyscy — rozlewem krwi, kalumnią, wytoczeniem procesu — ale odpowiedzieć miłością, która pozwoli przeciwnikowi zrozumieć, iż pragnie się jego dobra, że gotowym jest się poświęcić dla niego drugi policzek, to znaczy narazić na szwank dalszą reputację.

• rzucać perły przed wieprze - dawać czegoś cennego czy kosztownego temu, kto tego nie umie docenić.

• dom zbudowany na piasku – rzecz niepewna, niemająca solidnych podstaw.

• pocałunek Judasza – zdradliwy, fałszywy uczynek wobec przyjaciela, osoby bliskiej.

• odsyłać od Annasza do Kajfasza – kierować kogoś do różnych osób, instytucji, nie pomagając w załatwieniu sprawy – zwrot nawiązuje do odsyłania Jezusa do różnych instytucji (najpierw przesłuchiwał go arcykapłan Annasz, potem arcykapłan Kajfasz i cały Sanhedryn, a potem nie tylko Piłat, ale jeszcze Herod Antypas).

• umywać od czegoś ręce - nie brać za coś odpowiedzialności, zrzucać z siebie winę – nawiązuje do umycia rąk przez Poncjusza Piłata po wydaniu na Jezusa wyroku skazującego.

• wierzgać przeciw ościeniowi - daremnie się buntować – zwrot pochodzi z „Dziejów Apostoskich”, słów św. Pawła: Kiedyśmy wszyscy upadli na ziemię, usłyszałem głos, który mówił do mnie po hebrajsku: „Szawle, Szawle, dlaczego Mnie prześladujesz? Trudno ci wierzgać przeciwko ościeniowi”. „Kto jesteś, Panie?” - zapytałem. A Pan odpowiedział: „Ja jestem Jezus, którego ty prześladujesz […].

• budować na opoce – mieć solidne podstawy do robienia czegoś, być dobrze przygotowanym, opierać się na rzeczach pewnych, tworzących silny fundament.

Szybki test

Umrzeć to inaczej przenieść się na łono:

Kosmiczną całość symbolizowała liczba:

Studnia w Biblii jest symbolem: