Pentuer i Menes: nauczyciele Ramzesa i Herhora

Pentuer to kapłan z ludu, który pracuje jako pisarz ministra wojny, a potem zostaje doradcą Ramzesa XIII. Uczy księcia, na czym polega kryzys państwa, i w powieści uchodzi za głos samego Prusa. Menes jest mędrcem i astronomem w świątyni za Memfisem. Przewiduje zaćmienie słońca i w epilogu wyjaśnia Pentuerowi, dlaczego Ramzes musiał przegrać.

Kim jest Pentuer

Pentuer jest kapłanem i pisarzem ministra wojny. Pochodzi z ludu, ale dzięki zdolnościom zajmuje wysoką pozycję w państwie. Ma wielką pamięć, dar wymowy i jasnowidzenia. Jest chudym ascetą, nie nakrywa głowy nawet w największy upał, a do świątyni przyjeżdża sam na oślicy. Mimo młodego wieku należy do najwyższego kolegium kapłanów i ma sławę w całym Egipcie.

Tajemniczy głos i obrońca Sary

W pierwszym tomie Pentuer pomaga Ramzesowi, ale książę nie wie, kim jest. Radzi mu jako tajemniczy głos, jak umorzyć sprawę napadu na folwark Sary. Ratuje Sarę przed ukamienowaniem przez tłum. Dopiero po bitwie z Libijczykami, w pustynnej burzy piaskowej, Ramzes rozpoznaje w nim ukrytego pomocnika i mianuje go doradcą.

Wykład w świątyni Hator

Najważniejsza scena Pentuera rozgrywa się w świątyni Hator, gdy Ramzes przychodzi tam szukać odpowiedzi, dlaczego skarbiec faraona ubożeje. Pentuer wymienia przyczyny: lud się zmniejsza, wojsko jest słabsze, cudzoziemcy pożyczają za wysokie odsetki, a ludzie pracują ponad siły. Ramzes dochodzi wtedy do wniosku, że poprawić sytuację mogłaby wojna. Wykład porządkuje jego obserwacje i otwiera nowy etap życia księcia. Pentuer podpowiada też Ramzesowi reformy: dzień odpoczynku w tygodniu i kawałek ziemi na własność dla każdej chłopskiej rodziny.

Pentuer jako głos autora

Pentuer uchodzi za głos Prusa publicysty. Autor zdaje się cenić reformy rozmyślne i długotrwałe, a nie gwałtowne zmiany. Ramzes nie realizuje swojego planu, bo działa pod wpływem emocji, a Herhor wykonuje reformy poprzednika. W tym sensie wygrywa Pentuer, bo po przemianach los ludu się poprawia. On sam nie czuje jednak triumfu. Po śmierci Ramzesa nie podpisuje wyboru Herhora i nie składa mu hołdu. Wybiera życie w świątyni Menesa i długo opłakuje faraona.

Menes i epilog

Menes jest mędrcem, astronomem i wynalazcą. Mieszka w świątyni za Memfisem i obserwuje niebo. Herhor mówi, że to jego list o zaćmieniu słońca w dniu dwudziestym Paofi uratował kapłanów przed klęską. W epilogu Pentuer przychodzi do niego z poczuciem winy: myśli, że gdyby nie opuścił Ramzesa, faraon by żył. Menes odpowiada, że nic by go nie uratowało. Wyjaśnia, że Ramzes był faraonem wojennym w czasach, gdy Egipt woli bransolety od mieczy, i że trafił na czas upadku państwa. Egipt jednak nie zginie, bo po okresach upadku wraca rozkwit. Epilog kończy się obrazem świątynnych malowideł, w których mędrzec czyta historię dawnych czasów.

Pytania i odpowiedzi

Dlaczego Pentuer uchodzi za głos Prusa?

Mówi o planowych i długotrwałych reformach, o poprawie losu ludu jako podstawie państwa i o niebezpieczeństwie gwałtownych zmian. Badacze widzą w nim rzecznika poglądów samego Prusa.

Co Pentuer mówi Ramzesowi w świątyni Hator?

Tłumaczy, że państwo słabnie, bo ubywa ludzi, wojsko jest słabe, skarbiec pusty, a cudzoziemcy pożyczają za wysokie odsetki. Wykład uświadamia księciu skalę kryzysu.

Co Menes mówi w epilogu o losie Egiptu?

Że państwo nie zginie. Po okresach upadku wracają czasy rozkwitu, tak jak po niskich wodach Nil znowu wzbiera. Egipt przypomina tysiącletnie drzewo, a dynastie są jego gałęziami.

Dlaczego Pentuer odchodzi od Herhora?

Nie może zapomnieć o Ramzesie, który jako pierwszy faraon poczuł niedolę ludu. Wybiera naukę i życie w świątyni Menesa, a Herhorowi nie składa hołdu.