Bohaterowie drugoplanowi „Granicy”

Oprócz Zenona, Elżbiety, Justyny i Cecylii w „Granicy” występuje wielu bohaterów drugoplanowych. Najważniejsi to rodzice Zenona, Walerian i Żancia, Karol Wąbrowski, plenipotent Czechliński, Tczewscy i ksiądz Czerlon oraz mieszkańcy kamienicy, tacy jak Jasia Gołąbska i Łucja Posztraska.

Rodzice Zenona

Walerian Ziembiewicz

Ojciec Zenona. Po stracie majątku swojego i żony, został zarządcą w Boleborzy, należącej do hrabiostwa Tczewskich. Z pietyzmem odnosił się do herbu rodowego swojego i żony, którym zawsze się szczycił. Był bankrutem.

Boleborzą kierował nieumiejętnie, skupiając się na przyjemnościach. Polował, pił i uwodził młode dziewczęta. Z każdej zdrady zwierzał się żonie. Oczekiwał jej wybaczenia. Dostawał je. Żonę kochał szczerze. W rzeczywistości nie robił nic. Całe dnie kręcił się bez celu po majątku. Strzelał nawet do wron. Wszelkie rachunki i księgi wypełniała jego żona. Twierdził jednak, że jest przywiązany do ziemi i chce na niej pracować po kres swoich dni.

Jego rola sprowadzała się do pilnowania ludzi, by nie kradli własności Tczewskich. Pod koniec życia roztył się bardzo. Cierpiał na chroniczny bronchit oraz rozedmę. Choroba uniemożliwiała mu dawne myśliwskie włóczęgi. Postanowił więc jeść po pańsku, niezależnie od tego, czy było go na to stać.

W powieści to postać, w której Zenon widział tylko wady. W rzeczywistości powielił schemat zachowania ojca.

Joanna „Żancia” Ziembiewiczowa

Żona Waleriana i matka Zenona. Nazywana była przez wszystkich pieszczotliwie Żancią. Wyższa od męża i chuda, z nieco pochylonymi ramionami. Łagodna i pomimo wieku nadal kobieca. Wierzyła w opatrzność Boga. Powierzała mu rozwiązanie wszystkich spraw. Przywiązana do rodzinnych tradycji i wartości. Dobra i prostoduszna. Nie widziała niczego złego w zdradach męża. Wybaczała mu wszystko.

W Boleborzy zajmowała się kwiatami i całe dnie grała na fortepianie. Śpiewała po francusku. Potrafiła skutecznie rządzić służbą. Uważała, że wszyscy ją kochali, tak jak ona kochała i lubiła wszystko. Dla męża była pobłażliwa i wyrozumiała. Po jego śmierci zamieszkała w mieście z synem i synową. Kochała i akceptowała bezgranicznie. Cieszyła się ich szczęściem. Tu także zajmowała się służbą.

Po śmierci Zenona i wyjeździe Elżbiety za granicę, skorzystała z zaproszenia Karola Wąbrowskiego . Przeprowadziła się do kamienicy Kolichowskiej. Zaopiekowała się swym wnukiem.

Majętni i wpływowi: Czechliński, Tczewscy, ksiądz Czerlon

Czechliński

Plenipotent, który zajmował się folwarkami Tczewskich. Mężczyzna niewysoki, krępy, o miękkiej i fałdzistej twarzy. Skory do śmiechu i drwin ze wszystkiego. W rzeczywistości prowadził własne interesy i polityczne sprawy. Jeden z założycieli „Niwy”. Zaproponował Zenonowi, by pisał do gazety szereg artykułów z Francji.

Zamożny i mający wiele znajomości. Podchodził do spraw w sposób kpiący. Wzbudził w Zenonie „brudne” zaufanie. Dzięki niemu Ziembiewicz został redaktorem „Niwy”. Potem prezydentem miasta. Prawdopodobnie odpowiedzialny za rozkaz strzelania do robotników podczas manifestacji pod ratuszem.

Tczewscy

Właściciele majątku w Chązebnej, Popłoszy, Pieszni, Boleborzy, Gwareckiego Folwarku, lasów Bramińskich, tartaków, młynów i gorzelni. Mieli dziewięcioro dzieci. Wiedli życie w przepychu, wypełnione rozrywką, balami, polowaniami. Hrabina Tczewska zaopiekowała się księdzem Czerlonem, którego traktowała jak „cenny przedmiot, którego nie można byle komu powierzyć”. Woziła go limuzyną. Hrabia Wojciech Tczewski interesował się szczególnie plagą kłusownictwa.

Hrabina Olgierdowa Tczewska

Właścicielka majątku w Pieszni. Bratowa Wojciechowej Tczewskiej. W latach młodości słynęła ze swej urody i licznych romansów. Nazywana była „demonem powiatu”. Pomimo wieku zachowywała się dziewczęco. Potrafiła zjednywać sobie ludzi. Lubiła pojedynki i skandale. Bez nich miłość dla niej traciła prawdziwy smak. Na starość zaopiekowała się chorym na gruźlicę przyjacielem swoich synów. Mogła przy nim zapomnieć o przebiegłych sposobach uwodzenia. Chłopak zaspokajał się doraźną rozkoszą. W swoim majątku wprowadziła słynne na całą okolicę urządzenia społeczne.

Ksiądz Adolf Czerlon

Proboszcz w Chązebnej. Syn kupca drzewnego, który dorobił się majątku i stracił wszystko podczas wojny. Mężczyzna „grubokościsty i brunatny, o dużym nosie i głęboko pod czaszką ukrytych czarnych, przepaścistych oczach”. Przez wiele lat przebywał za granicą, gdzie poznał Karola Wąbrowskiego i Zenona. Znany z licznych romansów. Przyjął święcenia po śmierci ojca. Twierdził, że w swym powołaniu odnalazł spokój . Pogodził się ze światem. Urodziwy i przystojny, mógł mieć każdą kobietę. Jego siłę fizyczną zawsze podziwiał Karol. Plotkowano, że już po objęciu parafii w Chązebnej, wdał się w romans z siostrzenicą organisty i dziewczyny z Gwareckiego Folwarku. Określano to jako ludzką słabość.

Wokół Elżbiety i Zenona

Romana z Gierłowskich Biecka Niewieska

Przebywająca za granicą matka Elżbiety. Przez wiele lat była kochanką dygnitarza, Niewieskiego. Dla niej rozwiódł się z żoną. Pomimo skończonych czterdziestu pięciu lat wiodła życie kobiety towarzyskiej. Zdawała sobie sprawę ze swej urody i wpływu na mężczyzn. Lubiła się nimi otaczać. Praktycznie nie interesowała się córką. Pozostawiła ją na wychowanie siostrze pierwszego męża.

Niewieski

Dygnitarz, w podeszłym wieku, drugi mąż matki Elżbiety i jej ojczym. Ślepo zapatrzony w Romanę, przez wiele lat był jej kochankiem. Do ślubu z nią doprowadził poprzez dwa rozwody: swój i Romany.

Awaczewicz

Przedwcześnie podstarzały rotmistrz z siwiejącymi włosami. Jego popielate oczy były zimne i lekceważące. Z niewiadomych przyczyn odszedł z wojska. Pierwsza miłość Elżbiety. Miał żonę i liczne kochanki, jedną z nich była nauczycielka Elżbiety, Julia. Zepsuty przez kobiety i nadmiernie dbający o swoją przemijającą urodę. Przez pewien czas częsty gość w domu Kolichowskiej. Cecylia za nim nie przepadała.

Julia Wagner

Nauczycielka francuskiego Elżbiety. Miała romans z Awaczewiczem, lecz ukrywała to. Mówiła, że mężczyzna jest jej kuzynem.

Adela

Kochanka Zenona z okresu jego pobytu za granicą. Kochała go . Godziła się na to, by był z nią, nie czując nic do niej. Starsza od Ziembiewicza, chorowała na gruźlicę. Ich romans był burzliwy. Zmarła 30 lipca, o czym Zenon dowiedział się z listu od Karola Wąbrowskiego.

Karol Wąbrowski i znajomi Cecylii

Karol Wąbrowski

Jedyny syn Cecylii i Konstantego Wąbrowskich. Imię zawdzięczał zachwytowi ojca nad Karolem Darwinem i Karolem Marksem. Po ucieczce ojca za granicę, wstydził się znajomości matki z Kolichowskim. Był zazdrosny o jej uczucia.

Nie potrafił pogodzić się z drugim małżeństwem matki. Bezgranicznie ją uwielbiał. Wywieziony za granicę do sanatorium przez panią Cecylię, odizolował się od niej i przez wiele lat nie utrzymywał z nią kontaktu. Nie reagował na jej wezwania. Okres wojny przeleżał unieruchomiony na łóżku „Rolliera”.

Niewysoki, łysy, o „drobnej, nieco kanciastej twarzy, z głęboko wpadniętymi oczami i asymetrycznym uśmiechem słodkim i bezbronnym”. Chodził w ortopedycznym gorsecie. Całkowicie pogodził ze swoim kalectwem. Idealista.

Pod koniec życia Kolichowskiej wrócił do kraju. Pogodził się z matką. Po jej śmierci zarządzał kamienicą. Zaprosił do niej panią Żancię z wnukiem. Był przyjacielem Zenona i księdza Czerlona. Znali się jeszcze z czasów Paryża.

Łucja i Maurycy Posztrascy

Posztraska była najbliższą przyjaciółką Cecylii Kolichowskiej. Mieszkała w kamienicy i nie płaciła czynszu. Opiekowała się chorą Cecylią. Wesoła i rozmowna, zapatrzona w swojego męża. Zawsze usprawiedliwiała go w oczach Kolichowskiej. Zjawiała się u Cecylii zawsze za potrzebą. Nie zwracała uwagi na jej niechętną minę. Oboje z mężem żyli w nędzy. Maurycy tracił kolejne posady. Był lekkomyślny i przepijał pieniądze, które Łucja czasami wyłudzała od Kolichowskiej.

Warkoniowa

Jedna z dawnych przyjaciółek Kolichowskiej, wdowa po mecenasie. Dawna pracodawczyni Karoliny Bogutowej.

Tawnicka

Znajoma Kolichowskiej. Za jej pośrednictwem Elżbieta załatwiła Justynie pracę w cukierni.

Świętowska

Kuzynka Kolichowskiego, mieszkająca w Warszawie. To u niej zatrzymała się Elżbieta po przyjeździe do Warszawy.

Mieszkańcy kamienicy

Władysława Niska

Jedna z lokatorów w kamienicy Kolichowskiej. Panna z dzieckiem, które było owocem krótkiego romansu z pracownikiem, remontującym kamienicę. Mężczyzna szybko zniknął z jej życia. Bardzo kochała swojego synka, Zbysia. Od czasu do czasu umieszczała w domu opieki. Kiedy zdobyła pracę, sprowadzała go do domu państwa. Hałaśliwa i dominująca, potrafiła krzykiem wyegzekwować swoje prawa.

Marian Chąśba

Razem z rodziną mieszkał w kamienicy Kolichowskiej. Pracował w fabryce Hettnera i jednocześnie uczył się. Maturę zdał w wieku dwudziestu lat. Pożyczał często od Elżbiety książki, o których później rozmawiali. Przez jakiś czas pracował w „Niwie”. Pisał do kroniki zdarzeń artykuły. Usunięty z fabryki, przyłączył się do manifestujących robotników. Został aresztowany.

Służba, dozorca i lokatorzy

Michalina

Kucharka Kolichowskiej.

Ewcia

Służąca Kolichowskiej, która u niej się zestarzała.

Ignacy

Dozorca Kolichowskiej, mieszkał u niej razem z żoną. Kiedy zachorował i nie mógł pracować, dzięki wstawiennictwu Elżbiety nie został wyrzucony z kamienicy.

Balinowa, Wylatowie, Chąśbowie, Gorońscy – mieszkańcy kamienicy przy ulicy Staszica.

Justyna i jej bliscy

Karolina Bogutowa

Wdowa. Początkowo pracowała w mieście jako kucharka. Miała nieślubne dziecko, Justynę. Kiedy okazało się, że jest w ciąży, została zwolniona z pracy u Warkoniowej. Przyjęła to spokojnie i z wyrozumiałością. Warkoniowa po latach oceniła ją jako kobietę „przyzwoitą, pracowitą, bardzo przywiązaną ale głupią aż strach”. Dzięki znajomości z ogrodnikiem Borbockim, dostała się do pracy u Tczewskich. Swoje zajęcia wykonywała sumiennie. Jej życie ograniczało się wyłącznie do kuchni. Czasami widywała wielki świat Tczewskich i ich znamienitych gości. Tczewscy mawiali, że „jest lepsza od każdego kucharza”. W wieku pięćdziesięciu lat zaczęła poważnie chorować. Nie mogąc już dobrze pracować dla Tczewskich znalazła zajęcie najpierw u Czechlińskiego, a następnie u Ziembiewiczów, gdzie było jej dobrze.

Zenon Ziembiewicz postrzegał ją jako „grubą i nadąsaną babę, człapiącą po kuchni i podwórzu nogami bosymi, brudnymi i spuchniętymi”. Zostawiła na jakiś czas córkę u Borbockich, a po śmierci starego ogrodnika zabrała ją do siebie. W Boleborzy mogła czasami posiedzieć w ogrodzie i odpocząć. Zbyt późno skierowana do szpitala, zmarła na stole operacyjnym.

Jasia Gołąbska

Córka ogrodnika Borbockiego, jedyna przyjaciółka Justyny. Poznała ją, kiedy Bogutowa pracowała u Tczewskich. Wyszła za mąż i wyjechała do miasta. Mieszkała początkowo na poddaszu kamienicy. Nie płaciła czynszu. Musiała razem z rodziną przenieść się do piwnicy. Pozostała w niej dzięki wstawiennictwu Elżbiety.

Jasia Gołąbska to córka ogrodnika z majątku Tczewskich, Borbockiego. Wyjechała ze wsi do miasta, gdzie wyszła za mąż. Początkowo, kiedy jej mąż pracował, wynajmowali mieszkanie u Kolichowskiej, później groziła im eksmisja, lecz pani Cecylia zgodziła się, by przenieśli się do piwnicy, gdzie nie mieli nawet wody.

Zajmowali niewielki kącik, w którym większość miejsca zajmowało łóżko. Gdy mąż odszedł od niej, straciła wolę walki o cokolwiek. Siadywała na stercie gałęzi z małym synkiem, potem wyprowadzała na podwórko ślepnącą córeczkę. Kolejno traciła dzieci.

Jej małżeństwo było nieudane. Mąż nie mógł znaleźć pracy, później odszedł od niej i zaginął bez wieści. Potem okazało się, że został zamordowany. Pozostawiona z dziećmi, które kolejno umierały. Nie mogła znaleźć pracy. Razem z nią mieszkała chora na raka matka oraz brat, Franek. Zmarła na gruźlicę, wkrótce po śmierci najmłodszej córeczki, Jadwisi.

Przedwcześnie postarzała, zmarła na gruźlicę. Jej los to przykład upadku człowieka, który niczym szczur żyje pod podłogą, by uniknąć umierania z głodu na ulicy.

Franek Borbocki

Syn ogrodnika z Chązebnej. Brat Jasi Gołąbskiej. W młodości zakochany w Justynie. Wyjechał do miasta, by zdobyć pracę. Przez jakiś czas pracował w fabryce. Zwolniony, nie mógł znaleźć zatrudnienia. Został postrzelony pod ratuszem. Zmarł kilka dni później.

Niestrzępcy

Starsze małżeństwo, u którego zamieszkała Justyna na Chązebiańskim Przedmieściu.

Andrzej Podebrak

Krewny Niestrzępskich, mąż ich siostrzenicy. Zabił żonę i jej kochanka. Po odsiedzeniu wyroku brał udział w masówce robotników. Oskarżony został o to, że pierwszy zaczął strzelać.

Julian Toruciński

Właściciel sklepu bławatnego, u którego pracowała Justyna.

Doktor Lefeld

Lekarz, który zajął się Justyną w czasie jej choroby. Jako jedyny człowiek z zewnątrz znał prawdę o związku Zenona z dziewczyną.

Pytania i odpowiedzi

Kim jest Czechliński i co zawdzięcza mu Zenon?

To plenipotent zajmujący się folwarkami Tczewskich, jeden z założycieli „Niwy”. Dzięki niemu Zenon zostaje redaktorem gazety, a potem prezydentem miasta. Prawdopodobnie to on odpowiada za rozkaz strzelania do robotników.

Skąd Karol Wąbrowski ma imię?

Jego ojciec zachwycał się dwoma Karolami: Darwinem i Marksem. Karol całe lata wojny przeleżał nieruchomo na łóżku Rolliera w sanatorium.

Kim byli Awaczewicz i Julia Wagner?

Awaczewicz to rotmistrz, pierwsza miłość Elżbiety, który miał żonę i liczne kochanki. Jedną z nich była Julia Wagner, nauczycielka francuskiego Elżbiety, która ukrywała romans i mówiła, że rotmistrz jest jej kuzynem.

Jak kończy życie Franek Borbocki?

Wyjechał do miasta za pracą, został zwolniony z fabryki i nie mógł znaleźć zatrudnienia. Został postrzelony pod ratuszem i zmarł kilka dni później.