„Kamizelka”: plan wydarzeń i budowa noweli

„Kamizelka” składa się z trzech części: wstępu narratora, historii małżeństwa i wyjaśnienia zagadki kamizelki. Nowelę uważa się za klasyczny przykład teorii sokoła, a jej budowa opiera się na inwersji czasowej, bo czytelnik najpierw dowiaduje się o końcu historii.

Plan wydarzeń

1. Wstęp narratora

· Opis wyglądu kamizelki odkupionej od Żyda. · Przedstawienie sąsiadów. · Kwiecień – wprowadzenie się małżeństwa. · Lipiec – odejście służącej. · Październik – śmierć mężczyzny. · Listopad – wyprowadzka kobiety.

2. Historia małżeństwa

· Codzienne życie kochającego się małżeństwa. · Niedzielne spacery. · Dodatkowa praca szansą na godniejsze życie. · Lipiec – krwotok i wizyta lekarza. · Opieka nad chorym mężem. · Wiara bohatera w wyzdrowienie konsekwencją troskliwości i optymizmu żony. · Spotkanie kobiety z doktorem. · Ostateczna i bolesna diagnoza. · Ukrywanie prawdy przed mężem. · Wrzesień – pogorszenie stanu zdrowia bohatera. · Październik – radość mężczyzny z faktu przytycia. · Wyjawienie tajemnicy o ściąganiu paska kamizelki przez bohatera.

3. Prawda o odzieniu i historii małżeństwa

Teoria sokoła w „Kamizelce”

Kamizelkę Bolesława Prusa często określa się mianem klasycznej „noweli z sokołem”. Określenie to jest związane z teorią sokoła (z niemieckiego Falkentheorie), autorstwa Paula Heysego, sformułowaną przez niego w 1871 roku. Owa teoria opisuje klasyczną kompozycję noweli, której cechy stanowią:

- pojawienie się w każdej istotnej fazie fabuły wyróżnionego i dominującego motywu opowieści, nazywanego „sokołem noweli”, najczęściej jest nim konkretny przedmiot, któremu autor nadaje specjalne, symboliczne znaczenie, - wyraźnie zaznaczony punkt kulminacyjny, którym najczęściej jest odmiana losu bohatera, - jednowątkowa i jasna fabuła, ograniczenie liczby bohaterów i wątków pobocznych do minimum, - skromna rola narratora, ograniczająca się do przedstawienia faktów.

Teoria sokoła zawdzięcza swoją nazwę noweli Sokół pochodzącej z Dekamerona Boccacia, którą Heyse uznał za dzieło wzorcowe. Opowiada ona o ubogim szlachcicu, który poświęcił swojego ukochanego sokoła, aby przygotować z niego danie dla pięknej kobiety. Wykwintny posiłek tak zasmakował i historia z nim związana wzruszyła damę na tyle, iż poślubiła bohatera i uczyniła z niego bogacza. Motywem pojawiającym się w każdej istotnej części Dekamerona jest właśnie motyw sokoła.

Łatwo dostrzec, iż Kamizelka spełnia główne założenia teorii sokoła, a zwłaszcza jej wewnętrzna opowieść o losach ubogiego małżeństwa. „Sokołem noweli” jest tytułowa kamizelka, która spełnia ważną rolę, zwłaszcza symboliczną. To ona odzwierciedla wielką miłość bohaterów, a także ich tragiczny los. Opowieść snuta przez narratora jest zdecydowanie jednowątkowa i rozwija się w sposób schematyczny: ekspozycja, rozwinięcie akcji, punkt kulminacyjny i rozwiązanie akcji.

Jedynie losy narratora nie spełniają wymogów stawianych przez Heysego. Postać ta zamiast pozostać w cieniu pozostałych postaci wybija się na równą im pozycję głównego bohatera.

Inwersja czasowa

Poza teorią sokoła, innym ważnym terminem związanym z budową Kamizelki jest pojęcie inwersji czasowej. Uwidacznia się ona w noweli tym, iż najpierw dowiadujemy się o śmierci urzędnika, a następnie zapoznajemy się z losami młodego małżeństwa.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest teoria sokoła?

Teoria, według której w noweli występuje wyróżniony motyw, nazywany sokołem, który pojawia się w każdej ważnej fazie akcji. W „Kamizelce” jest nim tytułowa kamizelka.

Na czym polega inwersja czasowa?

Na zaburzeniu kolejności zdarzeń. W „Kamizelce” czytelnik najpierw wie, że małżeństwo zniknęło i mąż nie żyje, a dopiero potem poznaje całą historię.

Szybki test

Punkt kulminacyjny w „Kamizelce”:

Z niemieckiego „Falkentheorie” to teoria:

Teoria sokoła zawdzięcza swoją nazwę noweli „Sokół” autorstwa: