Streszczenie szczegółowe „Kamieni na szaniec”
Książka ma siedem rozdziałów: od „Słonecznych dni” po „Wielką grę”. Streszczenie szczegółowe opisuje je po kolei.
Rozdział I: Słoneczne dni
„Posłuchajcie opowiadania o Alku, Rudym, Zośce i kilku innych cudownych ludziach. o niezapomnianych czasach 1939-1943 roku, o czasach bohaterstwa i grozy. Posłuchajcie opowiadania o ludziach, którzy w tych niesamowitych latach potrafili żyć pełnią życia, których czyny i rozmach wycisnęły piętno na stolicy oraz rozeszły się echem po kraju, którzy w życie wcielić potrafili dwa wspaniałe ideały: BRATERSTWO i SŁUŻBĘ”.
W Warszawie zawiązało się harcerskie środowisko młodzieży. Chłopcy często wyruszali na wyprawy. W czasie ferii zimowych w góry na narty. Latem na biwaki do lasu, nad jeziora na spływy kajakowe. Do „Buków” należeli między innymi Alek, Rudy i Zośka.
Wodzem grupy był harcmistrz Leszek Domański. Nazwany był przez chłopców Zeusem. Miał osiem lat więcej od swoich podopiecznych. Był także ich nauczycielem geografii i wychowawcą klasy. Nauczał w szanowanym Gimnazjum i Liceum im. Króla Stefana Batorego. Zajęcia prowadził od dwóch lat. Cieszył się sympatią. Często chodził z Alkiem do kina. Stanowiło ono obiekt ich wspólnego zainteresowania. Czasami zapraszał chłopców do swojego domu.
Rok 1939 był dla chłopców przełomowy. Pomyślnie zdali maturę . Na początku czerwca wyruszyli na dziesięciodniową wycieczkę w Beskidy Śląskie. W ciągu dnia wędrowali by zwiedzić jak najwięcej miejsc. Na noce schodzili do Ośrodka Harcerskiego lub biwakowali w lesie. Wieczory spędzali najczęściej przy ognisku. Śpiewali, dyskutowali na różne tematy. To była cudowna, beztroska wyprawa.
Rozdział II: W burzy i we mgle
We wrześniu 1939 roku wybuchła wojna. Niemcy napadły na Polskę. Dla Polaków był to cios w serce.
Po apelu radiowym 6 września harcmistrz Zeus zebrał chłopców. Wyruszył z nimi na wędrówkę na wschód. Chciał ich zabrać z terenu, na który mógł wtargnąć wróg.
Udział w wyprawie wzięła także 23. Drużyna - zespół „Buków”. Wszyscy byli młodzi i wysportowani. Wędrówka nie sprawiała im trudności. Zeus kierował się mapą. Omijał zatłoczone szosy, którymi uciekali uchodźcy. Po przekroczeniu Wisły zaczęli iść bocznymi polnymi lub leśnymi drogami. Chcieli uchronić się przed nalotami niemieckich samolotów. To wszystko wprawiło chłopców w konsternację. Nie rozumieli, co się dzieje . Dlaczego w takiej sytuacji nie otrzymali żadnych zadań do wykonania. Szli w ciszy. Nie śpiewali.
Pod Wielkim Dębem byli świadkami zbombardowania przez Niemców pociągu z uchodźcami. Po raz pierwszy zobaczyli grozę wojny. Setki martwych ludzi leżących we krwi. Wśród nich dużo rannych wzywających pomocy. Zauważyli brak reakcji ze strony gapiów. Ten widok na zawsze pozostał w ich pamięci. Alek, blady z przerażenia, pierwszy rzucił hasło o wspólnej pomocy. Chłopcy zaczęli opatrywać rannych. Mimo to nadal potrzebna była fachowa pomoc lekarska. Alek stanął murem z kolegami na drodze. Zagrodził w ten sposób drogę przejeżdżającym ciężarówkom. Zmusił auta do postoju. Poprosił kierowców, aby przetransportowali rannych do pobliskiego miasteczka. Po chwili wszyscy wspólnie poprzenosili ludzi do ciężarówek. To była pierwsza akcja pomocy ludziom udzielona przez drużynę „Buków”.
Harcerze pod wodzą Zeusa wyruszyli w dalszą wędrówkę. We Włodawie dowiedzieli się od ludzi, że Niemcy są już niedaleko. Sowieci szli na zachód. Ta wiadomość spowodowała, że Domański zadecydował o powrocie do Warszawy.
Miasto zastali w gruzach. Było zbombardowane. Domy paliły się. W mieszkaniach nie było światła, wody i gazu. Stolica była cała w zgliszczach. Na ulicach stały barykady. Na chodnikach handlarze sprzedawali co się tylko dało. Wszędzie było pełno Niemców. To był początek działalności gestapo. Wprowadzono godzinę policyjną. Rozpoczęły się rewizje w domach, aresztowania. Chłopcy bardzo cierpieli z powodu kapitulacji Warszawy.
Minęły dwa tygodnie od powrotu Alka z harcerskiej wędrówki. Do mieszkania jego rodziców po godzinie policyjnej przyszło pięciu gestapowców. Po dokonaniu rewizji aresztowali ojca Alka Był kierownikiem dużej fabryki przemysłowej. Alek przyrzekł sobie, że dopóki go nie wypuszczą, on nie będzie jadł słodyczy. Wytrwał w tym postanowieniu do czerwca 1940 roku. Jego ojca wraz z innymi dwustoma więźniami rozstrzelano w lesie w Palmirach. Skazani przed wojną byli działaczami społecznymi, gospodarczymi lub politycznymi. Śmierć rodzica miała ogromny wpływ na Alka. Wówczas postanowił, że musi walczyć z okupantem. Przyświecało mu hasło: „Być zwyciężonym i nie ulec – to zwycięstwo”. Przed wojną widniało we wszystkich szkołach
Od czasu powrotu z wędrówki zespół „Buków” z Zeusem prowadził gorące dyskusje. Wszyscy szukali sposobu walki z okupantem. Zośka 15 października 1939 roku po raz pierwszy przyniósł na zebranie parę arkuszy tajnego pisemka. Odbite było na powielaczu. Pierwszy numer „Polski Ludowej” - „pisma demokratycznej grupy młodzieży Plan” (Plan - Polska Ludowa Akcja Niepodległościowa) zainspirował ich do dalszej działalności. Czytali je z zapartym tchem. Słowa wzywające do walki z okupantem były impulsem do przeciwstawienia się wrogowi.
Zośka znał jednego z założycieli „Planu” – instruktora harcerskiego Juliusza Dąbrowskiego. Nawiązał łączność między „Planem” a „Bukami”. Wraz z Zośką, Rudym, Zeusem i innymi harcerzami dołączyli do „Planu”. Organizacja swą siedzibę miała w pokoikach przy ulicy Złotej. Pracowali z zapałem w pełnej konspiracji. Dwa razy w tygodniu powielali pisemko „Polski Ludowej”. Przyjmowali nowych ochotników. Po jakimś czasie złożyli przysięgę. Mówiła o walce na śmierć i życie z okupantem. O zdradzie grożącej wyrokiem śmierci itd.
Zespół „Buków” został podzielony na pięcioosobowe grupy. Dwie dwa razy w tygodniu powielały i rozprowadzały „Polskę Ludową”. Trzecia współpracowała z grupą bojową Kota (działacza niepodległościowego ściganego przez gestapo). Czwarta i piąta zajęła się propagandą uliczną. Do ostatnich grup należeli Zośka, Alek i Rudy. Do ich zadań należało od tej pory nalepianie małych wąskich karteczek na plakatach i odezwach niemieckich. Wyśmiewali wypisane tam hasła. Widząc te fiszki ludzie po kryjomu się uśmiechali. Dawało im to poczucie wewnętrznej wygranej.
Pierwsze propagandowe nalepki wymyślił Rudy i jego kolega Jerzy Masiukiewicz – pseudonim „Mały”. Robili je w „warsztacie” . Składał się z maleńkiej drukarenki, gumowych literek starczających tylko na wydrukowanie dwóch wierszy. Chłopcy nie zdawali sobie sprawy, że tworzą propagandę podziemną . Wpisywali się do historii konspiracyjnej walki z okupantem.
Tymczasem w ruinach Warszawy powstały pierwsze luksusowe restauracje z dancingami. Chodzili do nich bogacze. Ne zwracali uwagi na otaczającą rzeczywistość. Jedli przy suto zastawionych zakąskami i winami stołach. Od świata ulicznej nędzy oddzielała ich szklana witryna.
W grudniu 1939 roku zespół „Buków” pod dowództwem Janka Błońskiego z „Planu” zorganizował akcję „zagazowania”. Chłopcy wnieśli do luksusowej restauracji „Adria” gaz wywołujący wymioty. Po jego rozpuszczeniu wystrojone kobiety i bogaci „dranie” wybiegali na zewnątrz i wymiotowali na śniegu. Zagazowanie „Adrii” było ostatnią wspólną akcją „Buków” i „Planu”. Okazało się, że ten drugi miał zainteresowania polityczne. Chłopcy szukali swego miejsca w Polsce Podziemnej. To Zeus podjął decyzję o odłączeniu się.
Jak pokazały późniejsze wypadki, było to dobre posunięcie. W miesiąc po odejściu, na początku 1940 roku, w „Planie” miała miejsce „wielka wsypa”. Była słynna na całą Warszawę. Gestapo aresztowało kilkudziesięciu ludzi wraz z rodzinami. Między innymi Juliusza Dąbrowskiego, Jerzego Drewnowskiego czy Kota. Ostatniemu udało się uciec.
„Buki” trzy miesiące szukali swego miejsca w Polsce Podziemnej. Było im ciężko. Centralna organizacja wojskowa – Służba Zwycięstwa Polski działała w pełnej konspiracji. Chłopcy nie mogli do niej dotrzeć. W międzyczasie zajęli się kolportowaniem podziemnej prasy pisma „Polska Żyje”.
Po jakimś czasie chłopcy musieli zająć się pracą zarobkową. W ich domach skończyły się pieniądze. Zajęli się szklarstwem. Po oblężeniu Warszawy domy stały bez szyb. Lokatorzy opuścili je. Brakowało opału. Zima 1939/1940 roku była bardzo mroźna. Wszędzie panował głód i chłód. Szklarze nie nadążali z pracą. Powstały zastępy szklarzy-amatorów. Jednym z nich był zespół „Buków”. Praca była ciężka. Cieszyli się jednak z coraz częstszych powrotów Warszawiaków. Wracali do mieszkań z szybami w oknach.
Rudy wykorzystał fakt, iż wszystkie szkoły były zamknięte. Zarabiał udzielając korepetycji. Alek z kolei uruchomił jedną z pierwszych w Warszawie riksz. Prowadził dwukołowy wózek połączony z rowerem. Pracował wspólnie z Małym. Ludzie korzystali z ich usług. Większość linii tramwajowych nie działała. Była to ciężka praca nieraz musieli jechać z jednego końca miasta na drugi. Wraz z nastaniem lata ich interes się skończył. Nadszedł czas na zmianę profesji. Alek został drwalem. O pracę w lesie było łatwo. Ludzie opalali mieszkania drzewem. Węgiel nie docierał do stolicy.
Chłopiec pracował w podwarszawskiej miejscowości. Poznał Jędrka Makulskiego. Dzielił z nim podobne zainteresowania. Pewnego dnia podczas przerwy koledzy odkryli w lesie miejsce świeżo poryte łopatami. Gdy je odkopali, ujrzeli ukryty skład broni maszynowej. Karabiny ręczne, duży zapas amunicji. Doszli do wniosku, że jakiś zmuszony do kapitulacji oddział zakopał broń pośpiesznie. Nie chciał by broń dostała się w ręce wroga. Chłopcy próbowali dotrzeć do jakiejkolwiek komórki organizacji wojskowej. Chcieli zgłosić znalezisko. Nie udało się im. Czyścili karabiny, oliwili. Zawijali w impregnowany materiał i zakopywali w schronie. Trwało to kilka miesięcy.
Jako szklarz pracował także Zośka. Gdy skończył się sezon, założył „fabrykę marmolady”. Wraz z kolegami robili ją z jabłek, rabarbaru, marchwi. Przy obieraniu pomagała mu matka i siostra. W firmie pracował też Jacek Tabęcki.
Po kilku miesiącach chłopcy zaczęli pracować w komórce więziennej. Zajęcie było „pierwszą służbą Buków na rzecz podziemnych sił zbrojnych, których ramieniem w więziennictwie warszawskim była Komórka Andrzeja”. Zastęp podzielono na zespoły. Każdy miał przydzieloną dzielnicę. Dowódcą całości był Zośka. W każdej dzielnicy był wyznaczony lokal, do którego codziennie przynoszono kilkadziesiąt grypsów więziennych. Chłopcy - kurierzy - doręczali je adresatom. W komórce więziennej pracowali od marca 1940 roku do czerwca 1940. Mieli poczucie odpowiedzialności. Współpraca zakończyła się wraz z zaniechaniem przesyłania grypsów.
Pod koniec 1940 i na początku 1941 roku zespół „Buków” zajął się samokształceniem. Chcieli się uczyć na przekór ponurej rzeczywistości, łapanek, wojny. Zbierali się na tajnych kompletach. Z uporem odrabiali lekcje. Przerabiali tematy książkowe, które sami sobie zadawali. Mieli wiarę w naród, w zwycięstwo i sprawiedliwość. Po jakimś czasie zaczęli naukę w Szkole Budowy Maszyn im. Wawelberga. Pracowali zarobkowo. Zajmowali się też kolportażem i wypełniając zadania polecone przez różne komórki podziemne. Mieli wypełnione całe dnie.
Swoje miejsce w Polsce Podziemnej chłopcy znaleźli w końcu w marcu 1941 roku. „Związali się z akcją małego sabotażu, prowadzoną przez organizację podziemną Wawer, która stanowiła wówczas czoło otwartej walki z okupantem w kraju na odcinku szczególnie istotnym – odcinku oddziaływania niezależnej polskiej myśli na najszersze rzesze narodu”. W końcu rozpoczęli czynną służbę „w pracy niepodległościowej”.
Do organizacji podziemnej „Wawer” nie dołączył Zeus. Z rozkazu Głównej Kwatery Szarych Szeregów, wyruszył do Wilna nawiązać kontakt z harcerstwem wileńskim. Zaginął. Chłopcy przez lata odwiedzali jego mieszkanie. Często rozmawiali z jego matką. Kobieta wciąż czekała na powrót syna.
Rozdział III: W służbie Małego Sabotażu
Komendant „Wawra” pouczył chłopców, że najważniejsze to odwaga, staranne przygotowanie i ostrożność w wykonaniu akcji. Powtarzał, że nie wolno się im zatracić w „tej robocie”. Po otrzymaniu rozkazu zespół „Buków” musiał samodzielnie zorganizować plan. Zobowiązani byli wybrać skuteczną metodę przeprowadzenia zleconej akcji. W tej kwestii mieli wolną rękę.
Chłopcy otrzymali pierwsze zadanie. Była to akcja fotograficzna. Właściciele zakładów fotograficznych umieszczali na wystawie portrety niemieckich żołnierzy w mundurach. „Wawer” kilkakrotnie wysyłał do nich listy ostrzegające. Nie przyniosło to skutku.
Chłopcy obmyślili plan. Postanowili wybić szyby tego zakładu. Na ich drodze stanął jednak problem. Większość tego typu zakładów znajdowała się przy głównych ulicach. Panował tam duży ruch. Ciągle chodzili Niemcy. Wiosną 1941 roku ludzie w Warszawie nie znali jeszcze żadnych „akcji” ulicznych. Obawiano się ich reakcji.
W końcu zadanie wykonał Alek. Najpierw rozpoznał teren. Pojechał z samego rana rowerem na ulicę Marszałkowską. Jego kieszenie były wypchane żelaznymi śrubami. Chłopiec wyczekał odpowiedni moment. Gdy nikt nie patrzył, rzucił nimi z całej siły w witrynę zakładu fotograficznego. Brzęk tłuczonego szkła słychać było wszędzie. Alkowi udało się uciec. Po drodze wybił inne trzy zakładowe witryny.
Po tej akcji cały zespół „Buków” powielał ten plan przez kilka kolejnych miesięcy. W końcu z większości zakładowych wystaw zniknęły fotografie. To był pierwszy „sukces” bohaterów.
Kolejną akcją była akcja kinowa. Miała zniechęcić rodaków przed odwiedzaniem kin. Wyświetlano w nich tylko propagandowe niemieckie filmy. W ten sposób wspierano finansowanie uzbrojenia armii wroga na froncie. Takie było przeznaczenie zysku z biletów. Na filmy chodziła w większości tzw.„publiczka warszawska”.
Członkowie Małego Sabotażu rozpoczęli pisanie kredą na murach hasła „Tylko świnie siedzą w kinie”. Chłopcy poruszali się w grupkach. Jedni pisali, drudzy ich ubezpieczali na wypadek nadejścia niemieckiej policji. To działanie zajmowało trochę czasu. Napisy na murach musiały być wielkie i wyraźne. Pewnego dnia posiadający talent plastyczny Rudy podczas wypisywania tego sloganu domalował do niego dwie świnie siedzące na krzesłach. Było to pewną modyfikacją „akcji”.
Z czasem chłopcy zaczęli zagazowywać kina. Po wybuchu pojawiał się dym. Wybuchał pożar. Odpowiedzią z strony Niemców były łapanki w salach. Podczas seansów polowano na sabotażystów. W ostatecznym rozliczeniu akcja kinowa nie przyniosła efektu - „publiczka warszawska” wygrała, ludzie nadal chodzili do kina.
Nowym zleceniem Małego Sabotażu była akcja Paprocki. Paprocki był restauratorem przy ulicy Madalińskiego. „Regularnie w każdą sobotę ogłaszał się w gadzinowym „Nowym Kurierze Warszawskim” komunikując, że pośredniczy w prenumeracie „Der Sturmer” (jednego z najbardziej plugawych tygodników hitlerowskiej propagandy) i innych niemieckich pism”.
Alek, Rudy i inni obmyślili plan gnębienia restauratora. Najpierw wysłali do Paprockiego parę listów z ostrzeżeniem. Chcieli by się wycofał z ogłoszenia. Potem wybili mu szyby w lokalu. Nalepili na przystankach tramwajowych kartki, że Paprocki po niskiej cenie sprzedaje słoninę i węgiel. W efekcie nachodził go tłum ludzi. Następnie mury jego domu zaczęły „zdobić” plugawe wyzwiska. Poza tym chłopcy kilka razy dziennie nękali go telefonami. Na drzwiach restauracji przykleili jego nekrolog.
Wszystko to przyniosło efekt dopiero po dwóch tygodniach gnębienia. Paprocki uległ. Zawiesił w oknie restauracji ogłoszenie. Przestał pośredniczyć w prenumeracie „Der Sturmer”.
W międzyczasie „Wawer” przyłączył się do akcji okupowanej Europy. Propaganda angielska nawoływała przez radio: „wszystkie kraje okupowane do pisania na murach litery V, to znaczy „Victory” – zwycięstwo”.
Kolejna akcja nosiła kryptonim „sklepy mięsne”. W Warszawie okupanci uruchomili kilkanaście sklepów wędliniarskich. Mogli w nich kupować tylko Niemcy. Głodująca ludność otrzymywała chleb na kartki, odrobinę cukru i czasami 100 gramów mięsa. Z bólem przyglądała się pełnym mięsa sklepom. Haki uginały się w nich od szynek czy serdelków. Chłopcy traktowali to jako niemiecką prowokację. Zośka z Rudym obmyślili plan. Poczynili przygotowania i obydwaj ruszyli na akcję.
Było południe. W sklepie tłum ludzi przepychał się w kolejce. Nagle wszedł Zośka. Położył na bocznej ladzie próbówkę gazową z zapalonym lontem. Szybkim krokiem wycofał się ze sklepu. W tym czasie Rudy miał zamknąć drzwi od zewnątrz na kłódkę. Uniemożliwiłoby to ucieczkę stłoczonych Niemców. Nie wszystko poszło jednak zgodnie z planem. Kółka przy drzwiach były za grube. Po wybuchu próbówki w zaczął unosić się dym. Zośka i Rudy musieli uciekać przed zbliżającymi się policjantami.
Następną akcją byłą akcja flagi. Polegała na zrywaniu niemieckich flag z urzędów czy komisariatów. Niektóre z nich były specjalnie zawieszane w taki sposób, by dotykać chodników. Tym samym prowokowały.
To Alek zerwał pierwszą flagę niemiecką z gmachu PKO. Musiał się szybko wdrapać, szarpnąć, zwinąć i schować materiał pod ubranie. Rudy zdjął z Zachęty za jednym razem aż trzy olbrzymie dziesięciometrowe flagi. Spośród czterech została tam tylko jedna. Nie starczyło mu już czasu. Reszta chłopców z „Buków” zrywała mniejsze flagi z bocznych ulic.
Zośka był w „Wawrze” komendantem jednego z szesnastu rejonów Małego Sabotażu. Wypełniał też obowiązki w „pracy sztabowej”. Panował, organizował, był pomysłodawcą zrealizowania zleconych przez komendanta „Wawra” akcji. Zawsze chętny do pomocy. „Buki” brały przykład z jego odwagi, koleżeństwa, obowiązkowości i spokoju. Imponował im. Byli bardzo do niego przywiązani. Uważali go za bohatera. Przykład do naśladowania.
Z czasem wyczyny „Małego Sabotażu” stały się głośne. Do „Wawra” zaczęły zgłaszać się setki nowych ochotników. Zośka został komendantem większej grupy. Rudy, Alek i pozostali chłopcy z „Klubu Pięciu” również mieli nowe, własne oddziały pod sobą.
Pewnego dnia do oddziału Alka trafił Jędrek. Pracował z nim jako drwal. Z nim znalazł skład amunicji w lesie. Wszyscy, w obecności komendanta „Wawra”, złożyli w mieszkaniu chłopca przyrzeczenie. W odpowiednio przygotowanym na tę okazję pokoju. Podłoga pokryta była hitlerowskimi. Na dużym stole leżały trofea zdobyte w akcjach. Na ścianie wisiał Orzeł Polski i biało-czerwona chorągiew. Na wysokim trójnogu stał talerz z zapalonym spirytusem. Wszyscy powtarzali za komendantem rotę przysięgi. Na koniec dowódca podziękował wszystkim za „dobrą robotę” w akcjach.
Kolejną akcją przygotowaną przez chłopców z Małego Sabotażu była akcja 3 maja. Najpierw na znak manifestacji malowali kredą na murach biało–czerwone chorągiewki Później z kupionych do tego celu biało–czerwonych płócien uszyli ogromne flagi.
Alek ze swoim zespołem zawieszał chorągiewki systemem „zarzucania”. Przymocowywali chorągiewki do sznurka z kamieniem dla obciążenia. Rzucali je na przewody linii tramwajowych. Nie można było ich zdjąć bez sprowadzenia wozów straży pożarnej.
Inny sposób wymyślił Rudy. Wraz ze swoim zespołem zawieszał chorągiewki systemem „blokowym”. Pożyczył klucz do opuszczania ulicznych latarni elektrycznych. W warsztacie dorobił kilka kopii i rozdał chłopcom. 2 maja wieczorem odkręcili i pospuszczali większość latarni w centrum miasta. Przymocowali do nich zrolowane chorągiewki. Specjalnie owinięte czarnym papierem dla niepoznaki. Na koniec obwiązali to długim sznurkiem i wciągnęli latarnie do góry. Rankiem 3 maja wystarczyło pociągnąć, a rozwijały się biało–czerwone chorągiewki.
Po akcji 3 maja przyszedł czas na akcję 11 listopada Chłopcy z Małego Sabotażu wypisywali hasło „Polska zwycięży” na murach, chodnikach, na drogowskazach. W bardzo niebezpiecznych miejscach.
Radlewicz, komendant Wawerskiego Mokotowa, w czerwcu 1942 roku przeprowadził z Zośką akcję „zamanifestowania łączności kraju z jego emigracyjnym rządem”. Zdobyli tysiąc egzemplarzy „Nowego Kuriera Warszawskiego” z datą 27 czerwca. Zarządzili ostemplowanie wszystkich stron dwoma wielkimi stemplami. „Na jednym była kotwica – znak Polski Walczącej, na drugim – życzenia imieninowe pod adresem dwóch Władysławów: Sikorskiego (Wódz Naczelny) i Raczkiewicza (Prezydent)”. Potem szybko sprzedano te egzemplarze na ulicach. Akcja zakończyła się sukcesem. Była to rekordowa sprzedaż.
Pewnego dnia został aresztowany przyjaciel Zośki Jacek Tąbęcki. Wyszedłszy późnym jesiennym wieczorem od kolegi. Pod wpływem impulsu zaczął zrywać niemieckie afisze. Nie zważał na niebezpieczeństwo. Został aresztowany przez żandarmów i przewieziony na komisariat. Odwieziono go dorożką na Pawiak. Po miesiącu trafił do obozu w Oświęcimiu. Zośka starał się go wydostać z Pawiaka, a potem z obozu. Nie udało się to jednak. Po tym aresztowaniu cały zespół „Buków” był wstrząśnięty. Wszyscy zastanawiali się, dlaczego Tabęcki nie uciekł z dorożki. Miał okazję. Jego krok stał się zaczątkiem dyskusji na zebraniach na temat zachowania podczas ewentualnego aresztowania. Co robić, by nie być biernym? Jak szukać sposobu do ucieczki, do obrony?
Podczas akcji zrywania flagi ze szpitala niemieckiego, wydarzyło się kolejne nieszczęście. w której Brali w niej udział chłopcy z Małego Sabotażu Jędrek i Marian. Bohaterowie zostali zauważeni przez wartowników,. Podczas ucieczki, niespodziewanie od siodełka oderwał się numer roweru. Na akcję Jędrek pożyczył od koleżanki Irki Kowalskie. W ich zespole były dwie dziewczyny. Niczego nieświadomy harcerz poszedł z kolegą oddać jednoślad.
Gdy byli u Irki, nagle do mieszkania przyszło czterech policjantów. Okazało się, że znaleźli numer roweru pod szpitalem. Mundurowi przeprowadzili rewizję. Chłopcy uprzytomnili sobie, co im grozi. W głowie mieli cały czas historię Jacka i jego bierność podczas zatrzymania. Jędrek korzystając z okazji pchnął policjanta. Marian szarpnął drzwi. Udało im się uciec. Irka została aresztowana. Po kilku miesiącach udało się jej wydostać z Pawiaka.
Najgłośniejszą akcją „Wawra” była tzw. tablica na pomniku Mikołaja Kopernika. Hitlerowcy zastawili część podstawy pomnika Kopernika z napisem „Mikołajowi Kopernikowi – Rodacy”. Była to mosiężna wielka płyta przykręcona czterema śrubami. Był luty 1942 roku. Nadeszły urodziny wielkiego astronoma. Głównym odpowiedzialnym za przeprowadzenie akcji był Alek.
Pomnik stał na wprost Komendy Głównej „granatowej policji”. Rano o godzinie szóstej Alek wszedł na stopień cokołu. Zaczął odkręcać śruby. Okazało się, że były przymocowane dosyć lekko. Po chwili mosiężna płyta spadła z hałasem. Chłopiec uciekł czym prędzej za róg ulicy. Przekonał się, że w pobliżu nie ma żadnego policjanta. Wrócił i przeciągnął ciężką płytę po śniegu. Zakopał ją w zaspie w bocznej uliczce. Po paru dniach chłopcy z jego oddziału przewieźli płytę sankami. Ukryli ją do nadejścia „lepszych czasów” w kryjówce.
Ten wyczyn poruszył Niemców. Emigracyjna prasa rozpisywała się o odwadze Polaków. W odwecie okupanci zdemontowali pomnik Jana Kilińskiego. „Zamknęli go” w Muzeum Narodowym. Alek na murach galerii namalował farbą napis: „Ludu Warszawy – jam tu Jan Kiliński”. Później udało się mu od robotników demontujących pomnik odkupić szablę wodza. Całego posągu nie udało się odzyskać.
W konsekwencji tej akcji Alek musiał się ukryć na wsi. Gestapo aresztowało kogoś z jego rodziny. Pojechał do swojej narzeczonej Basi. Dziewczyna była szczupłą brunetką. Miała cztery lata mniej od swojego ukochanego. Z natury była rozważna, czym zauroczyła Alka. Poznali się na początku wojny. W czasie tego pobytu para mogła nacieszyć się sobą. Wspólne spacery, rozmowy na temat ich przyszłości i wyboru zawodów były miłą odskocznią od wojennych problemów.
Symbolem Polski Walczącej był Znak Kotwicy. Wprowadził go „Wawer”, a wynalazł Rudy. Bohater pełnił w Małym Sabotażu rolę technika-wynalazcy. To on zrobił dziesięć dużych stempli kotwic. Przygotował poduszeczkę nasączoną farbą. Wymyślił pieczątki z trupią czaszką do stemplowania niemieckich afiszy. Wymyślił też inny sposób na nękanie Niemców. Zawartość jajka Wydmuchiwało się przez małą dziurkę. Potem do środka skorupki wlewało farbę i zalepiało. Taką „bronią” rzucało się w hitlerowskie szyldy czy napisy propagandowe. Werbowały one m. in. polskich robotników na wyjazd do Rzeszy.
Swój kolejny wynalazek Rudy nazwał „wiecznym piórem”. Było nieduże, łatwe do schowania i bardzo ekonomiczne – wystarczyło jedno zanurzenie w farcie, by za jednym zamachem napisać się wielkimi, grubymi literami na wysokość czterech metrów jakieś słowo.
To tym piórem tuż przed godziną policyjną Rudy namalował kotwicę na pomniku lotnika w centrum Placu Unii Lubelskiej. Wykazał tym niezwykłą odwagę, ponieważ okolica zamieszkana była tylko przez Niemców, policjantów, gestapowców, a nieopodal była Aleja Szucha.
Czas biegł dalej. Chłopcy z „Buków” dobrze się czuli w służbie Małego Sabotażu. Dochodziły do nich słuchy, że ludzie chwalą ich wyczyny nękania i dręczenia Niemców. Rudy skończył 21 lat i odebrał dyplom szkoły im. Wawelberga. Był intelektualistą. Czytał literaturę naukową. Brał udział w odczytach. Słuchał w międzyczasie konspiracyjnych wykładów prof. Hessena. Jego umysł chłonął wiedzę. Przyjaźń między nim a Zośką zacieśniła się. Inni chłopcy także kończyli szkoły z dobrymi wynikami. Dyskutowali na zebraniach. Organizowali ćwiczenia dla sprawności fizycznej.
Pewnego dnia Zośka - komendant - zorganizował przeszkolenie żołnierskie dla całego hufca Szarych Szeregów. Po przybyciu na miejsce w czasie zbiórki około stu ludzi zostało podzielonych na pięcioosobowe zespoły. Każdy musiał w ciągu określonego czasu przeprawić się przez rzekę. Spuszczali się po linie z wysokości. Budowali rowy strzeleckie itd.
Po pokonaniu trasy przeszkód, o zmroku wszystkie piątki spotkały się w umówionym miejscu. Po raz pierwszy byli w tak ogromnej grupie. Razem poczuli ogromną moc. Śpiewali przy ognisku. Potem Rudy odczytał specjalny komunikat Na tę okazję napisał go Zośka z Radlewiczem. Była w nim mowa o ich duchu żołnierskim. O przygotowaniach do walki zbrojnej. By nie zapomnieli o obowiązkach czekających na nich w Polsce Niepodległej. Nie tylko jako żołnierze, ale i obywatele cywilni. Nad ranem grupkami rozeszli się różnymi drogami do Warszawy. Zośka z Rudym i Alkiem dopiero w południe dotarli do domów. Byli bardzo zmęczeni.
Rozdział IV: Dywersja
W listopadzie 1942 roku powołano Kierownictwo Dywersji. Znane pod nazwą „Kedyw”. Akcje dywersyjne w stolicy zostały wzmożone. Minęło już półtora roku, odkąd chłopcy z „Buków” zaczęli pracować w Małym Sabotażu. Teraz zostali przeniesieni do tworzonych przez kierownictwo Szarych Szeregów Grup Szturmowych (GS). Włączono je do nielicznych krajowych oddziałów Sił Zbrojnych prowadzących czynną akcję bojową.
Przełożonymi dywersantów byli kapitan Pług – wychowanek Szkoły Wojskowej w Kanadzie oraz Oliwa i Jerzy. Rozpoczęło się szkolenie obejmujące wykłady teoretyczne i praktyczne. Zaplanowano ćwiczenia planowania i rozpoznania akcji, oswajanie z bronią. Była to nauka poczucia odpowiedzialności, dokładności. Członkowie poszukiwali w sobie odwagi i rozsądku. Sam akt dywersji trwał chwilę. Przygotowania do niego zajmowały tygodnie, a nawet miesiące.
Zośka, Rudy i paru innych chłopców zostało wyznaczonych do pierwszej akcji. Byli bardzo podekscytowani. Okazało się, że chodzi o wysadzenie pociągu towarowego z niemieckim sprzętem wojskowym. W mieszkaniu Rudego odbyło się planowanie i przygotowanie zapalników elektrycznych i min.
Wieczorem w noc sylwestrową 1942/43 roku pod dom Rudego podjechał samochód. Chłopcy zapakowali sprzęt. Wyruszyli w okolicę Kraśnika. Na miejsce dojechali przed północą. Wybuch miał nastąpić na łuku zakrętu toru. Chłopcy ukryli auto. Zaczęli zakładać miny. Ziemia była zmarznięta. Nie wzięli ze sobą kilofów. Podkopywali tory pilnikiem i nożykami kieszonkowymi. Kopali energicznie, nie czuli mrozu. Po skończeniu włączyli zapalniki.
Zośka pierwszy raz pełnił funkcję obserwatora. Był bardzo przejęty. Gdy pociąg nadjeżdżał, dziesięć metrów przed wyznaczonym punktem Zośka dał sygnał „ognia”. Miner natychmiast włączył zapalniki. Po chwili po okolicy rozniósł się huk wybuchów. Chłopcy rzucali zapalone butelki z benzyną. Patrzyli, jak wagony towarowe płonęły. W tę noc w całej okupowanej Polsce równocześnie kilkanaście zespołów wykonało taką samą akcję.
Kilkanaście dni później, w niedzielę 17 stycznia 1943 roku w Warszawie odbyła się łapanka. Hitlerowcy zabrali z domów i ulic około pięciu tysięcy kobiet i mężczyzn. Wywieźli ich do obozu koncentracyjnego w Majdanku.
Tego dnia Alek wyszedł z domu. Nie przeczuwał, co się stanie. Szedł na wykłady zespołu dywersyjnego. W kieszeni miał plik konspiracyjnych instrukcji. Nagle policja niemiecka zajechała ulicę. Gestapowcy zaczęli wyłapywać przypadkowych przechodniów. Wśród nieszczęśników znalazł się także Alek. Został ustawiony z innymi pod ścianą. Jakiś cywil zaczął ich legitymować. Zabrał mu dokumenty. Powiedział, że są fałszywe.
Na szczęście nie zrobił mu rewizji osobistej. Gestapowcy załadowali ludzi do „bud”. Alek usiadł najgłębiej. Po ruszeniu samochodu wepchnął bibułę w szczelinę między deskami a plandeką. Uspokoił się, gdy instrukcje wyleciały na jezdnię. Grupę zawieziono na Pawiak.
Przez cały czas Alek szukał okazji do ucieczki. Na dziedzińcu wmieszał się w grupę ludzi przygotowaną „na wywóz”. Załadowano ich do odkrytego wozu ciężarowego. Alek zajął miejsce w tylnym rogu. Towarzyszyło mu trzydziestu mężczyzn. W szoferce usiadło tylko dwóch Niemców. Po chwili ruszyli. Poza bramą więzienia Alek wyskoczył z jadącego samochodu wprost na jezdnię. Udało mu się. Był wolny. Bez dokumentów wsiadł do tramwaju i pojechał do Zośki.
Rudy też tego dnia uciekł Niemcom. Okazało się, że jego dom został obstawiony od frontu kordonem policji. Niemcy chodzili od mieszkania do mieszkania. Legitymowali ludzi i zabierali do „bud”. Chłopiec przywiązał gruby sznur do nogi od stołu. Spuścił się po nim z drugiego piętra na dół. Na podwórzu uciekał ile sił w nogach.
Kolejną akcją „Buków” było rozbrajanie Niemców. Była akurat zima. Wybiła godzina dziewiętnasta. Na jednym chodniku ruchliwej warszawskiej ulicy stał Rudy. Na drugim ubezpieczali go chłopcy z jego oddziału. Po jakimś czasie ujrzeli z naprzeciwka niemieckiego oficera. Wówczas Rudy zaczął iść w jego kierunku. Wyjął pistolet. Zatrzymał go. Oświadczył, że za bycie SS – manem, za mordy na Polakach w obozach koncentracyjnych i ogólnie za odpowiedzialność zbiorową musi zginąć. Po tych słowach chłopiec… zastrzelił go. Nikt z przechodniów nie reagował. Schował pistolet. Oddalił się z miejsca zbrodni.
Następną inicjatywą chłopców była ewakuacja rzeczy i materiałów z mieszkania w czynszowej kamienicy na ulicy Brackiej w śródmieściu. Był luty 1943 roku.
Wieczorem pod dom podeszło kilku młodych ludzi. Podjechało kilka aut. Jedni wynosili rzeczy. Drudzy ich ubezpieczali. Dowódcą ubezpieczenia od strony podwórza był Rudy. Od strony ulicy Alek. Zośka kierował wynoszeniem rzeczy.
Nie mogli dopuścić, aby jakiś lokator wyszedł z kamienicy na ulicę. Zatrzymywali każdego, kto pojawił się w tym czasie na klatce schodowej. Całą akcję przeprowadzono w kompletnej ciszy. Nie chcieli, by lokatorzy nie powiadomili przez telefon policji.
Ewakuacja trwała od godziny siedemnastej do dziewiętnastej. Na klatce zatrzymano około dwustu osób. Stały one spokojnie od schodów pierwszego piętra, z którego wynosili rzeczy, aż do trzeciego. Auta kursowały w tą i z powrotem. Jeden z lokatorów zadzwonił na komisariat. Myślał, że złodzieje okradają mieszkanie w jego kamienicy.
Po jakimś czasie zjawiło się dwóch policjantów. Alek przepuścił ich w bramie. Miał rozkaz wpuszczać wszystkich i nie wypuszczać nikogo. Mundurowi weszli na klatkę. Chłopcy odebrali im broń. Kazali być cicho. Po dziesięciu minutach pojawił się patrol Werkschutzów. To straż fabryczna, złożona przeważnie z nie–Polaków. Została także powiadomiona przez lokatorów. Ona także został wpuszczona do bramy.
Tam czekał już na nich Rudy. Powiedział w głębi przejścia: „- Panowie, odbywa się tu akcja oddziałów Polskich Sił Zbrojnych. Opuścić pistolety, oddać mi broń”. Strażnicy zaczęli strzelać. Rozpoczęła się wymiana ognia. Zrobiło się bardzo głośno. Kilka sekund później dwóch Werkschutzów leżało we krwi. Rudy trzymał się za poważnie postrzelone udo.
Zośka wyprowadził rannego kolegę na ulicę. Jak na nieszczęście nie było akurat żadnego z ich aut. Wpakował go więc do jakiegoś przypadkowego samochodu. Zastraszył szofera pistoletem. Kazał mu jechać.
Alek nie wziął udziału w strzelaninie. Nie mógł opuścić swego posterunku. Dalej stał w bramie. Czasami dla pozorów spacerował przed nią raz w jedną, raz w drugą stronę. Akcja została skończona. Jako ostatni wyszedł przed kamienicę. Stało się w momencie, gdy podjechał samochód policji niemieckiej. Po chwili kilkudziesięciu ludzi otaczało dom.
Lekarz sprowadzony do Rudego stwierdził, że chłopak wyjdzie z tego. Kula nie tknęła kości. Nazajutrz Zośka przejrzał listę agentów gestapo przyniesioną przez kontrwywiad. Ujrzał na niej nazwisko chirurga. Wiedział, że muszą ucieka. Donosiciel z pewnością już wypełnił swój „obowiązek”. Nie wiedział, gdzie przewieść rannego Rudego. Chory bardzo gorączkował. Rozkazał swoim czterem chłopcom ubezpieczanie mieszkania. Kolejnej nocy, o czwartej nad ranem, na chodniku pod domem stanęło policyjne auto. Bohaterowie musieli się ewakuować. Szybko ubrali Rudego. Przewiązali go sznurem. Okazało się, że policja przyjechała do domu naprzeciwko. Odetchnęli z ulgą. Kilka dni później okazało się, że wiadomość o lekarzu-agencie była fałszywa.
Rozdział V: Pod Arsenałem
Pewnej marcowej nocy do Heńka, towarzysza broni Rudego, przyszło gestapo. Podczas rewizji znaleźli notatki. Było w nich nazwisko i adres członka „Buków”. Heniek został aresztowany.
22 marca 1943 roku Rudy z Zośką skończyli przygotowania do planowanej na kolejny dzień akcji przeniesienia dużego magazynu materiałów wybuchowych w inne miejsce. Chłopcy byli bardzo dobrymi przyjaciółmi. Mieli te same poglądy na otaczający świat. Dzielili wspólne pasje, zainteresowania, cele. Rozumieli się bez słów. Przed godziną policyjną rozeszli się do swoich domów. Rudy wyznał przyjacielowi, że nie ma żadnych problemów. Żartował, że teraz Zośka musi zacząć się czymś martwić. Przed snem otrzymał telefon od kolegi z życzeniami dobrej nocy. Ta noc nie miała jednak być spokojna. Była początkiem końca.
W poniedziałek 23 marca o godzinie czwartej trzydzieści nad ranem do mieszkania Rudego wtargnęło sześciu gestapowców. Czterech z nich z karabinami maszynowymi zostało na zewnątrz. Po rewizji aresztowali Rudego i jego ojca. Przewieziono ich na Pawiak. Pierwszego od razu zaczęto przesłuchiwać.
Już na wstępie gestapowcy nabrali przekonania, że Rudy jest jednym z głównych ogniw dywersji. Pokazali mu znalezione notatki Heńka. Żądali, aby podał adresy magazynów z amunicją. Chcieli otrzymać namiary na przełożonych i kolegów. Chłopak do niczego się nie przyznał. Nie podał żadnego adresu. Wówczas gestapowcy zaczęli go bić. Bał się, że zobaczą jego ranę na udzie po niedawnym postrzale. Tak ustawiał się do ciosów, by padały na nogę. Po chwili miejsce stało się zakrwawione i poszarpane. Rudy uspokoił się. Powtarzał sobie w duchu, że nie ma już żadnego dowodu jego dywersyjnej działalności.
Aby przestali go bić podał jedno nazwisko. Należało do kolegi, który niedawno zmarł w obozie w Oświęcimiu. Po sprawdzeniu danych gestapowcy wpadli w szał. „Bicie trwało bez ustanku z parogodzinnymi przerwami. Bito go w trzech postawach: na stojąco – pięścią po twarzy i głowie, leżącego na stołku – kijem i pejczem, oraz na podłodze, gdy mdlał – butami po brzuchu i między nogi. Miażdżono mu również podkowami butów dłonie na kamiennej posadzce, gdy leżał wyczerpany bez sił. Bicie kijem ustało dopiero wtedy, gdy kij złamali mu na głowie”.
Rudego kilka razy dziennie wożono z Pawiaka na Szucha. Odbywały się tam tak zwane „badania”, czyli śledztwo przez bicie.
Znalezioną w domu Rudego podczas rewizji pieczęć z kotwicą Niemcy maczali w tuszu i stemplowali mu twarz i ogoloną głowę. Katowaniu nie było końca. Chłopak specjalnie nadstawiał głowę. Gdy w nią uderzyli tracił przytomność. Nie czuł męki bestialstwa. Budzili go kopaniem w brzuch. Deptali genitalia i dłonie. Po odwiezieniu na Pawiak był nieludzko skatowany. Pierwszą noc spędził na głównej Sali. Zajęli się nim współwięźniowie i ojciec. Podali mu wodę, przewrócili na bok.
Nazajutrz przeniesiono go do szpitala. Okazało się, że był w krytycznym stanie. Mimo wszystko po paru godzinach znowu zabrano go na „badania” na Szucha. Nie mógł utrzymać się na nogach. Gestapowcy wlekli go za ręce. Jego głowa i nogi obijały się na schodach. Po jakimś czasie nosili go na „badania” na noszach. Był katowany na leżąco.
Po każdym kolejnym powrocie na Pawiak współwięźniowie cucili go z coraz większym trudem. Pewnego piątku na Szucha odbyła się konfrontacja z Heńkiem. Miał ślady pobicia na twarzy. Rudy w dalszym ciągu zaprzeczał oskarżeniom. Katowali go na oczach Heńka. Prosił, że jak przestaną, to kolega się przyzna. Rudy jednak milczał. „Badanie” odłożono do następnego dnia. Na koniec gestapowiec oświadczył, że od jutra Rudy będzie bity na śmierć. Odwieziono go na Pawiak.
Przyjaciele i koledzy wiedzieli od razu o aresztowaniu Rudego. Nie mogli się pogodzić z myślą, że ich przyjaciel jest katowany. Wszyscy byli w rozpaczy. Zośka pierwszy rzucił hasło odbicia Rudego z rąk gestapowców.
Bohaterowie byli w służbie żołnierskiej. Wymuszało to na nich posłuszeństwo sprawom bieżącym. Bez względu na zaistniałą sytuację musieli zająć się innymi zadaniami. Całe przedpołudnie przenosili magazyny z amunicją w inne miejsce. Ostrzegali zagrożonych ludzi. Pracowali w szalonym tempie. W końcu mogli przygotować akcję odbicia Rudego. Zwołali zespoły, rozpoznali teren, zorganizowali lokale. Przygotowali broń, materiały wybuchowe. Chcieli wykonać swój plan po południu.
Wesoły – kolega Zośki o smutnej twarzy i bladej cerze pracował jako akwizytor u „Wedla”. Jakiś czas temu otrzymał rozkaz od Naczelnika Szarych Szeregów. Miał się przedostać do gmachu gestapo i rozpoznać teren. Był dostawcą czekoladek. Znał dobrze język niemiecki. Wykonał zadanie bez problemu. Chodził po gmachu, po pokojach, korytarzach i zbierał zamówienia na dostarczenie słodkości. Starał się zapamiętać najwięcej. Przez to bardzo nadwerężył wszystkie zmysły. Po aresztowaniu Rudego otrzymał kolejne zadanie. Musiał dokładnie podać kiedy, jaką trasą, jakim autem gestapowcy przewożą Rudego z Szucha na Pawiak. Wesoły robił rozpoznanie.
Zośka porozumiał się z Naczelnikiem Szarych Szeregów oraz ze swymi dowódcami z Kedywu. Czekał cierpliwie, aż zapadnie decyzja o odbiciu Rudego. Dowództwo wahało się nad wydaniem zgody. Dotychczas nikogo nie odbijano, nawet Delegata Rządu czy największych polskich polityków, wojskowych. Nie chodziło o odbicie więźnia z prowincjonalnego aresztu. Warszawskie więzienie na Pawiaku i na Szucha pochłonęły tysiące ofiar. Zośka nalegał na odbicie Rudego.
Decyzja w dalszym ciągu nie zapadała. Zośka wrócił do swoich chłopców z batalionu. Dyskretnie obstawili ulicę. Byli gotowi do akcji. Wesoły telefonicznie przekazał, kiedy i gdzie będą przewozić Rudego. Do przejazdu samochodu została godzina. Z dowództwa przyszedł rozkaz o odwołaniu akcji. Zośka bardzo to przeżył. Wykonał rozkaz. Odwołał ludzi ze stanowisk. Chłopcy w milczeniu patrzyli na auto z ich kolegą.
Minęły dwa dni. W czwartek wieczorem bohaterowie otrzymali wiadomość od Wesołego. Nazajutrz gestapowcy będą znowu przewozić Rudego. Informacja nie była jednak pewna. W piątek chłopcy znowu zbierali się kilka razy na ulicznych stanowiskach i rozchodzili. W końcu Naczelnik Szarych Szeregów harcmistrz Florian Marciniak przyniósł im wiadomość, że na „górze” zapadła decyzja. Mają zgodę na akcję. Wesoły potwierdził, że karetka więzienna z Rudym będzie jechała ulicą Bielańską około godziny siedemnastej.
Przed tą godziną Oddziały Polskich Sił Zbrojnych rozstawiły się na swoich stanowiskach. Zamaskowali się wśród przechodniów przy skrzyżowaniu ulicy Bielańskiej i Długiej. Samo odbicie przeprowadzał oddział Zośki. Dowodził nim z rozkazu Komendanta Warszawskiej Chorągwi Szarych Szeregów Stefan Orsza. „Góra” uznała, że tak będzie lepiej i bezpieczniej. Zośka był za bardzo emocjonalnie zaangażowany w akcję.
Na ulicy ustawiły się trzy sekcje. Dwa oddziały z pistoletami i granatami. Jeden oddział z butelkami z benzyną. W ruinach ukryli się ludzie z pistoletami maszynowymi. W pewnym momencie łącznik wyznaczony do sygnalizacji zdjął kapelusz z głowy. Był to znak, że nadjeżdża karetka. Wtedy Orsza dał sygnał przez gwizdek dla reszty rozstawionego oddziału. Wszyscy byli gotowi i czekali.
Niespodziewanie z pobliskiej bramy wyszedł policjant. Zośka kazał mu się cofnąć z powrotem. Mężczyzna nie posłuchał i wyjął pistolet… Zośka zdążył pierwszy strzelić. Policjant padł na ulicę. Gdy nadjechała więźniarka, niemiecki szofer zauważył leżącego policjanta. Dodał gazu. Zamiast skręcić na ulicę Nalewki - skręcił w Długą. Plan akcji się skomplikował.
Przed karetkę wybiegli ludzie z oddziału . Obrzucili ją butelkami z benzyną. Ogień wdarł się do szoferki. Kierowca zaczął hamować. Auto zatrzymało się koło arkad Arsenału Warszawskiego. Z płonącej kabiny wypadło dwóch gestapowców. Po chwili nadbiegł przypadkowy oficer SS. Wybuchła strzelanina. Z ruin wyszła seria z karabinów maszynowych. Jeden gestapowiec padł martwy.
Alek zastrzelił oficera SS. Szofer zajął się ogniem. Drugi hitlerowiec strzelał do nich z ukrycia. Nie mogli go namierzyć. Mijały bezcenne sekundy. Musieli działać. Zośka pierwszy wybiegł zza filaru Arsenału. Rzucił hasło do oddziału „Naprzód!”. Wszyscy ruszyli biegiem w kierunku gestapowca. Widząc nacierający atak wybiegł ze swego ukrycia. Ukrył się za więźniarką. Po chwili dosięgła go kula.
Gdy chłopcy dobiegli do wozu, Słoń (Jerzy Gawin) sprawdził, czy w płonącej szoferce nikt się już nie ukrywa. Alek otworzył tył karetki. Wystraszeni więźniowie zaczęli z niej uciekać. Nie zwracali uwagi na leżącego na noszach między ławkami pół przytomnego człowieka. Dwudziestu pięciu więźniów rozbiegło się w różne strony. Na koniec z więźniarki na czworakach wygramolił się Rudy. Leżał na noszach. Koledzy go nie poznali. Miał zielonożółtą twarz, zapadnięte policzki, sine uszy, nieruchomy wzrok. Zebrani chwycili go za ramiona, wsadzili do czekającego auta. Natychmiast odjechali z miejsca akcji.
Podczas jazdy Rudy jęczał z bólu. Patrzył na nich zdziwiony. Tylko jego uśmiech pozostał ten sam. Wziął rękę Zośki i mocno ją trzymał w swoich czarnych, spuchniętych dłoniach. Wyszeptał do przyjaciela „Tadeusz, ach Tadeusz, gdybyś wiedział!”.
Tymczasem pod Arsenałem na skrzyżowaniu zrobiło się pusto. Przechodnie się pochowali. Zapanowała cisza. Poszczególne sekcje oddziałów uciekły różnymi ulicami. Ich członkowie musieli się rozdzielić. Alek ze swoją „granatniczą” wycofał się ulicą Długą w kierunku ulicy Miodowej. Nie wiedział, że natknie się tam na niemieckich urzędników. Zauważyli grupę biegnących młodzieńców z pistoletami w ręku. Niemcy zaczęli do nich strzelać. Jeden z nich trafił Alka w brzuch. Chłopiec upadł na chodnik. Urzędnik stanął nad nim z lufą pistoletu wymierzoną w jego twarz. Anoda (Jan Rodowicz) z jego grupy zastrzelił okupanta.
Tymczasem reszta Niemców schowała się za bramą Arbeitsamtu. Zaczęła do nich strzelać. Alek wydał chłopcom rozkaz, by schowali się za murem. Nie mógł wstać. Ostatkiem sił wydobył granat . Rzucił do bramy w urzędników niemieckich. Po wybuchu strzały w bramie umilkły. Krzyknął „Naprzód”. Część chłopców popędziła dalej. Dwóch pozostało przy nim.
Zatrzymali nadjeżdżające auto. Wypchnęli szofera na ulicę. Wciągnęli do niego rannego Alka. Chłopak starał się podtrzymywać ręką lecącą z brzucha krew. Goniła ich wojskowa niemiecka ciężarówka. Pojawiła się przypadkiem na ulicy podczas zajścia. Alek nadal czuł odpowiedzialność za swoich ludzi. Uchylił drzwiczki i rzucił granat pod nadjeżdżający pojazd. Wybuch umożliwił im ucieczkę. Zatrzymali się dopiero na Żoliborzu pod domem Alka. Koledzy wprowadzili go do mieszkania.
Alek nie zdawał sobie sprawy, jak ciężko był ranny. Mimo wezwania lekarzy i natychmiastowej operacji nie było dla niego żadnej nadziei. Rodzina, koledzy i Basia ciągle go odwiedzali. Czuł ogromny ból. Był zadowolony z akcji uwolnienia Rudego. Wciąż pytał o niego. Uśmiechał się mówiąc o przyjacielu. Nie wiedział, w jak ciężkim stanie jest zarówno jego towarzysz. Nikt nie chciał go martwić. Pewnego dnia nastąpiło silne pogorszenie jego kondycji. Był przy nim ktoś z rodziny. Podskoczyła mu temperatura. Alek poprosił, aby mu podano portmonetkę. Wyjął z niej malutką kartkę. Poprosił o odczytanie modlitwy. Kiedyś tekst napisała jego ukochana Basia: „Kto się w opiekę odda Panu swemu, a całym sercem szczerze ufa Jemu, śmielej rzecz może: mam obrońcę Boga, nie przyjdzie na mnie żadna straszna trwoga”.
Z Alka uchodziło życie, mimo to wciąż się uśmiechał. Wydawało się, że był gotowy na przyjście śmierci. Tyle razy był jej świadkiem. Umierali jego koledzy, przyjaciele. Zżył się z nią. Był także pogodzony z Bogiem. Gorzej znosili odwiedzający go towarzysze. Byli zrozpaczeni swoją bezradnością.
W tym czasie przy Rudym czuwali na zmianę przyjaciele. Tylko Zośka nie odstępował go na krok. Rozebrano go i ułożono w łóżku, nie było na jego ciele niepobitej części. Od pasa do kolan był jakby opalony i spuchnięty, wszędzie były strupy, zakrzepła krew. Wezwani lekarze nie widzieli dotychczas tak skatowanego człowieka, byli wstrząśnięci, już nic nie mogli pomóc.
Rudy pomimo cierpienia był szczęśliwy. Gdy przebudził się w nocy poprosił śpiącego obok na polowym łóżku Zośkę, by usiadł przy nim. Rozmawiali o minionych ostatnich dniach. Rudy wyznał, jak na Szucha myślał o sposobie przyśpieszenia swojej śmierci. Żal mu było tylko zostawić przyjaciół i swój pluton. Na koniec rozmowy poprosił, aby Zośka położył się obok. Objął jego głowę i zasnął, czując się bezpieczny.
Mijały dni. Organizm Rudego przestawał funkcjonować. Ostatnią dobę życia bardzo się męczył. Mówił, jak bardzo boli. Płakał. Zośka chciał krzyczeć z bezsilności. Bohater czuł, że umiera. Nie mówił o śmierci. Trzymał w dłoni rękę Zośki. Poprosił, aby inny kolega Jaś zarecytował mu jego ulubiony wiersz Słowackiego „Testament”:
„Lecz zaklinam, niech żywi nie tracą nadziei, A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei, Jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec”.
Rudy sinymi ustami szeptał zwrotkę. W końcu umarł. Tego samego dnia odszedł także Alek.
Wszyscy chłopcy doznali szoku. Najpierw ucieszyli się z udanej akcji, potem przyszła śmierć przyjaciół. Odejście Alka tłumaczyli sobie tym, że taki był los żołnierza podczas wojny. Ze śmiercią Rudego nie mogli się pogodzić. Cały czas mieli przed oczyma jego zmasakrowane ciało. Słyszeli jego opowieść o metodach „badania” na Szucha. Tego nie da się nigdy zapomnieć ani wybaczyć.
Kierownictwo Walki Konspiracyjnej wydało rozkaz likwidacji dwóch gestapowców. Prowadzili oni bestialskie śledztwo Rudego. Po miesiącu od jego śmierci, dokładnie w dzień jego imienin chłopcy zastrzelili na ulicy Schultza. Wysokiej rangi gestapowca ze swoim wydziałem nadzorował „badania” Rudego. Udzielał instrukcji, jak bić. Zostawili przy nim kartkę, na której wcześniej napisali kilka słów o metodach śledztw gestapowskich. Po trzech tygodniach wykonano drugi wyrok. Zabito gestapowca Lange, który prowadził sprawę Rudego. Przy jego zwłokach zostawiono taki sam liścik.
Rozdział VI: Celestynów
Stan psychiczny Zośki po śmierci Alka i Rudego był bardzo zły. Prawie całymi dniami leżał w łóżku. Patrzył w sufit. Nie chodził na zebrania, stał się ponury, milczący, wycofał się z życia. Bardzo tęsknił za zmarłym przyjacielem. Ani rodzina, ani koledzy, którzy go wciąż odwiedzali, nie byli w stanie wyrwać go z tego odrętwienia. Dopiero po jakimś czasie ojciec podsunął mu pomysł, że powinien spisać swoje wspomnienia o Rudym. Miał przelać żal, ból i cierpienie na papier. Nakłonił go także do wyjazdu na wieś.
Tymczasem Niemcy rozpoczęli likwidację warszawskich Żydów. W getcie rozgrywał się prawdziwy dramat. Ludzie z Grup Szturmowych na rozkaz Naczelnika Szarych Szeregów Floriana Marciniaka przekazali za mury część broni. Pragnęli wspomóc walkę żydowskich powstańców. Przygotowano również akcję pod dowództwem Stefana Orszy. Chodziło o likwidację niemieckiego stanowiska ogniowego. Znajdowało się ono „przy bramie do getta od strony ulicy Bronifraterskiej”. Wszystko poszłoby zgodnie z planem. Na kilka godzin przed rozpoczęciem akcji hitlerowcy przenieśli stanowisko w inne miejsce getta. Akcja została odwołana.
Zośka z ojcem i siostrą Hanią, także członkinią działalności konspiracyjnej, wyjechali na wieś. Podczas długich spacerów i rozmów rodzeństwo wspominało Rudego. Na słowa Zośki „-Zostałem zupełnie sam” Hania poczuła lęk.
Wspominali wspólnie innych poległych przyjaciół. Zawadowski zwany „Grubasem” był wychowankiem Rudego. Starał się mu dorównać we wszystkim. Zaczął się gimnastykować i podciągać w nauce. Andrzej Długoszewski – „Długi”, mimo kuli w głowie dalej walczył i brał czynny udział w akcjach. Andrzej „Morro” Romacki był bardzo dokładny Trzy lata młodszy od Zośki chłopak od roku brał udział w akcjach. Maciek Bittner miał zawsze uśmiech na twarzy. Jerzy „Pająk” - Tabor był mistrzem wynalazków.
Zośka napisał dwadzieścia stron maszynopisu. We wspomnieniach o Rudym przelał na papier swoje myśli. Czuł tęsknotę i nadzieję na powrót do normalnego życia. Zatytułował je „Kamienie rzucane na szaniec”.
Po powrocie do Warszawy okazało się, że maszynopis nie wyzwolił go z tęsknoty za Rudym. Nie otrząsnął się. Ciągle czuł obecność przyjaciela. Dziękował za to Bogu. Cały czas pytał samego siebie, czy uczynił wszystko. Czy nie zaniedbał niczego, aby uratować Alka i Rudego.
Pamięć o zmarłych trwała. Nabożeństwo żałobne odprawione za duszę Alka i Rudego odbyło się w Kaplicy Sióstr Urszulanek na ulicy Gęstej. Uczestniczyło w nim wielu przyjaciół i kolegów. Na wiosnę przyszło pismo o odznaczeniach z Komendy Głównej Sił Zbrojnych w Kraju. Zośka odczytał je swoim podkomendnym. Alek otrzymał pośmiertnie „Krzyż Virtuti Millitari za bohaterską postawę wobec wroga i śmierć na posterunku”. Rudy – „Krzyż Walecznych po raz pierwszy za wyróżniającą się służbę żołnierską w szeregach wojska w konspiracji: za wzorową postawę po uwięzieniu i śmierć z rąk wroga”.
On sam i paru innych kolegów także otrzymało „Krzyż Walecznych po raz pierwszy za wyróżniającą się służbę żołnierską w szeregach wojska w konspiracji”. Nie potrafił o tym mówić ani się tym cieszyć. Dopiero po upływie pół roku ojciec z siostrą dowiedzieli się o jego odznaczeniu bojowym.
W maju stan psychiczny Zośki nadal był zły. Jego przełożony kapitan Pług zlecił mu zadanie odbicia więźniów z transportu. Mimo iż miał pojechać wraz z nim na akcję, miał być tylko obserwatorem. Zośka pierwszy raz otrzymał tak odpowiedzialne zadanie. Chłopiec był bardzo zaskoczony. Nie był przecież oficerem. Powierzono mu przeprowadzenie samodzielnej akcji. Wziął się w garść. Zaczął rozpoznanie i przygotowania.
Więźniowie mieli być przewożeni z Majdanka do obozu w Oświęcimiu. Środkiem transportu miał być pociąg. Jeden wagon towarowy był więźniarką przedzieloną ścianką na dwie części. W większej przewożeni mieli być więźniowie odseparowani od świata okienkami zabitymi deskami oraz drzwiami zamkniętymi na zamek i dwie zasuwy. Jedyną możliwością dostania się do nich było pokonanie mniejszej część wagonu. Swoje pomieszczenie mieli tam konwojujący więźniów gestapowcy. Pociąg miał jechał trasą Lublin – Warszawa.
Przygotowania bardzo pochłonęły Zośkę. Biegał od rana do nocy, studiował mapy, wybrał najlepszy odcinek na akcję. Celestynów to mała stacyjka na trasie otoczona świerkami z dala od szosy. Zebrał ludzi. Dopilnował przeglądu samochodów, broni, amunicji. Powierzył dowództwo nad atakiem Maćkowi.
19 maja więźniarka wyjechała pociągiem numer 401. Chłopcy wyruszyli na akcję z Warszawy w stronę Lublina. Zośka prowadził pierwszy samochód Opel. Zdobyty został podczas akcji pod Arsenałem. Wraz z nim jechał kapitan Pług. Do niczego się nie wtrącał. Obiecał to. Za nimi podążały trzy ciężarówki z ludźmi z oddziału.
Zośka po raz pierwszy od śmierci przyjaciół był w swoim żywiole. Był podekscytowany akcją, szczęśliwy. Gdy dojechali na miejsce była już noc. Ukryli auta pod lasem. Oddział kilkudziesięciu osób rozstawił się na stanowiskach. Leżeli wśród krzewów wzdłuż torów pod nasypem kolejowym gotowi do akcji. Była godzina dwudziesta druga. Pociąg wciąż nie przyjechał. Każdemu udzieliło się podenerwowanie. Andrzej „Długi” poszedł na zwiady. Wrócił z wiadomością, że oczekiwany pociąg przyjedzie dopiero o godzinie pierwszej w nocy. Druga informacja była również zła. Pod semaforem, czterysta metrów od nich, stanął pociąg wojskowy z żołnierzami Wermachtu.
Chłopcy nie wiedzieli, czy akcja ma szanse powodzenia. Nie było już odwrotu. Cierpliwie czekali, dochodziła godzina pierwsza. W końcu usłyszeli nadjeżdżający pociąg. Kapitan Pług na rozkaz Zośki przeciął połączenie telefoniczne stacji. Pociąg wjechał na stację. Stanął i po chwili pootwierały się drzwi wagonów. Cywile zaczęli wysiadać. Maciek odnalazł wagon - więźniarkę. Gdy stanął naprzeciw niego, niespodziewanie otworzyły się drzwi. Ujrzał postawnego gestapowca. Zaskoczony hitlerowiec, widząc młodzieńca z pistoletem w ręku, rzucił się na niego. Maciek zdążył strzelić. Zrobiło się zamieszanie. Z innych wagonów natychmiast padły strzały. Wymierzyli je niemieccy podróżni. Konwojenci więźniarki zdążyli zatrzasnąć drzwi wagonu.
Zaskoczony Zośka zrozumiał, że cały plan akcji zawiódł. Wydał więc rozkaz „Maciek atakuj!”. Na te słowa Maciek przywołał uzbrojonych chłopców ukrytych pod wagonami pociągu. Wydał im szczegółowe rozkazy. Po chwili wrzucili przez okienko do przedziału konwojentów granaty. Nastąpił wybuch.
Cały czas trwała wymiana ognia. Niemcy pogasili światła w swoich wagonach. Chłopcy z sekcji ubezpieczającej byli pod ostrzałem. Bohaterom udało się wbiec do pomieszczenia konwojentów. Zastali tam jednego gestapowca leżącego we krwi. Drugiego zastrzelił Zośka. Potem łomem otworzyli drzwi do drugiej części. Rozbite zamki i zasuwa puściły bez problemu. Droga była wolna. Chłopcy weszli do przedziału więźniów. Zośka zakomunikował, że są wolni. Uwolnili czterdziestu dziewięciu ludzi. Niektórzy z nich w podziękowaniu całowali ich po rękach. Cała akcja trwała minutę i czterdzieści sekund. Nikt z oddziału nie zginął. Był tylko jeden ranny z sekcji ubezpieczającej.
Przez cały ten czas myśli Zośki biegły w jednym kierunku. Dlaczego z pociągu Wermachtu nie otworzono do nich ognia. Żołnierze na pewno słyszeli odgłosy walki, karabiny maszynowe, wybuch granatów.
Uwolnionych więźniów zapakowano do aut. Po chwili wszyscy ruszyli do Warszawy. Akcja była skończona. Ostrzelany pociąg z zabitymi Niemcami i z rozbitą więźniarką dopiero o świcie ruszył z Celestynowa do Warszawy.
Po przeprowadzeniu udanej akcji w Celestynowie Zośka i jego oddział zyskali bardzo dobrą opinię. Dowództwo przekonało się, że w wojsku podziemnym był odważny i dobry oficer. Nie miał jeszcze formalnych nominacji.
Ostatni z „Buków” przez ostatnie pół roku bardzo zmężniał. Zmienił się. Tylko uśmiech pozostał mu ten sam. Oczarowała go walka żołnierska. Postanowił jednak, że gdy uda mu się przeżyć wojnę, nie zostanie w wojsku.
Rozdział VII: Wielka gra
Grupy Szturmowe Szarych Szeregów wykonywały nadal swoje zadania. Nieraz było ciężko. Zwłaszcza przy ewakuacjach zagrożonych lokali, przenoszeniu magazynów broni z jednego miejsca w inne, naprawianiu samochodów.
Jednym z ich ulubionych samochodów był Ford. Pewnego dnia wybrali się nim na Targówek. Była tam legalna fabryka chemiczna ze środkami wybuchowymi. Ich celem było zarekwirowanie towaru. Obezwładnili strażników i załadowali beczki na samochód. Zdali sobie sprawę, że przez pomyłkę wzięli pojemniki z czerwoną farbą. Doszli do tego wniosku, gdy jedna z nich się otworzyła i oblała ich auto. Od tej pory nazwali je Czerwony Ford.
Przynosił im szczęście w akcjach, m.in. gdy dowieźli nim amunicję i broń na ulicę Różaną do magazynu znajdującego się w prywatnej willi. Policja niemiecka otoczyła dom. Starszy z pilnujących braci kazał młodszemu uciec przez ogród znajdujący się na tyłach. Sam został i stanął do walki. Gdy policjanci podeszli pod drzwi, rzucił „Filipinkę”. Narobiła dużo hałasu. Potem zaczął strzelać. Na koniec rzucił granat w auto niemieckie i uciekł.
Kolejną akcją, w której uczestniczył Zośka była akcja pod Czarnocinem. Wraz ze swoim oddziałem miał wysadzić pociąg oraz most. Jeździły nim materiały wojenne na front wschodni. Tuż przed wyprawą zaczął ich prześladować pech.
Zaczęło się do auta, którym mieli jechać. Trzech chłopców z grupy Zośki miało sprowadzić je z Bielan. Niespodziewanie natknęli się na patrol żandarmerii niemieckiej. Chciał zatrzymać ich do kontroli. Zaczęli uciekać. Pościg ruszył za nimi. Po chwili Niemcy przestrzelili im oponę. Wyskoczyli z samochodu. Z pistoletami w rękach zaczęli uciekać do najbliższych zabudowań. Wówczas hitlerowcy otworzyli ogień. Jeden z chłopców padł zastrzelony na drodze. Drugiemu udało się uciec z obławy. Trzeci ukrył się w piwnicy pobliskiego domu. Po półtorej godzinie odpierania ataku skończyła się mu amunicja. Do Niemców nadciągnęła pomoc. Zdał sobie sprawę, że nie ma szans. Rzucił w nich ostatni granat i zginął. Był to „Oracz - Tadeusz Mirowski”.
W zespole wszyscy byli wstrząśnięci tym wydarzeniem. Musieli jednak wziąć się w garść i wykonać akcję. Część chłopców wyruszyła samochodem pod Czarnocin. Zośka pojechał do magazynu odebrać dodatkową broń. Z powodu spóźnienia się magazyniera opuścił Warszawę z dużym poślizgiem. Na dodatek kilka razy pomylił drogę. Do Czarnocina dojechał w ostatniej chwili. Kilka minut przed przejazdem pociągu.
Zdążył dać rozkaz do rozpoczęcia akcji. Jego ludzie nie zdążyli przygotować wszystkiego tak, jak powinno być. Czekali na przyjazd swojego dowódcy i jego uwagi.
Pociąg z czołgami przejechał przez most. Zośka ukrywał przed kolegami zdenerwowanie. Był zły, że akcja się nie powiodła. Postanowił, że wysadzą most. Tym sposobem wypełnią chociaż połowę zadania. Jednak i to się nie udało. Źle podłożone miny wysadziły tylko część kładki. Powstała niewielka dziura. Niemcy szybko mogli ją naprawić.
Zbliżał się czas powrotu. Wściekły Zośka ruszył pierwszym autem z częścią chłopców. Za nim drugim samochodem jechała reszta. Prowadził je niedoświadczony kierowca Rysiek. Nagle stracił panowanie nad kierownicą. Auto dachowało, po czym wpadło do rowu. Trzem chłopcom, którzy z nim jechali nic się nie stało. Rysiek miał rozbitą głowę, wstrząs mózgu, połamane żebra i uszkodzony kręgosłup. Zośka przeniósł go do swego auta. Pozostała trójka - Felek Pendelski, Andrzej Zawadowski „Gruby” i Maciek - musieli wracać do Warszawy pieszo. Daleko za nimi jechał samochód Zośki. W razie niebezpieczeństwa mieli je ubezpieczać.
Był wczesny czerwcowy poranek. Chłopcy wolno szli po szosie. Kilka godzin temu żandarmeria niemiecka na pewno została powiadomiona o uszkodzonym moście w Czarnocinie. Z pewnością już rozesłała patrole. Od jakiegoś czasu jechał za nimi sześcioosobowy patrol niemiecki. Najpierw powoli. Potem przyśpieszył. Chłopcy skoczyli w rów i zaczęli uciekać. Za nimi rozległy się serie z niemieckich pistoletów maszynowych. Pierwszy upadł Andrzej, Felek i Maciek wpadli w bruzdy. Pistolet tego ostatniego się zaciął, więc strzelał tylko Felek. Kilka sekund później został trafiony w policzek oraz szyję. Dalej strzelał do wroga. Dopełznął do Andrzeja. Zobaczył, że kolega nie żyje.
Na szosę dojechało więcej niemieckich wozów. Felek ostatkiem sił wstał. Dobiegł do łanów zboża. Wiedział, że nie ma szans, że to koniec. Około czterdziestu hitlerowców otoczyło malutkie poletko. Rzucali granaty. Felek był cały poszarpany. Walczył do końca. Ostatkiem sił zjadł swoje dokumenty osobiste. Zanim skonał zastrzelił najbliższego żandarma.
Z tej obławy ocalał jedynie Maciek. Najpierw leżał w zbożu, bezbronny z powodu zaciętego pistoletu. Potem wyczołgał się i uciekł pościgowi.
Potem Zośka wspólnie z chłopcami na zebraniach analizowali akcję w Czarnocinie. Omawiał wszystkie błędy, niedociągnięcia. Ta klęska nauczyła ich bardziej szczegółowego planowania. Dokładnie pojęli prawo, że „na wojnie nie ma drobiazgów, jest tylko zwycięstwo lub klęska, życie lub śmierć”.
Pewnego dnia Zośka szedł Powiślem z „panem Jankiem”. Był to przyjaciel „Buków” z czasów służby w komórce więziennej. Zainicjował wieczory samokształceniowe jego i jego kolegów. Niósł w ręku pęk róż na grób Oracza. Natknęli się na patrol niemieckiej policji. Zatrzymał ich i wylegitymował. Na rozkaz oficera Zośka rozwijał kwiaty owinięte papierem. Wyleciała z nich mała karteczka. Były to dane do fałszywej karty rozpoznawczej. Za kilka godzin miał ją przekazać łącznikowi. Żandarm zabrał Zośce dowód oraz kartkę oraz zawiózł go na posterunek policji niemieckiej. „Pana Janka” puszczono. Był „czysty”.
Zośka był wściekły. „Wpadł” w tak głupi sposób. Nie mógł uciec podczas drogi. Otaczało go pięciu Niemców z bronią gotową do strzału. Na posterunku zadali mu szereg pytań. Przeprowadzili rewizję . Odesłali z konwojem żandarmów na Szucha. Czekając pod drzwiami jakiegoś referatu na przesłuchanie, zobaczył na korytarzu Wesołego .. Roznosił swoje zamówienia po biurach. Koledzy spojrzeli na siebie ukradkiem.
Pilnujący go żandarmi się niepokoili. Śpieszyło im się. Musieli czekać, aż Zośka zostanie wezwany do pokoju. Bohater wykorzystał ich zniecierpliwienie. Poprosił jednego, aby mu oddał jego dowód. Gdy o nim zapomni, będzie miał kłopoty. Udało się. Zośka odzyskał dokument. W chwili nieuwagi żandarmów zjadł świadczącą o jego działalności w podziemiu kartkę. Był spokojny.
Zniszczył dowód swojej winy. Podczas przesłuchania odpowiedział na wszystkie pytania. Referent kazał go odesłać do więzienia. Tłumaczył, że musi sprawdzić jego personalia.
Tymczasem „pan Janek” zaalarmował wszystkich o zatrzymaniu Zośki. W oddziale już prowadzili narady. Myślano, jak wyciągnąć go z więzienia. Pomocny okazał się Wesoły. Dzięki jego znajomościom na Szucha, Zośka został wypuszczony po tygodniu.
Bohater wrócił bardzo zmieniony. Z ogoloną głową, zawszony, blady. Stał się bardzo spokojny i wyciszony. W więzieniu zdał sobie sprawę, że na świecie nie żyją tylko konspiratorzy. Zrozumiał, że są jeszcze inne strony życia. Nie biegał już do przyjaciół. Zapraszał ich do siebie. Zaczął okazywać dużą serdeczność ojcu, siostrze. Wolał siedzieć w domu i spędzać czas z rodziną. Z kolegami prowadzili dyskusje o życiu. Często analizowali niebezpieczeństwa pracy niepodległościowej. Pamiętali, jak Rudy w nich wpajał, że „Życie jest tylko wtedy coś warte i tylko wtedy daje radość, jeśli jest służbą”.
Zgodzili się także z „panem Jankiem”, że walka musi iść w parze z nauką. Muszą być przygotowani do potrzeb życia cywilnego w wyzwolonej Polsce. Dlatego Zośka z kolegami zajęli się samokształceniem. Wcześniej w zespole propagował je Rudy. Zorganizowali tajne komplety dla młodzieży z Szarych Szeregów. Wykłady prowadzili profesorowie z ich dawnej szkoły, gimnazjum i liceum imieniem Stefana Batorego. Projekt ten poparł Naczelnik Szarych Szeregów i „Kedyw”.
Kolejną akcją było zlikwidowanie w ciągu jednej nocy dziesięciu posterunków żandarmerii niemieckiej. Położone były na granicy północno–wschodniej Generalnej Guberni. Wyznaczono do niej odziały miejscowe i kilka warszawskich. Jednym z nich był oddział Zośki.
Po nauczce w Czarnocinie Zośka bardzo skrupulatnie przygotowywał akcję. Oddziałem miał dowodzić Andrzej „Morro”. On miał w niej uczestniczyć jedynie w charakterze obserwatora. Mieli zlikwidować posterunek we wsi Sieczychy pod Wyszkowem. Był to drewniany budynek z dwunastoma kwaterującymi w nim żandarmami.
Chłopcy byli na miejscu już trzy dni przed akcją. Bali się opóźnienia, jak w Czarnocinie. Była druga połowa sierpnia. Biwakowali w pobliskich lasach. Leżeli przy ognisku pod kocami i rozmawiali o życiu.
Nadszedł 20 sierpnia 1943 roku. Od samego rana dłużył się im niemiłosiernie. Wszyscy cierpliwie czekali. O dziewiętnastej trzydzieści była zbiórka. Nastąpił podział broni. O dwudziestej wyruszyli na akcję. Na czele szedł Zośka, Andrzej „Morro”, „Długi” i Maciek. Za nimi reszta chłopców. Musieli przejść osiem kilometrów do celu.
Po wyjściu z lasu maszerowali polną drogą. Ujrzeli kontury chat na skraju wsi. Ukryli się w pobliskim zagajniku. Dwóch zwiadowców Zośki wróciło z patrolu. Zameldowali, że żandarmi śpią, a czuwa tylko jeden wartownik z karabinem. Chłopcy ruszyli o północy. Skradali się między krzakami i drzewami. Ujrzeli okna posterunku i wartownika stojącego na werandzie.
W pewnym momencie Zośka dał sygnał. Rozpoczęto akcję. Ktoś rzucił granat. W izbie powstał krzyk. Pierwszy do furtki pobiegł Zośka. Gdy z zaciemnionego okna padł strzał, zaparło mu dech - został trafiony: „Jak cuglami szarpnięty koń, wpiera się Zośka stopami w deski werandy i powoli skręca półobrotem. Słania się ku ścianie. A obok, w czującym zwycięstwo pędzie przebiegają jego ludzie, wpadając do izb. Strzał po strzale... Gęsto... Wrzaski strachu i wybuchowe krzyki bitewnego upojenia... Głosy stają się coraz dalsze, coraz cichsze... W głowie wzmaga się szum, przed oczyma blaski i cienie. Czy to się zbliża postać zwycięskiego Maćka, czy też idzie szaleniec Alek? Nie... To Długi szybko nadchodzi od pola, Alek, czy Długi? Rudy! Rudy! To na pewno on... Złocista, rozwichrzona czupryna - to on! Nareszcie znów razem, w walce. Kochany... Teraz.. ja... ranny... Bezsilne, omdlałe ciało osuwa się spod ściany ku ziemi... Zdobycie posterunku żandarmerii w Sieczychach było jednym z najpiękniejszych zwycięstw Zośki. Całkowicie udana akcja. Tylko jeden człowiek z całego polskiego oddziału przelał w tej bitwie krew: Zośka. Kończy się w tym miejscu opowieść, choć walka toczy się dalej. Nieubłagana sprawiedliwość powoli, lecz nieodwołalnie zbliża karzącą dłoń ku gardłom zbrodniarzy świata. We krwi i męce tworzenia rodzi się polski świat Jutra, zamglony chaosem chwili. Walka trwa. Trzeba przerwać tę opowieść. Opowieść o wspaniałych ideałach BRATERSTWA i SŁUŻBY, o ludziach, którzy potrafią pięknie umierać i PIĘKNIE ŻYĆ”.
Pytania i odpowiedzi
Ile rozdziałów ma książka?
Siedem: „Słoneczne dni”, „W burzy i we mgle”, „W służbie Małego Sabotażu”, „Dywersja”, „Pod Arsenałem”, „Celestynów” i „Wielka gra”.
Szybki test
Narzeczona Alka miała na imię:
Poprawna odpowiedź: d) Basia
Pierwsza akcją w ramach „Małego Sabotażu” była akcja:
Poprawna odpowiedź: c) fotograficzna
Kapitan Pług był wychowankiem Szkoły Wojskowej w:
Poprawna odpowiedź: d) Kanadzie