„Granica” Nałkowskiej: bohaterowie
W „Granicy” są cztery postacie główne: Zenon Ziembiewicz, Elżbieta Biecka, Justyna Bogutówna i Cecylia Kolichowska. Zenona i Elżbietę łączy miłość, Zenona i Justynę romans, a Cecylia, ciotka Elżbiety, jest właścicielką kamienicy, w której rozgrywa się większość akcji. Postacie drugoplanowe, m.in. Karol Wąbrowski, Walerian Ziembiewicz i Czechliński, pokazują różne warstwy społeczne i wzory zachowań, które bohaterowie powtarzają.
Zenon Ziembiewicz
Syn zarządcy majątku, który dzięki wykształceniu i protekcji zostaje prezydentem miasta. Ginie przez własne wybory.
Zenon pochodzi z zubożałej szlacheckiej rodziny. Jako uczeń zarabia na szkołę korepetycjami, a na studia w Paryżu jedzie dzięki stypendium i zobowiązaniu, że będzie pisał do gazety „Niwa”. Kocha Elżbietę Biecką, ale wiąże się też z Justyną Bogutówną, córką kucharki z Boleborzy. Powtarza w ten sposób zachowanie ojca, którego jako chłopiec się wstydził.
Zostaje redaktorem „Niwy”, a potem prezydentem miasta. Mówi o swoim życiu zawodowym, że toczy się „w cudzysłowie”, bo robi to, czego chce Czechliński. Gdy robotnicy protestują, oskarża się go o rozkaz strzelania. Po zamachu Justyny, która oblewa mu twarz kwasem i go oślepia, popełnia samobójstwo.
Elżbieta Biecka
Siostrzenica Kolichowskiej. Z chłodnej dziewczyny staje się wrażliwą kobietą, która wybacza mężowi zdradę.
Elżbieta mieszka u ciotki Cecylii, bo matka wyjechała za granicę. Jako nastolatka jest zimna i niechętna. Przez lata kocha rotmistrza Awaczewicza, żonatego i starszego od niej. Przełom następuje wtedy, gdy odkrywa, że Awaczewicz ma romans z jej nauczycielką francuskiego, i tej samej nocy słyszy wycie psa Fitka uwiązanego na łańcuchu. Zaczyna dostrzegać cudzą krzywdę i staje po stronie lokatorów ciotki.
Wychodzi za Zenona i próbuje mu pomagać w sprawie Justyny, a on obarcza ją winą za chorobę dziewczyny. Po jego śmierci wyjeżdża za granicę, a synka zostawia pod opieką teściowej, co powtarza los jej własnej matki.
Justyna Bogutówna
Córka kucharki, kochanka Zenona. Jej los pokazuje, ile kosztuje niższa pozycja społeczna.
Justyna wychowuje się razem z córką hrabiostwa Tczewskich, dzięki czemu nabiera towarzyskiej ogłady. Zakochuje się w Zenonie i wierzy, że po studiach wróci do niej. Po śmierci matki szuka pracy w mieście. Zenon znów zostaje jej kochankiem i załatwia jej posady, najpierw w sklepie, potem w cukierni. Gdy zachodzi w ciążę, decyduje się na usunięcie dziecka.
Po tym zaczyna tracić kontakt z rzeczywistością. Lekarz stwierdza początki schizofrenii. Justyna słyszy we śnie głosy zmarłych, które każą jej zabić Zenona. Oblewa go kwasem, próbuje skoczyć z okna i trafia do więzienia.
Cecylia Kolichowska
Właścicielka kamienicy przy ulicy Staszica, dwukrotna wdowa. Gorzko żegna własną młodość.
Cecylia ma około pięćdziesięciu lat i dwa nieudane małżeństwa za sobą. Pierwszy mąż, Konstanty Wąbrowski, popełnił samobójstwo, a drugi, rejent Kolichowski, trzymał ją w domu jak więźnia. Wychowuje Elżbietę, ale nie umie okazywać jej uczuć. W dniu imienin spotyka się z koleżankami i nazywa to w myślach „kongresem czarownic”.
Kamienica jest dla niej symbolem upadku, a lokatorzy wykorzystują jej dobroć. Pod koniec życia ciężko choruje. Umiera po powrocie syna Karola z zagranicy.
Bohaterowie drugoplanowi
Karol Wąbrowski
Syn Cecylii z pierwszego małżeństwa, przyjaciel Zenona z Paryża.
Rozwiń
Karol długo mieszka za granicą. Jako chłopiec wstydzi się drugiego męża matki. Wraca dopiero pod koniec jej życia i jest dla niej obcym człowiekiem. W ostatnich godzinach mówi jej, że bardzo ją kochał i był zazdrosny o jej drugie małżeństwo. To on pisze Zenonowi o śmierci Adeli, jego paryskiej kochanki.
Walerian Ziembiewicz i pani Żancia
Rodzice Zenona: ojciec ulega pasji do dziewcząt z folwarku, matka mu wybacza.
Rozwiń
Walerian jest zarządcą Boleborzy, majątku Tczewskich. Szczyci się herbem, choć nie ma ziemi, spędza czas na polowaniach i zalotach. Jego żona Żancia grała na fortepianie i wybaczała mu zdrady. Po jego śmierci mieszka u syna, a po wydarzeniach z końca powieści opiekuje się wnukiem.
Czechliński
Plenipotent Tczewskich i współzałożyciel „Niwy”. Daje Zenonowi karierę i uzależnia go od siebie.
Rozwiń
Czechliński zarządza folwarkami hrabiów, ale prowadzi też własne interesy i politykę. Jest wesoły i kpiarski. Zaproponował Zenonowi pisanie z Paryża, potem mianował go redaktorem „Niwy”, a w końcu przyczynił się do jego awansu na prezydenta miasta. Zenon jest w jego rękach raczej pionkiem niż samodzielnym graczem.
Awaczewicz
Rotmistrz, pierwsza miłość Elżbiety. Żonaty, ma liczne kochanki.
Rozwiń
Przedwcześnie postarzały mężczyzna o zimnych oczach. Elżbieta przez lata widuje go u ciotki, a lekcje francuskiego dają im okazję do krótkich spotkań. Gdy dowiaduje się, że jest kochankiem jej nauczycielki, zaczyna patrzeć na świat inaczej.
Tczewscy i hrabina Olgierdowa
Właściciele majątków, życie w przepychu i rozrywkach.
Rozwiń
Tczewscy mają wielkie majątki (m.in. Chązebną, Boleborzę i Pieszni), dziewięcioro dzieci i prowadzą życie pełne balów i polowań. Ich prośby kierowane do Zenona, gdy jest już redaktorem, są moralnie dwuznaczne, a on je spełnia. Hrabina Olgierdowa Tczewska, właścicielka majątku Pieszni, słynęła w młodości z urody i romansów.
Marian Chąśba i Franek Borbocki
Robotnicy, którzy trafiają pod strzały pod ratuszem.
Rozwiń
Chąśba mieszka w kamienicy Kolichowskiej, pracuje w fabryce i się uczy, a Elżbieta pożycza mu książki. Po wyrzuceniu z fabryki dołącza do manifestacji i zostaje aresztowany. Borbocki, brat Jasi Gołąbskiej i dawny wielbiciel Justyny, zostaje postrzelony pod ratuszem i umiera kilka dni później.
Jasia Gołąbska
Jedyna przyjaciółka Justyny, której nędza pokazuje drugą stronę miasta.
Rozwiń
Córka ogrodnika, wyszła za mąż i zamieszkała w kamienicy. Jej mąż odszedł i zaginął, a dzieci kolejno umierały. Sama umiera na gruźlicę po śmierci najmłodszej córeczki. Dzięki Elżbiecie nie wyrzucono jej wcześniej z piwnicy.
Pytania i odpowiedzi
Kto jest głównym bohaterem „Granicy”?
Zenon Ziembiewicz. To na jego życiu skupia się fabuła od wiadomości o jego śmierci po odtworzenie jej przyczyn. Równie ważne są Elżbieta i Justyna, które pokazują dwie drogi kobiet w tym świecie.
Które bohaterki są ze sobą spokrewnione?
Elżbieta jest siostrzenicą Cecylii Kolichowskiej, córką jej brata. Justyna jest córką kucharki i nie jest z nikim spokrewniona w kamienicy, ale od dzieciństwa zna rodzinę Tczewskich.
Czy bohaterowie powtarzają zachowania rodziców?
Tak, to ważny schemat powieści. Zenon powtarza zdrady ojca, Elżbieta zostaje wyrozumiałą żoną jak pani Żancia, a po śmierci męża zostawia dziecko, jak kiedyś jej matka zostawiła ją. Justyna, tak jak jej matka, zostaje sama z dzieckiem.
Którzy bohaterowie umierają?
Zenon, Cecylia, Franek Borbocki, Jasia Gołąbska i Karolina Bogutowa, matka Justyny. Justyna przeżywa i trafia do więzienia.