Alek (Maciej Aleksy Dawidowski): charakterystyka i losy
Alek to Maciej Aleksy Dawidowski, pseudonim „Glizda”, jeden z trzech głównych bohaterów książki. Artykuł zawiera jego charakterystykę i prawdziwe losy.
Charakterystyka Alka
Wygląd Maćka „Alka” Dawidowskiego, jednego z trójki głównych bohaterów opartej na faktach powieści „Kamienie na szaniec”, jej autor Aleksandr Kamiński opisuje w bardzo obrazowy sposób: „był dryblasem. Wysoki, szczupły, o niebieskich oczach i płowej czuprynie, ciągle się uśmiechał, mówił szybko, wymachiwał rękoma i przy byle okazji wpadał w zachwyt”.
Ten charyzmatyczny, w chwili rozpoczęcia akcji zaledwie dziewiętnastoletni chłopiec pochodził z cieszącej się szacunkiem otoczenia inteligenckiej rodziny. Jego ojciec pracował w dużej warszawskiej fabryce, gdzie zajmował kierownicze stanowisko, zaś matka zajmowała się domem i działalnością społeczną. Cała trójka wraz z siostrą bohatera Marylą zajmowała przytulne mieszkanko na Żoliborzu.
Bohater był bardzo silnie związany ze swoją rodziną. Po aresztowaniu ojca obiecał sobie, że nie zje słodyczy do chwili jego powrotu. Gdy po jakimś czasie dowiedział się o śmierci ojca, to pogłębiło w nim przekonanie o słuszności swojej decyzji o poświęceniu życia walce z niemieckim okupantem.
Alek był doskonałym uczniem. Wzorowo zdał egzamin maturalny w jednej z najlepszych szkół w stolicy. Plany zdawania na wymarzoną uczelnię przerwał mu wybuch wojny, która – jak się w dalszych latach okazało, była dla niego największym egzaminem – egzaminem z człowieczeństwa. Zdał go celującą, zapisując się w historii wojennej Polski jako jeden z najodważniejszych nastolatków w Warszawie. Nigdy nie odmówił udziału w jakiejkolwiek akcji, narażając życie w walce sabotażowej, dywersyjnej, a w końcu zbrojnej. Angażował się choćby w najmniejszą inicjatywę, traktując malowanie Symbolu Polski Walczącej na murach na równi z odbijaniem więźniów przewożonych do obozów.
Chłopak nie miał problemu w kontaktach z rówieśnikami. Od dwunastego roku życia należał do drużyny harcerskiej „Buki”, w której mógł pracować zarówno nad formą fizyczną (zimowe wypady na narty, w których był mistrzem czy letnie nad jeziora i biwaki), jak i pogłębiać wiedzę z zakresu geografii i historii Polski. Koledzy skupieni wokół niego w Klubie Pięciu widzieli w nim nie tylko harcerza, ale także traktowali jak wzór do naśladowania, jakim z pewnością był. Gdy pracował w fabryce, nie odnalazł wspólnego języka ze starszymi kolegami w pracy, nie pił i nie palił tak jak oni, nie grał z nimi w karty, nie śmiał się z ich dowcipów, nie chodził z nimi do knajpy czy „na panienki”.
Poza serdecznością w kontaktach z innymi oraz głodem wiedzy, Alek posiadał także niezwykle rzadką wśród nastoletnich chłopców umiejętność panowania nad sobą. Choć na co dzień był nieco roztrzepany, bardzo emocjonalny, naturę niespokojnego ducha i przejawiał zainteresowanie wieloma sprawami na raz, to w wymagających tego momentach potrafił się skupić i pokazać talent „chłodnego panowania nad sobą w chwilach ważnych”. Ta cecha sprawiła, że Alek odnalazł w sobie zdolności przywódcze, które Kamiński nazwał „koleżeńskim przodownictwem”.
Nie oznaczało to oczywiście tego, że Dawidowski kalkulował i planował wszystko z góry. Jak już wspomniałam, był bardzo bezpośredni, uprzejmy i uczuciowy, co w niektórych sytuacjach stanowiło dla niego nie lada barierę do pokonania i przysparzało dodatkowych problemów. Nie potrafił się zdystansować wobec przygnębiającej go rzeczywistości, oddawał całego siebie w walce z okupantem, wkładał „całą duszę w każdą rozmowę i w każdą pracę”.
Ważną cechą Alka było ciągłe dążenie do poprawy swojego charakteru, do podniesienia poziomu swojej wiedzy, do pracy nad swoją silną wolą oraz do stania się po prostu lepszym człowiekiem. Starał się realizować ten cel nie tylko na polu walki z gestapowcami, ale także w kontaktach z matką (od śmierci ojca starał się wyręczać ją w różnych pracach, sprzątał, prał, froterował podłogę, zmywał po posiłkach) oraz z narzeczoną (był zawsze oddany i traktował Basię z szacunkiem).
Do końca życia, mimo sławy wśród kolegów oraz dowódców Armii Krajowej, pozostał osobą niezwykle skromną, która od mówienia o miłości do Ojczyzny woli działać, a od perorowania o oddaniu dla drugiego człowieka jest gotowa poświęcić mu swoje życie (w akcji pod Arsenałem mimo odniesionych poważnych ran nadal rzucał granatami w Niemców, ratując tym samym towarzyszy), nigdy nie akceptując idei zabijania w walce (nie mogąc się z tym pogodzić, poszedł nawet do spowiedzi).
Alek Dawidowski jest postacią pozytywną. Wiecznie towarzyszący mu uśmiech, szacunek zdobyty dzięki dowodzeniu w zakończonych sukcesem akcjach oraz gotowość do oddania życia w imię miłości do Ojczyzny i przyjaciół sprawiają, że słowa o odwadze, dobrym sercu i „normalności” pokolenia Kolumbów przestają być pustymi frazesami, czego dowodzi epizod ze skórzaną kurtką. Otóż ciuch ten śnił się Alkowi po nocach. Aby zapracować na pożądaną w czasach jego młodości kurtkę, mimo nawału obowiązków podjął pracę w jednej fabryce. Pewnego dnia w końcu udało mu się spieniężyć swój „deputat” i odkupić kurtkę od przypadkowego handlarza. Nowy ciuch był jego dumą i ogromnym szczęściem. Cały czas chwalił się nim Basi i kolegom, którzy wkrótce zaczęli go traktować jak swój. Zaczęła wędrować z rąk do rąk po całym plutonie, aż na koniec jakiś kolega po prostu w niej zginął. Alek nosił ją tylko parę dni, stała się symbolem jego młodzieńczych pragnień.
Losy Macieja Aleksego Dawidowskiego
Maciej Aleksy Dawidowski, ps. „Alek”, „Glista” (ze względu na „długi” wzrost), „Kopernicki”, „Koziorożec” zapisał się w polskiej historii nie tylko jako instruktor harcerski oraz podharcmistrz, lecz także jako podporucznik Armii Krajowej, doskonały dowódca akcji dywersyjnych oraz jeden z trzech głównych bohaterów powieści dokumentalnej Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”.
„Alek” przyszedł na świat 3 listopada 1920 roku w Drohobyczu, w inżynierskiej rodzinie. Jego ojciec Aleksy był technologiem, a matka - Janina z Sagatowskich – chemikiem.
Tuż przed wybuchem II wojny światowej Maciej z doskonałym wynikiem ukończył warszawskie Gimnazjum im. Stefana Batorego oraz uzyskał stopień harcerski Harcerza Orlego w tak zwanej „Pomarańczarni”, czyli 23 Warszawskiej Drużynie Harcerzy im. Bolesława Chrobrego.
Na początku września 1939 roku niespełna dwudziestoletni Dawidowski, wraz z grupą starszych harcerzy 23 WDH prowadzoną przez komendanta Szczepu "Pomarańczarnia" harcmistrza Lechosława Domańskiego „Zeusa”, na rozkaz Naczelnika harcerzy wymaszerował ze stolicy na kilkutygodniową wycieczkę. Powrócił do zniszczonej Warszawy na początku października.
Oglądając zgliszcza swojego rodzinnego miasta postanowił, że od tej chwili będzie walczył w obronie Ojczyzny. Przystąpił do tajnej organizacji PLAN, wraz z którą organizował i przeprowadzał akcje sabotażowe.
Od początku 1940 roku, czyli po wystąpieniu z kolegami z 23 WDH z szeregów upolityczniającej się organizacji pełnił obowiązki łącznika w komórce więziennej ZWZ. Dbał, by została zachowana jak najlepsza komunikacja między konspiracją wojskową a więzieniami warszawskimi: Pawiak w Alei Jana Christiana Szucha i Daniłowiczowska (Areszt Centralny przy ul. Daniłowiczowskiej). „Alek” zajął się przenoszeniem grypsów.
Na wiosnę 1941 razem z grupą przyjaciół z 23 WDH przystąpił do Szarych Szeregów chorągwi Warszawskiej. Zostawszy dowódcą drużyny w hufcu "Mokotów Górny", kierowanym przez Tadeusza "Zośkę" Zawadzkiego, zaplanował oraz przeprowadził wiele akcji Małego Sabotażu "Wawer", m.in. zdjęcie niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika (to tej akcji z 11 lutego 1942 roku zawdzięcza swój honorowy pseudonim "Kopernicki"), akcja Kiliński czy pod Arsenałem.
Po wielu pomyślnie zakończonych działaniach dywersyjnych musiał na jakiś czas opuścić stolicę, gdyż po konfiskacie aparatu fotograficznego groziło mu aresztowanie. Kilka miesięcy spędził w majątku Olesinek w pobliżu Góry Kalwarii, należącym do Aleksandry Niewiadomskiej.
Gdy sytuacja w Warszawie się unormowała, „Alek” rozpoczął naukę w jawnej Państwowej Szkole Budowy Maszyn (dawnej Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda). Po dwóch latach musiał jednak przerwać edukację, ponieważ obowiązki związane z objęciem nowej funkcji - dowódca 1. drużyny hufca Grup Szturmowych "Południe"– zaczęły zajmować mu zbyt dużo czasu. Ponadto rozpoczął pracę w straży przemysłowej firmy „Fuchs” na Powiślu.
Kolejnymi ważnymi wydarzeniami w życiu Dawidowskiego było otrzymanie stopnia podharcmistrza (po zakończeniu kursu "Szkoła za lasem" wiosną 1942 roku) oraz zostanie elewem Zastępczego Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty zorganizowanego przez Kedyw KG AK (styczeń 1943).
Gdy 23 marca 1943 roku „Rudy” został aresztowany, to on pełnił przez kilka dni funkcję komendanta Hufca SAD.
„Alek” zmarł 30 marca 1943 roku w szpitalu Dzieciątka Jezus przy ulicy Nowogrodzkiej. Przyczyną jego śmierci były rany postrzałowe brzucha, odniesione w czasie akcji odbicia z rąk gestapo swojego przyjaciela „Rudego” (notabene Jan Bytnar także odszedł tego samego dnia). Kierował wtedy sekcją „granaty”, przyczyniając się od odebrania skatowanego kolegi od jego prawców. Aleksy Dawidowski pośmiertnie został awansowany do stopnia sierżanta podchorążego oraz uhonorowany wieloma odznaczeniami, wśród których należy wymienić m.in. Srebrny Krzyż Orderu Virtuti Militari V klasy. Niezwykle znaczące jest także nazwanie II plutonu 2. kompanii "Rudy" batalionu "Zośka" jego pseudonimem.
Pytania i odpowiedzi
Jakie miał pseudonimy?
Między innymi „Glizda”, „Alek”, „Kopernicki” i „Koziorożec”.